Сарысу ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі 2026-2030 жылдарға арналған бағдарламасын бекіту туралы

Жамбыл облысы Сарысу аудандық мәслихатының 2026 жылғы 8 сәуірдегі № 56-9 шешімі

      Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 365 бабы 3 тармағының 1) тармақшасына, Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы" Заңының 6 бабы 1 тармағы 1) тармақшасына және Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің міндетін атқарушының 2021 жылғы 9 тамыздағы № 318 "Қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу қағидаларын бекіту туралы" (нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 23917 болып тіркелген) бұйрығына сәйкес, Сарысу аудандық мәслихаты ШЕШІМ ҚАБЫЛДАДЫ:

      1. Сарысу ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі 2026-2030 жылдарға арналған бағдарламасы осы шешімнің қосымшасына сәйкес бекітілсін.

      2. Осы шешім оның алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Сарысу аудандық мәслихат төрағасы Ш. Мұсабеков

  Сарысу аудандық мәслихатының
  2026 жылғы 8 сәуірдегі №56-9
  шешіміне қосымша

САРЫСУ АУДАНЫНЫҢ КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУ ЖӨНІНДЕГІ 2026-2030 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН БАҒДАРЛАМАСЫ


      Мазмұны

      ҚЫСҚАРТУЛАР ТІЗІМІ ..............................................................................................................4

      ТЕРМИНДЕР МЕН АНЫҚТАМАЛАР .......................................................................................5

      БАҒДАРЛАМА ПАСПОРТЫ ......................................................................................................6

      КІРІСПЕ. 9

      Бағдарламаны іске асыру коммуналдық қалдықтарды басқару саласында көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартуға, коммуналдық қалдықтарды жинау, сұрыптау және қайта өңдеу көлемін ұлғайтуға, коммуналдық қалдықтардың қоршаған ортаға теріс әсерін барынша азайтуға, Сарысу ауданы коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы нысаналы көрсеткіштерін жақсартуға әкеледі.1. Жалпы мәліметтер 9

      1.1. Қалдықтарды басқару бағдарламасы (ҚББ) жобасын әзірлеуге негіз 10

      1.2. Нормативтік-құқықтық база 10

      1.3. Полигондарға қысқаша сипаттама 11

      Қатты тұрмыстық қалдықтар полигондары бойынша мәліметтерге шолу (орналасуы) 11

      Қалдықтарды орналастыру объектілерінің сипаттамасы 11

      Объектілер санаты 27

      Пайдалану мерзімі 27

      2. Қалыптасатын қалдықтардың сипаттамасы 27

      2.1 Қалдықтардың түзілу көздері 27

      2.2 Полигонға қабылданатын қалдықтардың тізбесі 28

      2.3 Қалдықтардың қауіптілік сыныптары 28

      2.4 Қазақстан Республикасының қалдықтар классификаторы бойынша қалдықтарды кодтау 28

      3. Сарысу ауданында коммуналдық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайын талдау 29

      3.1 Полигондардың экологиялық және санитариялық талаптарға сәйкестігі 29

      3.2 Сарысу ауданының әлеуметтік-демографиялық сипаттамасы 30

      3.3 Коммуналдық қалдықтардың түзілуі мен айналымының жалпы сипаттамасы 31

      3.4 Коммуналдық қалдықтарды жинау, қайта өңдеу және көму жүйесін талдау 31

      3.5 Морфологиялық құрамы 32

      3.6 Коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормалары мен тарифтер 33

      3.7. Коммуналдық қалдықтарды басқарудың қолданыстағы жүйесін бағалау 34

      3.8. Қалдықтарды жинақтау, бөлек жинау және шығару қызметімен қамту 35

      3.9. Коммуналдық қалдықтарды тасымалдау 36

      3.10. Халықтан коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару кәсіпорындары туралы ақпарат 36

      3.11. Қалдықтарды сұрыптау және қайта өңдеу 38

      3.12. Коммуналдық қалдықтарды көму 38

      3.13. Жекелеген қалдық түрлерін басқару жүйесін талдау 38

      3.13.1 Коммуналдық қалдықтар 38

      3.13.2 Құрылыс қалдықтары 38

      3.13.3 Қауіпті қалдықтар 39

      3.13.4 Медициналық қалдықтар (бар болған жағдайда) 39

      3.14. Коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктері 39

      3.14.1 Сынапқұрамды қалдықтар (СҚҚ) 39

      3.15. Электрлік және электрондық жабдықтар қалдықтары (ЭЭЖҚ) 39

      3.16. Ірі көлемді қалдықтар (ІКҚ) 39

      3.17. Құрылыс қалдықтары 40

      3.18. Тағам қалдықтары 40

      4. Сарысу ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесінің ағымдағы жағдайын талдау қорытындылары 40

      4.1. ТБО басқару жүйесінің жалпы бағасы 40

      4.2. Проблемалық бағыттар 41

      4.3. Анықталған проблемалардың себептері 41

      4.4. Ағымдағы жағдайдың салдары 41

      4.5. Шаралар жоспары мен бағдарламаның индикаторларымен байланысы 41

      4.6. Коммуналдық қалдықтарды басқару секторындағы күшті және әлсіз жақтар, мүмкіндіктер мен қауіптерді талдау 42

      5. Коммуналдық қалдықтарды басқаруды реттейтін ұлттық заңнама 43

      5.1. Қазақстан Республикасының қалдықтарды басқару саясаты 43

      5.2. Стратегиялық құжаттар мен мақсатты индикаторлар 43

      Өңірлік және аудандық деңгейде іске асыру 43

      Аудандық деңгейдегі міндеттер мен басымдықтар 44

      5.3. Аймақтық және аудандық іске асыру 45

      5.4. Аудан деңгейіндегі міндеттер мен басымдықтар 45

      6. КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУДЫҢ МАҚСАТТАРЫ, МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ 45

      6.1. Мақсаттар 45

      Нақты мақсаттар: 46

      6.2. Міндеттер 46

      6.3. Негізгі бағыттар 47

      6.4. Негізгі бағыттар мен іс-шаралар 47

      Сарысу ауданы бойынша халықты қалдықтарды жинау, шығару, қайта өңдеу және көму жүйесімен қамтуды жетілдіру жөніндегі нысаналы көрсеткіштер (2025–2029 жж.) 49

      6.4.6. Қалдықтарды басқаруда есеп және мониторинг жүйесін жетілдіру 50

      6.4.7. Қаржыландыру және экономикалық механизмдер 50

      6.4.8. Бағдарламаны жүзеге асыру кезеңдері (6 кесте). 50

      6.4.9. Программаны жүзеге асыру нәтижелерін мониторингтеу 51

      6.5. Программаны қорытынды бөлігі 51

      7. ЖОБАНЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ, ҚОЙЫЛҒАН МАҚСАТҚА ЖЕТУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ҚАТЫСТЫ ІС-ШАРАЛАР 52

      7.2. Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін жетілдіру шаралары 53

      7.3. Коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және утилизациялау жүйесін дамыту шаралары 54

      7.4. Коммуналдық қалдықтарды қауіпсіз көму шаралары 54

      7.5. Халықты ақпараттандыру және мүдделі тараптармен өзара әрекет 54

      8. Сарысу ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын мониторингілеу 54

      9. Бағдарламаны жүзеге асыруға қажетті ресурстар 56

      11. КҮТІЛЕТІН ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӘСЕР 57

      Қосымша 1 2

      САРЫСУ АУДАНЫНЫҢ КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУ БАҒДАРЛАМАСЫ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРДІ АЙҚЫНДАУ ӘДІСТЕМЕСІ (2025–2030 ЖЫЛДАРҒА) 2

      Көрсеткіш қаланың барлық қайта өңделген және қайталама пайдаланылған қатты тұрмыстық қалдықтарының (коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін қоса алғанда), оның ішінде МӘҰ немесе полигонда сұрыпталған бөлек жиналған қалдықтардың және экспортқа бағытталған қайталама ресурстардың санын қалада пайда болған барлық қатты тұрмыстық қалдықтардың (коммуналдық қалдықтардың) жалпы санына бөлу арқылы алынады, нәтижені пайызбен көрсетеді. 3

      БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ 4

      2 Қосымша 4

ҚЫСҚАРТУЛАР ТІЗІМІ

      ҚР

      Қазақстан Республикасы

      ЖК

      Жеке кәсіпкер

      ЖҚ

      "Жасыл Қазақстан" үлттық жобасы

      ІКҚ

      Ірі көлемді қалдықтар

      ЖЭК

      Қазақстан Республикасының "жасыл экономикаға" көшуі жөніндегі тұжырымдама

      КА

      Контейнер алаңы

      ЖАО

      Жергілікті атқарушы орган

      ҚСК

      Қоқыс сұрыптау кешені

      ХЖТИЖО

      "Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы" коммерциялық емес акционерлік қоғамы

      ҚР ЭТРМ

      Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі

      ҚОҚ

      Қоршаған ортаны қорғау

      ТҮКШ,ЖКжәнеАЖ бөлімі

      Сарысу ауданы әкімдігінің тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі

      ЭЭЖҚ

      Электрондық және электр жабдығының қалдықтары

      Бағдарлама

      Коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы

      ЖСҚ

      Жобалау-сметалық құжаттама

      ҚСБҚ

      Құрамында сынап бар қалдықтар

      ҚТҚ

      Қатты тұрмыстық қалдықтар

      ЖШС

      Жауапкершілігі шектеулі серіктестік

      ТРТПРБ

      Жамбыл облысы әкімдігінің Табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы

      ЖТ

      Жеке тұлға

      ҚР ЭК

      Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі

      ЗТ

      Заңды тұлға

ТЕРМИНДЕР МЕН АНЫҚТАМАЛАР

      Биологиялық ыдырайтын қалдықтар - анаэробты немесе аэробты ыдырауға қабілетті қалдықтар, соның ішінде бақша және саябақ қалдықтары, сондай-ақ тамақ өнеркәсібінің қалдықтарымен салыстырылатын тамақ қалдықтары, макулатура.

      Коммуналдық қалдықтар - тұтыну қалдықтары, соның ішінде:

      1) қағаз және картон, шыны, металдар, пластмассалар, органикалық қалдықтар, ағаш, тоқыма бұйымдары, орауыштар, пайдаланылған электр және электрондық жабдықтар, батареялар мен аккумуляторларды қоса алғанда, бірақ олармен шектелмей, үй шаруашылықтарының аралас қалдықтары мен бөлек жиналған қалдықтары;

      2) егер мұндай қалдықтар сипаты мен құрамы жағынан үй шаруашылықтарының қалдықтарына ұқсас болса, аралас қалдықтар және басқа көздерден бөлек жиналған қалдықтар.

      Ірі көлемді қалдықтар - тұтыну және шаруашылық қызметтің (Тұрмыстық техника, жиһаз және басқа) өзінің тұтыну қасиеттерін жоғалтқан және көлемі бойынша мамандандырылған көлік құралдарында тасымалдау мүмкіндігін болдырмайтын қалдықтары.

      Электрондық және электр жабдығының қалдықтары - қалдықтарға жатқызылған, жарамсыз немесе пайдаланудан шыққан электрондық және электр жабдықтары, оның ішінде оның тораптары, бөліктері, бөлшектері.

      Тамақ қалдықтары - тамақ өнімдерін өндіру және тұтыну нәтижесінде пайда болатын тамақ өнеркәсібінің қалдықтарымен салыстырылатын қалдықтар.

      Құрылыс қалдықтары - ғимараттарды, құрылыстарды, өнеркәсіптік объектілерді, жолдарды, инженерлік және басқа да коммуникацияларды бұзу, бөлшектеу, реконструкциялау, жөндеу (оның ішінде күрделі) немесе салу процесінде пайда болатын қалдықтар.

      Қатты тұрмыстық қалдықтар - қатты күйдегі коммуналдық қалдықтар.

БАҒДАРЛАМА ПАСПОРТЫ

      Атауы

      Сарысу ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару жөніндегі бағдарламасы

      Әзірлеу үшін негіз

      Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 2 қаңтардағы № 400-VI ҚРЗ Экологиялық кодексі

      Бағдарламаны әзірлеуге жауапты мемлекеттік орган

      Сарысу ауданы әкімдігінің тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі,

      автомобиль жолдары және тұрғын үй инспекциясы бөлімі

      Негізгі әзірлеуші

      "ЭКО-КС" ЖШС

      Бағдарламаның мақсаты

      Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының талаптарына сәйкес коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру және Сарысу ауданы тұрғындары үшін қалдықтарды жинау және әкету бойынша көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру

      Бағдарламаның міндеттері

      1) қала халқын қалдықтарды жинау және әкету жөніндегі қызметтермен толық қамтуды қамтамасыз ету үшін коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін одан әрі дамыту;

      2) қалдықтарды бөлек жинау жүйесін жетілдіру;

      3)Ерекше (тамақ, Құрылыс және ірі габаритті қалдықтарды, электрондық және электр жабдығының қалдықтарын және т. б.) қоса алғанда, коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту;

      4) коммуналдық қалдықтарды қауіпсіз көмуді қамтамасыз ету;

      5) коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу мәселелері бойынша халықтың хабардарлығын арттыру және барлық мүдделі тараптардың өзара іс-қимылын күшейту.

      Күтілетін нәтижелер

      коммуналдық қалдықтарды басқару саласында көрсетілетін қызметтердің сапасы жақсарды;

      коммуналдық қалдықтарды бөлек жинау, сұрыптау және қайта өңдеу көлемі ұлғайды;

      коммуналдық қалдықтардың қоршаған ортаға теріс әсері азайтылды;

      Сарысу ауданы коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы нысаналы көрсеткіштері жақсарды.

      Мерзімі

      2026 – 2030 ж.

      Қаржыландыру көлемі

      Қаржыландыру көлемі тиісті кезеңде Сарысу ауданы бойынша коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы іс-шараларды қаржыландыруға жергілікті атқарушы органдарға берілген бюджет қаражатының санына байланысты айқындалады.

      Бағдарлама орындаушылары

      Жамбыл облысы, Сарысу ауданының әкімдігі, Қоғамдық кеңес, коммуналдық қалдықтарды жинау, әкету, қалпына келтіру және көму жөніндегі субъектілер, мемлекеттік мекемелер, әлеуметтік объектілер, заңды тұлғалар, жеке кәсіпкерлер, ҮЕҰ, халық және т.б. мүдделі тараптар.

КІРІСПЕ.

      Коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы-бұл коммуналдық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайын талдауды және коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру бойынша нысаналы көрсеткіштерге қол жеткізуге бағытталған шаралар кешенін қамтитын стратегиялық құжат.

      Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің (бұдан әрі - ҚР ЭК) 365 - бабына сәйкес аудандардың, аудандық және облыстық маңызы бар қалалардың, республикалық маңызы бар қалалардың жергілікті атқарушы органдары (бұдан әрі - ЖАО) коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын (бұдан әрі-бағдарлама) әзірлеуді ұйымдастырады. Бағдарламаны жергілікті өкілді органдар бекітеді.

      Осы бағдарламаны әзірлеу барысында Сарысу ауданындағы коммуналдық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайына талдау жүргізілді, коммуналдық қалдықтарды басқару секторын дамытудың проблемалары мен перспективалары анықталды және ҚР экологиялық заңнамасының талаптарына сәйкес коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жақсарту үшін кешенді шаралар ұсынылды.

      Бағдарлама ұлттық стратегиялық, бағдарламалық және тұжырымдамалық құжаттардың басымдықтарын, сондай-ақ халықаралық тәжірибені ескере отырып әзірленген.

      Бағдарламаны іске асыру коммуналдық қалдықтарды басқару саласында көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсартуға, коммуналдық қалдықтарды жинау, сұрыптау және қайта өңдеу көлемін ұлғайтуға, коммуналдық қалдықтардың қоршаған ортаға теріс әсерін барынша азайтуға, Сарысу ауданы коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы нысаналы көрсеткіштерін жақсартуға әкеледі.

1. Жалпы мәліметтер

      1.1. Қалдықтарды басқару бағдарламасы (ҚББ) жобасын әзірлеуге негіз

      Сарысу ауданының қатты тұрмыстық қалдықтар (ҚТҚ) полигонына арналған қалдықтарды басқару бағдарламасының (ҚББ) жобасы Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 2 қаңтардағы № 400-VI ЗРК Экологиялық кодексінің 335-бабы 1-тармағына және Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрінің міндетін атқарушының 2021 жылғы 9 тамыздағы № 318 "Қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу қағидаларын бекіту туралы" бұйрығына сәйкес әзірленді. ҚББ әзірлеу қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау, қабылдау, сақтау және көму процестерін ретке келтіруге, қоршаған ортаға және халықтың денсаулығына теріс әсерді төмендетуге, сондай-ақ санитариялық және экологиялық талаптарға сәйкестікті қамтамасыз етуге бағытталған.

      1.2. Нормативтік-құқықтық база

      Жоба Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау, қалдықтармен жұмыс істеу және қатты тұрмыстық қалдықтар полигондарын орналастыру мен пайдалану мәселелерін реттейтін қолданыстағы нормативтік-құқықтық актілеріне сәйкес әзірленді, соның ішінде:

      Қазақстан Республикасының "Қоршаған ортаны қорғау туралы" Заңы;

      Қазақстан Республикасының 2021 жылғы 2 қаңтардағы № 400-VI ЗРК Экологиялық кодексі;

      Қазақстан Республикасының "Өндіріс және тұтыну қалдықтары туралы" Заңы;

      Қатты тұрмыстық қалдықтар полигондарын орналастыру мен пайдалануды реттейтін санитариялық қағидалар мен нормалар;

      Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің 2021 жылғы 9 тамыздағы № 318 "Қалдықтарды басқару бағдарламасын әзірлеу қағидаларын бекіту туралы" бұйрығы;

      Сарысу ауданының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы саласындағы басқару органдарының жергілікті нормативтік құқықтық актілері.

      1.3. Полигондарға қысқаша сипаттама

      Сарысу ауданы – Қазақстанның оңтүстігінде, Жамбыл облысында орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы – Жаңатас қаласы.

      Сарысу ауданы аумағының жалпы көлемі – 3134,2 мың км². Елді мекендер саны – 25, ауылдық округтер саны – 9.

      Елді мекендер тізімі:

      1. Байқадам ауылдық округі (әкімшілік орталығы – Саудакент ауылы)

      2. Жайылма ауылдық округі: Маятас ауылы, Қызылдиқан ауылы, Ақтам. ауылы

      3. Жаңаталап ауылдық округі: Ұйым ауылы.

      4. Жаңаарық ауылдық округі: Ақтоғай ауылы, Ұ. Сыздықбаева ауылы.

      5. Игілік ауылдық округі: Өндіріс ауылы

      6. Қамқалы ауылдық округі: Шығанақ ауылы, Жайлаукөл ауылы.

      7. Түркістан ауылдық округі: Ә. Бүркітбаева ауылы, Үшбас ауылы.

      8. Тоғызкент ауылдық округі: Әбілда ауылы, Майлыкөл ауылы

      9. Досбол ауылдық округі: Шағалалы ауылы, Үлкен Көкдала ауылы, Кіші Көкдала ауылы

      Қатты тұрмыстық қалдықтар полигондары бойынша мәліметтерге шолу (орналасуы).

      Аудан аумағында барлығы 23 қатты тұрмыстық қалдықтар полигоны орналасқан:

      Қалдықтарды орналастыру объектілерінің сипаттамасы

      Сарысу ауданы аумағында коммуналдық қатты тұрмыстық қалдықтарды (ҚТҚ) орналастыру Жамбыл облысының қолданыстағы қалдықтарды орналастыру объектілерінде жүзеге асырылады. Аталған полигондар жергілікті атқарушы органдардың теңгерімінде болып, белгіленген тәртіпте пайдалануға берілген және уәкілетті органнан алынған экологиялық рұқсаттар (лицензиялар) негізінде жұмыс істейді. Сарысу ауданына қызмет көрсететін қалдықтарды орналастыру объектілері негізінен ауылдық округтер мен Жаңатас қаласы әкімдіктерінің аппараттары арқылы пайдаланылады. Бұл ұйымдар полигондарды күтіп-ұстауға, санитарлық-экологиялық талаптардың сақталуына, қалдықтарды қабылдау мен орналастырудың белгіленген режимінің орындалуына жауапты. Полигондардың басым бөлігі 2011–2012 жылдары пайдалануға енгізілген, олардың сыйымдылығы 50 мың м³-тен 7 300 мың м³-ке дейінгі аралықта ауытқиды, ал аумағы 1–5 гектарды құрайды. Полигондарды пайдалану құқығы Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексіне сәйкес берілген экологиялық рұқсаты. Экологиялық рұқсат басым бөлігінің қолданылу мерзімі 2035 жылғы 31 желтоқсанға дейін белгіленген, ал Жаңатас қаласы полигоны бойынша лицензия мерзімі 2034 жылғы 31 желтоқсанға дейін жарамды. ( 3 қосымшаны караймыз).

      Аталған полигондарда негізінен қауіпті емес коммуналдық қатты тұрмыстық қалдықтар орналастырылады. Медициналық, өндірістік қауіпті, химиялық және сұйық қалдықтарды қабылдауға жол берілмейді. Қалдықтарды орналастыру барысында қабаттап тығыздау, жабу, санитарлық жағдайды сақтау және қоршаған ортаға теріс әсерді азайту шаралары қарастырылған.Жалпы алғанда, Сарысу ауданы бойынша қалдықтарды орналастыру инфрақұрылымы қалыптасқанымен, полигондардың едәуір бөлігінің материалдық-техникалық жай-күйі мен экологиялық талаптарға сәйкестігі қосымша жаңғыртуды және кезең-кезеңімен жетілдіруді талап етеді. Осыған байланысты ПУО шеңберінде полигондарды ретке келтіру, рекультивациялау және қалдықтарды өңдеу үлесін арттыру жөніндегі шараларды іске асыру көзделеді.

      Кесте. Сарысу ауданының коммуналдық қатты тұрмыстық қалдықтарды (ҚТҚ) орналастыру нысандары туралы мәліметтер

      Полигон атауы

      Ауылдық округ

      Орналасқан жері

      Ауданы, га

      ЭКОЛОГИЯЛЫҚ РҰҚСАТ НӨМІРІ

      ҚТҚ полигоны с. Актам

      Жайылмин ауылдық округі

      с. Актам ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 8,2 км

      –

      KZ40VCZ14390203

      ҚТҚ полигоны с. Жайылма

      Жайылмин ауылдық округі

      с. Жайылма ауылынан солтүстікке қарай 1 км

      2,0

      KZ08VCZ14390197

      ҚТҚ полигоны с. Қызылдықан

      Жайылмин ауылдық округі

      с. Қызылдықан ауылынан солтүстік-батысқа қарай 1 км

      1,5

      KZ94VCZ14390201

      ҚТҚ полигоны с. Маятас

      Жайылмин ауылдық округі

      с. Маятас ауылынан шығысқа қарай 1 км

      1,5

      KZ67VCZ14390202

      ҚТҚ полигоны с. Абильда

      Тоғызкент ауылдық округі

      с. Абильда ауылынан батысқа қарай 2504 м

      1,5

      KZ13VCZ14390204

      ҚТҚ полигоны с. Тогызкент

      Тоғызкент ауылдық округі

      с. Тогызкент ауылынан батысқа қарай 3008 м

      –

      KZ83VCZ14390205

      ҚТҚ полигоны с. Актогай

      Жаңаарық ауылдық округі

      с. Актогай ауылынан шығысқа қарай

      –

      KZ34VCZ14390214

      ҚТҚ полигоны с. У.Сыздықбаева ат.

      Жаңаарық ауылдық округі

      ауылдан батысқа қарай 1000 м

      –

      –

      ҚТҚ полигоны с. Арыстанды

      Түркістан ауылдық округі

      с. Арыстанды ауылынан солтүстікке қарай 1 км

      –

      KZ29VCZ14390207

      ҚТҚ полигоны с. А. Бүркітбаева ат.

      Түркістан ауылдық округі

      ауылдан солтүстік-шығысқа қарай 1 км

      –

      KZ18VCZ14390211

      ҚТҚ полигоны с. Үшбас

      Түркістан ауылдық округі

      с. Үшбас ауылынан батысқа қарай 1 км

      –

      KZ45VCZ14390210

      ҚТҚ полигоны с. Көкдала

      Досбол ауылдық округі

      ауылдан оңтүстік-шығысқа қарай 2684 м

      1,5

      KZ61VCZ14390213

      ҚТҚ полигоны с. Шағалалы

      Досбол ауылдық округі

      ауылдан оңтүстікке қарай 2720 м

      1,5

      KZ50VCZ14390217

      ҚТҚ полигоны с. Досбол

      Досбол ауылдық округі

      ауылдан оңтүстік-шығысқа қарай 2684 м

      1,5

      KZ07VCZ14390215

      ҚТҚ полигоны с. Қамқалы

      Қамқалы ауылдық округі

      с. Қамқалы ауылынан шығысқа қарай 2 км

      –

      KZ02VCZ14390208

      ҚТҚ полигоны с. Шығанақ

      Қамқалы ауылдық округі

      с. Шығанақ ауылынан солтүстік-батысқа қарай

      –

      KZ88VCZ14390212

      ҚТҚ полигоны с. Жайлаукөл

      Қамқалы ауылдық округі

      ауылдан солтүстікке қарай 1 км

      2,0

      KZ72VCZ14390209

      ҚТҚ полигоны с. Игілік

      Игілік ауылдық округі

      ауылдан солтүстік-батысқа қарай 1530 м

      –

      KZ56VCZ14390206

      ҚТҚ полигоны с. Өндіріс

      Игілік ауылдық округі

      ауылдан шығысқа қарай 1047 м

      –

      KZ51VCZ14390199

      ҚТҚ полигоны с. Ұйым

      Жаңаталап ауылдық округі

      ауылдан солтүстікке қарай 1,5 км

      –

      KZ23VCZ14390218

      ҚТҚ полигоны с. Жаңаталап

      Жаңаталап ауылдық округі

      ауылдан шығысқа қарай 1500 м

      –

      KZ35VCZ14390196

      ҚТҚ полигоны с. Саудакент

      Байқадам ауылдық округі

      ауылдан шығысқа қарай 1500 м

      –

      KZ24VCZ14390200

      Объектілер санаты

      Полигон қоршаған ортаға әсер етудің II санатындағы объектілерге жатады, себебі оның қызметі қауіпті емес тұрмыстық қалдықтарды қабылдау және көмуге байланысты, ал әсер ету деңгейі қызмет түрлерін жіктеу талаптарына сәйкес келеді.

      Пайдалану мерзімі

      Полигонның пайдалану мерзімі іске қосылған сәттен бастап 20–25 жыл деп есептелген, қажет болған жағдайда кезең-кезеңімен кеңейту мүмкіндігі қарастырылған.

2. Қалыптасатын қалдықтардың сипаттамасы

      2.1 Қалдықтардың түзілу көздері

      Сарысу ауданының қызмет көрсетілетін аумағында қалдықтардың түзілуінің негізгі көздері мыналар болып табылады:

      жеке тұрғын үй шаруашылықтары және көппәтерлі тұрғын үйлер;

      сауда объектілері, тұрмыстық қызмет көрсету нысандары және базарлар;

      білім беру мекемелері, медициналық және әлеуметтік ұйымдар;

      коммерциялық кәсіпорындар мен кеңсе ғимараттары;

      қызмет көрсету және қоғамдық тамақтану саласының объектілері;

      коммуналдық қызмет көрсету және әлеуметтік-мәдени мақсаттағы объектілер.

      Қалдықтар халықтың тұрмыс-тіршілігі, шағын және орта бизнес субъектілерінің қызметі, сондай-ақ аудан аумағында өткізілетін маусымдық және жаппай іс-шаралар нәтижесінде түзіледі.

      2.2 Полигонға қабылданатын қалдықтардың тізбесі

      Сарысу ауданының қатты тұрмыстық қалдықтар полигонына келесі қалдық түрлері қабылданады:

      қатты тұрмыстық қалдықтар (ҚТҚ) – халық пен қызмет көрсету саласы объектілері түзетін коммуналдық қалдықтардың негізгі бөлігі;

      ірі көлемді қалдықтар (жиһаз, тұрмыстық техника), ҚТҚ-ның жалпы ағынына енгізілген;

      тұрмыстық қызметке ілеспе қалдықтар (қағаз, картон, тоқыма бұйымдары, пластик, шыны, металл және т.б.).

      Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі мен санитариялық қағидалардың талаптарына сәйкес полигонда көмуге жол берілмейтін сұйық, химиялық белсенді, улы, медициналық және өзге де қауіпті қалдықтарды қабылдауға тыйым салынады.

      2.3 Қалдықтардың қауіптілік сыныптары

      Полигонға қабылданатын барлық қалдықтар қауіптілік жіктемесі бойынша негізінен қауіпті емес қалдықтар санатына жатады, себебі олар құрамында қауіпті заттардың айтарлықтай концентрациясы жоқ тұрмыстық және коммуналдық қалдықтар болып табылады. Қалдықтардың қауіптілік сыныптары Қазақстан Республикасының қалдықтар классификаторына сәйкес, олардың қасиеттері мен құрамындағы зиянды компоненттерді ескере отырып айқындалады. Құрамында қауіпті элементтері бар жекелеген қалдық фракциялары бөлек өңдеуді талап етеді және қарапайым ҚТҚ полигонына қабылданбайды.

      2.4 Қазақстан Республикасының қалдықтар классификаторы бойынша қалдықтарды кодтау

      Полигонға қабылданатын қалдық түрлері және олардың Қазақстан Республикасының қалдықтар классификаторы бойынша кодтары:

      Қалдық түрі

      ҚР классификаторы бойынша коды

      Қауіптілік сыныбы

      Қатты тұрмыстық қалдықтар (ҚТҚ)

      20 03 01

      Қауіпті емес

      Қағаз және картон (ҚТҚ құрамында)

      20 01 01

      Қауіпті емес

      Пластмасса (ҚТҚ құрамында)

      20 01 39

      Қауіпті емес

      Шыны (ҚТҚ құрамында)

      20 01 02

      Қауіпті емес

      Металдар (ҚТҚ құрамында)

      20 01 40

      Қауіпті емес

      Ескерту: кесте жобалық құжаттама деректеріне және ҚТҚ-ның нақты морфологиялық құрамына қарай толықтырылуы және кеңейтілуі мүмкін.

      Қалдықтардың кодтары мен жіктемесі қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бекіткен Қазақстан Республикасының қалдықтар классификаторына сәйкес анықталады.

3. Сарысу ауданында коммуналдық қалдықтарды басқарудың ағымдағы жағдайын талдау

      3.1 Полигондардың экологиялық және санитариялық талаптарға сәйкестігі

      Қалдықтар полигонын орналастыру және пайдалану Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексінің, санитариялық қағидалардың және құрылыс нормаларының талаптарына сәйкес жүзеге асырылады. Полигон қоршаған ортаны және халықтың денсаулығын қорғауды қамтамасыз етуі, атмосфералық ауаға, топыраққа, жер үсті және жер асты суларына теріс әсерді болдырмауы тиіс.

      Экологиялық талаптар:

      полигонды су қорғау аймақтарынан, ауызсу көздерінің санитариялық қорғау аймақтарынан және ерекше қорғалатын табиғи аумақтардан тыс орналастыру;

      жер асты суларының ластануын болдырмау үшін сүзгіге қарсы экранның болуы;

      фильтратты жинау, әкету және кейіннен тазарту жүйесін ұйымдастыру;

      жер асты суларына мониторинг жүргізу жүйесінің (бақылау ұңғымалары) болуы;

      атмосфераға шығарындыларды азайту шаралары (шаң басу, қалдықтарды тығыздау, қабаттарды жабу);

      өндірістік экологиялық бақылауды (ӨЭБ) жүргізу.

      Санитариялық-эпидемиологиялық талаптар:

      полигон шекарасынан тұрғын аймақтарға дейін санитариялық-қорғау аймағын (СҚА) сақтау;

      иіс, шаң, кеміргіштер мен жәндіктердің таралуын болдырмау;

      қоршаудың, бақылау-өткізу пунктінің, кірме жолдардың қатты жабынының болуы;

      пайдалану режимі мен рекультивация талаптарын сақтау;

      ауа, топырақ және су сапасына зертханалық бақылау жүргізу.

      Пайдалану және рекультивациялау талаптары:

      қалдықтарды кезең-кезеңімен көму және оқшаулау;

      полигон толғаннан кейін міндетті түрде рекультивациялау (техникалық және биологиялық кезеңдер);

      жерді қалпына келтіру және қайталама ластанудың алдын алу.

      Қазіргі уақытта Сарысу ауданындағы қатты тұрмыстық қалдықтар полигондарының басым бөлігі қолданыстағы санитариялық және экологиялық талаптарға толық сәйкес келмейді.

      3.2 Сарысу ауданының әлеуметтік-демографиялық сипаттамасы

      2023 жылғы жағдай бойынша Сарысу ауданы халқының саны ресми статистикалық деректерге сәйкес 44 115 адамды құрайды. Соңғы жылдары ауданда халық санының жылына орта есеппен 2–2,5 % көлемінде тұрақты табиғи өсімі байқалады, бұл коммуналдық қалдықтардың түзілу көлеміне және қалдықтарды басқару инфрақұрылымына түсетін жүктемеге тікелей әсер етеді.

      3.3 Коммуналдық қалдықтардың түзілуі мен айналымының жалпы сипаттамасы

      Қазақстан Республикасы Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің деректеріне сәйкес, республикада жыл сайын 4,5–5,0 млн тонна қатты тұрмыстық қалдықтар түзіледі. Ұлттық статистика бюросының мәліметтері бойынша коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару көлемі 3,5–4,0 млн тонна шамасында, бұл халықтың қалдықтарды басқару қызметтерімен толық қамтылмауын көрсетеді. 2021 жылы Қазақстан бойынша ҚТҚ жинау және шығару қызметтерімен халықтың 82 %, ал Жамбыл облысында 92 % қамтылған, бұл республикалық орташа көрсеткіштен жоғары. 2024 жылдың бірінші жартыжылдығында Жамбыл облысында 31,3 мың тонна ҚТҚ түзілген, оның 6,4 мың тоннасы қайта өңделген (шамамен 20 %).

      3.4 Коммуналдық қалдықтарды жинау, қайта өңдеу және көму жүйесін талдау

      Тапсырыс беруші ұсынған деректерге сәйкес, Сарысу ауданында жылына орта есеппен 350 тонна коммуналдық қалдық түзіледі. Халықтың ҚТҚ жинау және шығару қызметтерімен қамтылу деңгейі 94 %, бұл қалдықтарды ұйымдасқан түрде әкету жүйесінің бар екенін көрсетеді.

      Коммуналдық қалдықтардың түзілу көздері:

      жеке тұрғын үйлер мен көппәтерлі үйлер;

      кеңсе ғимараттары, коммерциялық және сауда кәсіпорындары;

      тұрмыстық қалдықтарға теңестірілген өнеркәсіптік кәсіпорындар;

      әлеуметтік сала мекемелері (балабақшалар, мектептер, ауруханалар);

      ауыл шаруашылығы объектілері, базарлар және өзге де қоғамдық орындар.

      Жамбыл облысы бойынша коммуналдық қалдықтардың жалпы көлемінде Сарысу ауданының үлесі шамамен 1 % құрайды. Қалдықтардың құрылымы:

      тұрмыстық шаруашылық қалдықтары – 83,8 %;

      тұрмыстыққа теңестірілген өндірістік қалдықтар – 15,3 %;

      көше сыпырындысы – 0,8 %;

      базар қалдықтары – 0,1 %.

      2022–2025 жылдар аралығындағы коммуналдық алдықтарды жинау, қайта өңдеу және көму көлемдері 1-кестеде келтірілген.

      №

      Наименование

      Единица измерения

      Годы

      2022

      2023

      2024

      2025

      1

      Жинақталған

      1.1

      Жамбыл оласы

      мың.тонн

      48,0

      56,400

      -

      -

      1.2

      Сарысу ауданы

      мың.тонн

      0,253

      0,246

      0,253

      0,350

      2

      Қайта өндеу

      2.1

      Жамбыл оласы

      %

      16

      19

      2.2

      Сарысу ауданы

      мың.тонн

      0

      0

      0

      2.3

      %

      3

      көму

      3.1

      Жамбыл оласы

      мың.тонн

      40,4

      45,684

      3.2

      Сарысу ауданы

      мың.тонн

      0,253

      0,246

      0,253

      0,350

      Сарысу ауданы аумағында коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу инфрақұрылымының болмауына байланысты қайта өңдеу жүргізілмейді. Қалдықтардың 99 %-дан астамы ҚТҚ полигонында көміледі.

      Бұл көрсеткіштер полигонға түсетін жүктеменің тұрақты әрі жоғары екенін көрсетеді.

      3.5 Морфологиялық құрамы

      МЦЗТ зерттеулеріне сәйкес, Сарысу ауданындағы ҚТҚ-ның негізгі фракциялары – тағам қалдықтары, макулатура және пластик. Сонымен қатар қалдықтардың 24 %-ы "өзге қалдықтар" санатына жатады (тоқыма, ағаш, сүйек, тері, резеңке, бақша және көше қалдықтары, гигиеналық құралдар және т.б.).

      1 – сурет Сарысу ауданының ҚТҚ Морфологиялық құрамы

      Ауданда тағам қалдықтарын қайта өңдеу тәжірибесі мен қуаттары жоқ. Осыған байланысты барлық биологиялық ыдырайтын қалдықтар полигонға жіберіледі. Мұндай қалдықтардың ыдырауы нәтижесінде түзілетін полигон газы (соның ішінде метан) өрт пен жарылыс қаупін арттырады. Осылайша, биологиялық ыдырайтын (тағамдық) қалдықтарды қайта өңдеу Сарысу ауданында қалдықтарды басқару жүйесін дамытудың өзекті бағыты болып табылады.

      3.6 Коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормалары мен тарифтер

      Сарысу аудандық мәслихатының 2020 жылғы 28 сәуірдегі №73-3 шешімімен коммуналдық қалдықтардың түзілу және жинақталу нормалары бекітілген. 2023 жылы нақтыланған нормаларға сәйкес:

      абаттандырылған тұрғын үйлер үшін – 1 тұрғынға жылына 1,8 м³;

      абаттандырылмаған тұрғын үйлер үшін – 1 тұрғынға жылына 1,9 м³.

      2-кесте. ҚТҚ жинау, тасымалдау, сұрыптау және көму тарифтері.

      Атауы

      Бірлік саңы

      Айына құны, теңге

      жеке тұлғалар абаттандырылған үй иелері үшін

      1 тұрғын

      283,31

      жеке тұлғалар абаттандырылмаған үй иелері үшін

      1 тұрғын

      336,43

      заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлік субъектілері үшін ҚҚС-сыз

      1 м3

      927,77

      Аталған тарифтер Сарысу аудандық мәслихатының 2024 жылғы 15 сәуірдегі №21-9 және 2023 жылғы 23 қазандағы №10-3 шешімдерімен бекітілген.

      3.7. Коммуналдық қалдықтарды басқарудың қолданыстағы жүйесін бағалау

      Қарастырылып отырған елді мекендер (аудан) аумағында коммуналдық қалдықтарды басқарудың қолданыстағы жүйесі қалдықтарды жинау, уақытша жинақтау, тасымалдау және көму процестерін қамтиды. Сарысу ауданының елді мекендерінде коммуналдық қалдықтарды шығару тұрақты емес және барлық жағдайда мамандандырылған ұйымдармен толық қамтылмаған. Қолданыстағы шарттары бар ұйымдардың саны шектеулі. Коммуналдық қалдықтарды шығару саласында орталықтандырылған шарттық жүйенің болмауы халықты қызметпен қамту деңгейінің төмендеуіне, рұқсат етілмеген қоқыс орындарының пайда болуына және елді мекендердің санитариялық-экологиялық жағдайының нашарлауына әкеледі. Коммуналдық қалдықтарды көму тұрғын аймақтардан тыс орналасқан қолданыстағы ҚТҚ полигонында жүзеге асырылады. Полигон белгіленген тәртіппен пайдаланылуда және қатты коммуналдық қалдықтарды қабылдауға арналған. Сонымен қатар, қалдықтарды бөлек жинау және сұрыптау жүйесі жеткілікті дамымаған немесе мүлде жоқ, ал коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және қайталама пайдалану шектеулі көлемде ғана жүзеге асырылады. Қалдықтардың негізгі бөлігі көмуге жіберіледі, бұл полигон мен жер ресурстарына түсетін жүктеменің артуына себеп болады. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеуге бақылау жергілікті атқарушы органдар және қоршаған ортаны қорғау мен санитариялық-эпидемиологиялық салалардағы уәкілетті ұйымдар арқылы жүзеге асырылады.

      Жалпы алғанда, қолданыстағы жүйе жұмыс істеп тұрғанымен, оны одан әрі жетілдіру, атап айтқанда, бөлек жинауды дамыту, инфрақұрылымды жаңғырту және қалдықтардың түзілуін азайтуға бағытталған шараларды енгізу қажет.

      3.8. Қалдықтарды жинақтау, бөлек жинау және шығару қызметімен қамту

      ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің 2021 жылғы деректеріне сәйкес, республика бойынша халықтың 82 %, Жамбыл облысы бойынша 92 % ҚТҚ жинау және шығару қызметтерімен қамтылған. Сарысу ауданы бойынша 2024 жылы ҚТҚ шығару қызметімен қамту деңгейі 87 % құрады.

      3-кесте. Сарысу ауданы елді мекендеріндегі контейнерлік алаңдар мен контейнерлер туралы мәлімет.

      Атауы

      Сарысу ауданы

      Контейнер алаңдары

      Контейнерлер

      20

      олардың ішінен пластикалық ыдыстарға арналған

      20

      флуоресцентті шамдар үшін

      нан қалдықтары үшін

      Қолданылатын контейнерлердің түрі

      0,75 м3 стандартты металл контейнерлер

      Сарысу ауданында коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару екі тәсілмен жүзеге асырылады:

      контейнерсіз (бестарлы) әдіс – белгіленген кесте бойынша аумақты аралау арқылы қалдықтарды қаптарда/дорбаларда жинау (негізінен жеке тұрғын секторда).

      Ауданда бөлек жинау барлық контейнерлік алаңдарда енгізілмеген. Қызмет көрсетілетін алаңдарда қайталама шикізатқа арналған контейнерлер мен торлар қолданылады:

      пластикке – 20 дана;

      люминесцентті шамдарға – жоқ;

      нан қалдықтарына – жоқ.

      Кейбір контейнерлік алаңдар жөндеуді қажет етеді (қоршау жоқ, қатты жабыны жоқ, контейнерлер ескірген және ауыстыруды талап етеді). Контейнерлік алаңдардың айналасында құрылыс қалдықтарының, ірі көлемді қалдықтардың (ІКҚ) және электрлік әрі электрондық жабдықтар қалдықтарының (ЭЭЖҚ) рұқсатсыз жиналуы байқалады.

      Бөлек жиналған қалдықтардан басқа барлық коммуналдық қалдықтар сұрыптаусыз ауылдық округтердегі ҚТҚ полигондарына көміледі, бұл ҚР Экологиялық кодексінің талаптарына сәйкес келмейді. Жақын уақытта барлық ауылдық округтерде сұрыптау желілерін салу және іске қосу қажет.

      3.9. Коммуналдық қалдықтарды тасымалдау

      Сарысу ауданында коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау бойынша орталықтандырылған қызмет көрсету жүйесі қалыптаспаған.

      ҚР Экологиялық кодексіне сәйкес, қалдықтарды жинау және тасымалдаумен айналысатын заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер ҚР Экология министрлігіне қызметтің басталғаны туралы хабарлама беруге міндетті. Хабарламасыз қызмет көрсетуге тыйым салынады.

      МЭГТРМ деректеріне сәйкес, Сарысу ауданы бойынша мұндай хабарлама берген кәсіпкерлік субъектілерінің саны өте аз, бұл қалдықтарды тасымалдау саласын жүйелеу қажеттігін көрсетеді.

      3.10. Халықтан коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару кәсіпорындары туралы ақпарат

      2025 жылғы деректер бойынша Сарысу ауданында ресми түрде 46986 адам қызмет ақысын есептеу жүйесімен қамтылған (2025 жылғы жағдай бойынша).

      САРЫСУ АУДАНЫНДАҒЫ ХАЛЫҚ САНЫ АКПАРАТ

      №

      Елді мекен атауы

      Халық саны

      1.

      Байқадам

      6148

      2.

      Жаңаталап

      825

      3.

      Ұйым

      1077

      4.

      Игілік

      1275

      5.

      Өндіріс

      1298

      6.

      Жайылма

      2902

      7.

      Қызылдихан

      489

      8.

      Маятас

      445

      9.

      Ақтам

      65

      10.

      Досбол

      319

      11.

      Шағалалы

      204

      12.

      Үлкен Көкдала

      65

      13.

      Кіші Көкдала

      58

      14.

      Тоғызкент

      1795

      15.

      Әбілда

      177

      16.

      Майлыкөл

      187

      17.

      Қамқалы

      158

      18.

      Жайлаукөл

      384

      19.

      Шығанақ

      289

      20.

      Жаңаарық

      885

      21.

      Ақтоғай

      783

      22.

      Түркістан Ә.Бүркітбаев

      794

      23.

      Арыстанды

      346

      24.

      Үшбас

      176

      25.

      Жаңатас қаласы

      25 813

      Қалған тұрғындар тіркеусіз тұрады және оларға төлем есептелмейді. МВО-да ((қоқыс шығару ұйымдары) тұрғындардың нақты саны туралы деректерге қолжетімділіктің болмауы салдарынан төлемдер жиі дұрыс есептелмейді, себебі тариф 1 тұрғынға есептеледі. Абоненттік берешек мәселесі де өзекті: қамтылған тұрғындардың тек 70 %-ы ғана қызмет ақысын төлейді.

      2021 жылдан бастап ЭК РК-ға сәйкес МИО-ның (Жергілікті атқарушы органдар) міндетіне қалдықтарды жинаумен айналысатын ұйымдарға тұрғындарды тіркеу деректеріне қолжетімділік беру жатады. Осы талапты іске асыру қажет. Жеке шарттар жасасу тиімсіз болғандықтан, жеке шарттардан жария шартқа көшу қажет. МИО (Жергілікті атқарушы органдар) мен МВО жария шартты өз сайттарында орналастырып, халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізуі тиіс.

      3.11. Қалдықтарды сұрыптау және қайта өңдеу

      Ауданда негізінен қағаз, картон, пластик, шыны және сынап құрамды қалдықтар қайта өңделеді.

      Қайта өңдеу инфрақұрылымы шектеулі:

      халықтан қалдық қабылдайтын тұрақты пункттер жоқ;

      жиналған қалдықтар облыс орталығына немесе басқа өңірлерге жіберіледі;

      электрондық қалдықтар тек заңды тұлғалардан жиналады.

      Халықтан ЭЭЖҚ жинау жүйесі жоқ, мұндай қалдықтар тұрмыстық қоқыспен бірге полигонға түседі. Статистикалық есеп жүргізу қиын. Осыған байланысты есеп пен мониторингті жетілдіру қажет.

      3.12. Коммуналдық қалдықтарды көму

      Жамбыл облысында экологиялық және санитарлық талаптар мен нормаларға толық (100%) сәйкес келетін 163 полигон бар. Сарысу ауданында коммуналдық қалдықтарды басқарудың негізгі тәсілі – ҚТҚ полигондарында көму. Ауданда 23 ҚТҚ полигоны бар. 2025 жылдың соңындағы деректер бойынша жинақталған қалдық көлемі 253 тонна. Қалдықтар сұрыпталмай көміледі, қауіпті фракцияларға бақылау жүргізілмейді. Пластик, шыны, құрылыс және тағам қалдықтарын көмуге тыйым салу талаптары сақталмайды. Полигондар санитариялық және экологиялық талаптарға сәйкес келмейді, кейде өрт жағдайлары орын алады.

      3.13. Жекелеген қалдық түрлерін басқару жүйесін талдау

      3.13.1 Коммуналдық қалдықтар

      Бөлек жинау жеткіліксіз дамыған, қайта өңдеу көлемі шектеулі.

      3.13.2 Құрылыс қалдықтары

      Қайта өңдеу жүйесі шектеулі, қалдықтардың басым бөлігі орналастырылады.

      3.13.3 Қауіпті қалдықтар

      Сынапты шамдар, батареялар, аккумуляторлар лицензиясы бар ұйымдарға беріледі.

      3.13.4 Медициналық қалдықтар (бар болған жағдайда)

      Арнайы ұйымдар арқылы залалсыздандырылады.

      3.14. Коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктері

      3.14.1 Сынапқұрамды қалдықтар (СҚҚ)

      Жинау жүйесі жоқ.

      Мәселелер:

      қауіпті қалдықтардың ҚТҚ-мен бірге түсуі;

      экологиялық қауіптер.

      Ұсыныстар:

      арнайы контейнерлер орнату;

      лицензиясы бар ұйымды конкурс арқылы таңдау;

      қаржыландыруды бюджеттен жүзеге асыру.

      3.15. Электрлік және электрондық жабдықтар қалдықтары (ЭЭЖҚ)

      Жинау жүйесі жоқ.

      Ұсыныстар:

      ЭЭЖҚ бөлек жинау жүйесін енгізу;

      ЭК РК 365-бабын орындауды күшейту.

      3.16. Ірі көлемді қалдықтар (ІКҚ)

      Бөлек жиналмайды.

      Ұсыныстар:

      арнайы компанияны анықтау;

      ІКҚ жинау алаңдарын құру.

      3.17. Құрылыс қалдықтары

      Көмуге тыйым салынған.

      Ұсыныстар:

      арнайы алаңдар бөлу;

      ұсату қондырғыларын орнату.

      3.18. Тағам қалдықтары

      Бөлек жиналмайды.

      Ұсыныстар:

      биоыдырайтын қалдықтарды бөлек жинау;

      компосттау жүйесін енгізу.

4. Сарысу ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесінің ағымдағы жағдайын талдау қорытындылары

      4.1. ТБО басқару жүйесінің жалпы бағасы

      Сарысу ауданында коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесі жұмыс істейді, алайда қазіргі уақытта келесі шектеулермен сипатталады:

      Қалдықтарды жинау, тасымалдау және қайта өңдеудің толық орталықтандырылған жүйесінің болмауы;

      Қауіпті және биоыдырайтын фракцияларды қоспағанда, қалдықтарды бөлек жинаудың төмен деңгейі;

      Қалдықтардың басым бөлігі полигондарға көмуге жіберіледі, бұл жер ресурстарына қосымша жүктеме туғызады;

      Қайта өңдеу және көму көлемін бақылау және есеп жүргізу толық жүргізілмейді, қауіпті және ірі көлемді қалдықтар бойынша сенімді статистика жоқ.

      4.2. Проблемалық бағыттар

      Инфрақұрылым және жабдық: ескірген немесе жоқ контейнер алаңдары, РСО, ОЭЭО, тағамдық қалдықтар үшін арнайы контейнерлердің жетіспеушілігі; полигондардың территориялары санитарлық-экологиялық талаптарға толық сәйкес келмейді.

      Жинау және тасымалдау: ТБО-ны тұрақсыз шығару, халықпен келісімшарт жүйесінің толық немесе ішінара болмауы; қызмет үшін төлем деңгейі төмен (қамтылған халықтың шамамен 70%).

      Қайта өңдеу: қағаз, пластик, шыныны қайта өңдеудің шектеулі көлемі; құрылыс, ірі көлемді және электрондық қалдықтарды қабылдау пункттерінің жоқтығы; қауіпті қалдықтардың көп бөлігі тұрмыстық қалдықтармен бірге көміледі.

      Халықтың хабардарлығы және бақылау: халықтың экологиялық мәдениеті жеткіліксіз, қалдықтарды бөлек жинау ережелері мен жария келісімдер туралы ақпарат деңгейі төмен; жергілікті органдар тарапынан бақылау шектеулі.

      4.3. Анықталған проблемалардың себептері

      Барлық қалдық категорияларын бөлек жинау және қайта өңдеуге жүйелі көзқарастың болмауы;

      Инфрақұрылымдық шараларды қаржыландырудың жеткіліксіздігі;

      МҮО-ның(Мемлекеттік уәкілетті орган) тарифтерді дұрыс есептеу үшін халықты тіркеу деректеріне қолжетімділігінің болмауы;

      Қауіпті және ірі көлемді қалдықтарды жинау және қайта өңдеумен айналысатын лицензияланған ұйымдардың жетіспеушілігі;

      Халықтың қалдықтармен жұмыс істеу ережелері мен заң талаптары жөнінде хабардарлығы төмен.

      4.4. Ағымдағы жағдайдың салдары

      Полигондардағы қалдықтарды көму көлемінің өсуі, олардың пайдалану мерзімінің қысқаруы;

      Тұрғын аймақтардың санитарлық-экологиялық жағдайының бұзылуы;

      Қауіпті компоненттердің (ртуть, ауыр металдар) топыраққа және су объектілеріне таралуы;

      Қосалқы ресурстардың жоғалуы және коммуналдық қалдықтарды тиімді пайдалану деңгейінің төмендеуі;

      Халық денсаулығы үшін қауіптердің артуы және заңсыз қалдық төгістерінің пайда болу қаупі.

      4.5. Шаралар жоспары мен бағдарламаның индикаторларымен байланысы

      Осы бөлімнің қорытындылары коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасының мақсаттары мен міндеттерімен тікелей байланысты:

      ТБО жинау және шығару қызметтеріне қамтылған халық үлесін арттыру;

      Қауіпті және ірі көлемді фракцияларды қоса алғанда, қалдықтарды бөлек жинау және дамыту;

      Контейнер алаңдары мен полигон инфрақұрылымын жаңғырту;

      Қайта өңдеу және көму жүйесін есепке алу және мониторинг жүйесін құру;

      Халықтың экологиялық мәдениетін арттыру шараларын жүзеге асыру.

      4.6. Коммуналдық қалдықтарды басқару секторындағы күшті және әлсіз жақтар, мүмкіндіктер мен қауіптерді талдау

      4.6.1. Күшті жақтар

      Коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару жүйесінің жұмыс істеп жатуы;

      Қалдықтармен жұмыс істеу үшін жауапкершіліктің мамандандырылған ұйымдарға бекітілуі;

      Қалдықтарды орналастыруға рұқсат етілген орындардың болуы (полигон);

      Қалдықтарды басқару саласындағы нормативтік-құқықтық база (Қазақстанның экологиялық кодексі, санитарлық ережелер);

      Жергілікті атқарушы және өкілетті органдар тарапынан бақылау.

      4.6.2. Әлсіз жақтар

      Коммуналдық қалдықтарды бөлек жинау және сұрыптаудың жеткіліксіз дамуы;

      Көбі полигонға жіберілетін қалдықтар үлесі жоғары;

      Қайта өңдеу және утилизациялау қуаттарының шектеулігі;

      4.6.3. Мүмкіндіктер

      Коммуналдық қалдықтарды бөлек жинауды енгізу;

      Қосалқы ресурстарды сұрыптау және қайта өңдеу жүйесін дамыту;

      Қалдықтарды басқару саласына инвестициялар мен жеке секторды тарту;

      Қайта өңдеу мен көму көлемін азайту үшін заманауи технологияларды енгізу;

      "Жасыл экономика" саласындағы мемлекеттік және өңірлік бағдарламаларды іске асыру.

      4.6.4. Қауіптер

      Халық саны мен тұтынудың өсуіне байланысты коммуналдық қалдықтардың көлемінің артуы;

      Қолданыстағы полигондардың толып, олардың пайдалану ресурсының қысқаруы;

      Заңсыз қалдық төгістерінің пайда болуы қаупі;

      Құқық талаптарының сақталмауы жағдайында қоршаған орта мен халық денсаулығына теріс әсер;

      Қалдықтарды басқару жүйесін жаңғыртуға қаржыландырудың шектеулігі.

      Коммуналдық қалдықтарды басқару секторы базалық инфрақұрылымға және нормативтік қолдауға ие, алайда қалдықтарды көмуге тәуелді. Қалдықтарды бөлек жинау мен қайта өңдеуді дамыту мүмкіндіктерін іске асыру экологиялық тәуекелдерді азайтып, жүйенің ұзақ мерзімді тұрақтылығын арттырады.

5. Коммуналдық қалдықтарды басқаруды реттейтін ұлттық заңнама

      5.1. Қазақстан Республикасының қалдықтарды басқару саясаты

      Қазақстан Республикасының қалдықтарды басқару саласындағы мемлекеттік саясаты экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, халық денсаулығын қорғауға және табиғи ресурстарды тиімді пайдалануға бағытталған. Бұл саясат негізін салушы стратегиялық құжаттар Қазақстанның өңірлік және аудандық деңгейінде практикалық іске асырылады.

      5.2. Стратегиялық құжаттар мен мақсатты индикаторлар

      Қазақстан Республикасының "Жасыл экономикаға" көшу концепциясы (2050 жылға дейін) қалдықтарды басқару саласының негізгі даму бағыттарын анықтайды: көму көлемін азайту, бөлек жинауды енгізу, қайта өңдеу мен ресурстарды қайта пайдалану көлемін ұлғайту. Осы концепция аясында 2030 жылға дейін коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу деңгейі кемінде 40 % болуы көзделген.

      "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасы (2021–2025 жылдар) экологиялық жағдайды жақсартуға және коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін модернизациялауға бағытталған. Негізгі мақсаттары: 2025 жылға дейін қайта өңдеу үлесін шамамен 30 %-ға жеткізу, заңсыз төгістер санын азайту және полигондар мен инфрақұрылымды санитарлық талаптарға сәйкестендіру.

      Өңірлік және аудандық деңгейде іске асыру

      Жамбыл облысы мен Сарысу ауданы деңгейінде мемлекеттік саясат коммуналдық қалдықтарды басқарудың тиімділігін арттыруға бағытталған жергілікті бағдарламалар, жоспарлар және практикалық іс-шаралар арқылы іске асырылады:

      Жамбыл облысының Сарысу ауданында Жаңатас қаласы мен аудан бойынша 2024–2028 жылдарға арналған коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы аудандық мәслихаттың 2024 жылғы 15 сәуірдегі № 21-9 шешімімен бекітілген, бұл Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексінің талаптарын және қалдықтарды басқару бағдарламаларын әзірлеу жөніндегі әдістемелік ұсынымдарды жергілікті деңгейде іске асыруды қамтамасыз етеді;

      санитариялық-эпидемиологиялық бақылау және қадағалау саласындағы қызмет Сарысу ауданы бойынша санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы арқылы жүзеге асырылады, бұл қалдықтарды жинау, жинақтау және шығару кезінде гигиеналық талаптардың сақталуына ықпал етеді.

      Аудандық деңгейдегі міндеттер мен басымдықтар

      Қазақстан Республикасының қалдықтарды басқару саласындағы саясаты сондай-ақ елді мекендерді санитариялық тазалау схемаларын әзірлеу және бекіту, коммуналдық қалдықтарды жинау мен шығару жұмыстарын ұйымдастыру, экологиялық және санитариялық талаптардың сақталуын бақылауды қамтамасыз ету жөніндегі жергілікті атқарушы органдардың қызметі арқылы іске асырылады.

      Сарысу ауданы деңгейінде аудан әкімдігі, ауылдық округтер және коммуналдық қызметтер келесі іс-шараларды жүзеге асырады:

      бекітілген маршруттар мен кестелерге сәйкес коммуналдық қалдықтарды тұрақты жинау және шығару;

      контейнерлік алаңдар мен полигондарда санитариялық талаптардың сақталуын қамтамасыз ету;

      рұқсат етілмеген қоқыс орындарының пайда болуына жол бермеу;

      қалдықтарды бөлек жинау және сұрыптау элементтерін кезең-кезеңімен енгізу;

      қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату жөніндегі облыстық бағдарламаларға қатысу, оның ішінде аудан аумағында қайта өңдеу қуаттарының болмауын ескере отырып, қалдықтарды ауданнан тыс орналасқан мамандандырылған кәсіпорындарға қайта өңдеуге жіберу.

      4-кесте

      №

      Көрсеткіш

      2025 жылға дейінгі мақсат

      2030 жылға дейінгі мақсат

      2050 жылға дейінгі мақсат

      1

      Қалдықтарды қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесі

      30 %

      40 %

      50 %

      2

      Қалдықтарды бөлек жинаумен қамту деңгейі

      40 %

      70 %

      100 %

      3

      Полигондарға көмілуге жіберілетін қалдықтар үлесін азайту

      60 %

      40 %

      30 %

      4

      Қалдықтарды басқару саласындағы экологиялық инфрақұрылыммен қамту

      50 %

      80 %

      100 %

      5

      Экологиялық мәдениетті және халықтың қатысу деңгейін арттыру

      Жергілікті деңгейде экологиялық білім беру жүйесін енгізу

      "Жасыл" өмір салтын кеңінен тарату

      Толық экологиялық жауапкершілік мәдениетіне көшу

      5.3. Аймақтық және аудандық іске асыру

      Жамбыл облысы және Сарысу ауданы деңгейінде мемлекеттік саясат жергілікті бағдарламалар, жоспарлар және іс-шаралар арқылы жүзеге асырылады:

      2024–2028 жылдарға арналған Жанатас қаласы және аудан коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасы аудандық мәслихатпен бекітілген (15 сәуір 2024 ж., № 21 9), бұл Экологиялық кодекс талаптарын және қалдықтарды басқару бағдарламаларын әзірлеуге әдістемелік ұсыныстарды жергілікті деңгейде іске асыруға мүмкіндік береді.

      Санитарлық-эпидемиологиялық бақылау және қадағалау жұмысы ауданның аймақтық санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы арқылы жүргізіледі, бұл қалдықтарды жинау, сақтау және шығару кезінде гигиеналық талаптардың сақталуын қамтамасыз етеді.

      5.4. Аудан деңгейіндегі міндеттер мен басымдықтар

      Қазақстан Республикасының қалдықтарды басқару саясаты жергілікті атқарушы органдар арқылы іске асырылады, олар:

      тұрғын алаптар санитарлық тазалығын жоспарлайды және бекітеді;

      коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару қызметін ұйымдастырады;

      экологиялық және санитарлық талаптардың орындалуын бақылайды.

      Сарысу ауданында әкімдік, ауылдық округтер және коммуналдық қызметтер келесі іс-шараларды жүзеге асырады:

      бекітілген маршруттар мен кестелерге сәйкес коммуналдық қалдықтарды тұрақты жинау және шығару;

      контейнер алаңдары мен полигондардың санитарлық талаптарға сәйкестігін қамтамасыз ету;

      заңсыз төгістердің алдын алу;

      қалдықтарды бөлек жинау және сұрыптау элементтерін кезең-кезеңімен енгізу;

      қалдықтарды қайта өңдеуге және утилизациялауға арналған облыстық бағдарламаларға қатысу, соның ішінде аудан сыртындағы мамандандырылған кәсіпорындарға қалдықтарды жіберу (жергілікті қайта өңдеу қуаттарының болмауын ескере отырып).

6. КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУДЫҢ МАҚСАТТАРЫ, МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ

      6.1. Мақсаттар

      Коммуналдық қалдықтарды басқарудың басты мақсаты – экологиялық тұрғыдан қауіпсіз және тұрақты қалдықтарды басқару жүйесін қамтамасыз ету, қоршаған ортаға және халық денсаулығына теріс әсерді азайтуға, сондай-ақ аумақ ресурстарын тиімді пайдалануға бағытталған.

      Нақты мақсаттар:

      1. Көмілген қалдық көлемін азайту және қайта өңдеу мен утилизация үлесін арттыру;

      2. Коммуналдық қалдықтарды тұрақты және қауіпсіз жинау, тасымалдау және орналастыру жүйесін қамтамасыз ету;

      3. Қалдықтарды бөлек жинауды енгізу және қайта өңдеу инфрақұрылымын дамыту;

      4. Халықтың экологиялық мәдениетін арттыру және қалдықтарды басқару процесіне қатысуын қамтамасыз ету;

      5. Қалдықтарды басқару объектілерін экологиялық және санитарлық талаптарға сәйкес модернизациялау.

      6.2. Міндеттер

      Мақсаттарға жету үшін келесі міндеттерді орындау қажет:

      1. Тұрғын және қоғамдық аумақтардан коммуналдық қалдықтарды тиімді және қауіпсіз жинау және шығару жүйесін ұйымдастыру;

      2. Контейнер инфрақұрылымын және полигондарды қалыпты жағдайда сақтау және дамыту;

      3. Қалдықтарды бөлек жинау, сұрыптау және қайта өңдеу жүйесін дамыту;

      4. Полигондар мен контейнер алаңдарының, сондай-ақ қоршаған ортаның экологиялық мониторингін және бақылауын енгізу;

      5. Халық пен ұйымдарға қалдықтарды бөлек жинау және қайта өңдеу мәселелері бойынша білім беру және ақпараттық бағдарламаларды жүргізу;

      6. Полигондардың пайдалану кезеңі аяқталған соң жерді рекультивациялау іс-шараларын жоспарлау және жүзеге асыру.

      6.3. Негізгі бағыттар

      Аудан деңгейінде коммуналдық қалдықтарды басқару саласындағы негізгі бағыттар:

      Инфрақұрылымдық бағыт: контейнерлерді орнату, полигондарға жолдарды жөндеу; қалдықтарды сұрыптау және қайта өңдеу жүйесін енгізу.

      Ұйымдастырушылық-құқықтық бағыт: Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі, санитарлық ережелер және өңірлік бағдарламаларды сақтау; мамандандырылған ұйымдармен келісімшарттар жасау.

      Технологиялық бағыт: қалдықтарды утилизациялау, қайта өңдеу және бейтараптан-дырудың заманауи әдістерін қолдану; инновациялық және экологиялық қауіпсіз технологияларды енгізу.

      Бақылау және мониторингтік бағыт: қалдықтарды жинау, тасымалдау және орналастыруға жүйелі бақылау ұйымдастыру, соның ішінде топырақ, су және ауа сапасын мониторингтеу.

      Әлеуметтік-білім беру бағыт: ақпараттық-түсіндіру іс-шараларын жүргізу, халықты қалдықтарды бөлек жинауға тарту және "жасыл экономика" принциптерін енгізу.

      Коммуналдық қалдықтарды басқарудың мақсаттары мен міндеттері, сондай-ақ негізгі бағыттарын жүзеге асыру аудан аумағында қалдықтарды басқару жүйесінің тұрақты қызметін қамтамасыз етеді, экологиялық тәуекелдерді азайтады, тұрғын алаптардың санитарлық жағдайын жақсартады және халықты қоршаған ортаны қорғауға тартуға мүмкіндік береді.

      6.4. Негізгі бағыттар мен іс-шаралар

      6.4.1. Қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін жетілдіру

      Қалдықтарды жинау қызметін көрсететін кәсіпорындармен тұрақты келісімшарттық қатынастар жүйесін енгізу;

      Контейнер алаңдарының санын арттыру және санитарлық талаптарға сәйкестендіру;

      Қалдықтарды шығару кестелерін нақтылау және халықпен кері байланыс жүйесін құру;

      Қалдықтарды шығару үшін автопаркті және арнайы техниканы жаңарту.

      6.4.2. Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін дамыту

      Пилоттық ауылдық округтерде қалдықтарды бөлек жинау жүйесін енгізу (қағаз, пластик, шыны, металл, тағамдық қалдықтар бойынша);

      Халықты қалдықтарды бөлек жинауға қатысу қажеттілігі жөнінде ақпараттандыру және ынталандыру;

      Әр ауылдық округте кемінде бір қабылдау пунктін ұйымдастыру;

      Экологиялық бұрыштар құру және мектептер мен ұйымдарда "жасыл сабақтар" өткізу.

      6.4.3. Қалдықтарды қайта өңдеу және утилизациялау жүйесін дамыту

      Қалдықтарды қайта өңдейтін шағын және орта кәсіпорындарды қолдау;

      Инвесторларға жеңілдіктер жасау (жер учаскелері, инфрақұрылым, кредит беру);

      Қосалқы ресурстарды (пластик, қағаз, шыны, металл) жинау және сату тізбегін ұйымдастыру;

      Биоыдырайтын қалдықтарды компосттау алаңдарын ұйымдастыру;

      Электрондық және қауіпті қалдықтарды қабылдау үшін мамандандырылған пункттерді құру.

      6.4.4. Полигондарды экологиялық модернизациялау

      Ірі полигондар үшін санитарлық-қорғаныс аймақтарын анықтау және заңдастыру;

      Полигондардың жер учаскелерін кадастрға тіркеу;

      Қалдықтарды көму процестерін жетілдіру (қабаттап қыстыру, инертті топырақпен жабу, өрт қауіпсіздігін сақтау);

      Полигондардың жер үсті және жер асты суларына әсерін бақылау жүйесін енгізу;

      Полигондарға видеобақылау және кіріс/шығыс есеп жүйесін орнату.

      6.4.5. Халықты экологиялық ағарту және ақпараттандыру

      Жыл сайын экологиялық айлар мен сенбіліктер өткізу;

      Білім беру мекемелері мен ұйымдарда экологиялық білім беру іс-шараларын ұйымдастыру;

      БАҚ және әлеуметтік желілер арқылы қалдықтарды бөлек жинауды насихаттау;

      Жергілікті экологиялық бастамаларды қолдау ("Жасыл мектеп", "Таза ауыл", "Эко-әкімдік" және т.б.);

      Халықтың экологиялық мәдениетін арттыру бойынша ҚБ-мен бірлескен жобаларды іске асыру.

      

      Сарысу ауданы бойынша халықты қалдықтарды жинау, шығару, қайта өңдеу және көму жүйесімен қамтуды жетілдіру жөніндегі нысаналы көрсеткіштер (2025–2029 жж.)

      5- кесте

      №

      Нысаналы көрсеткіштер

      Ағымдағы жағдай

      (2025 ж.)

      2026 ж.

      2027 ж.

      2028 ж.

      2029 ж.

      1

      Сарысу ауданы халқын қатты тұрмыстық қалдықтарды (ҚТҚ) жинау және шығару жүйесімен қамту деңгейі

      100 %

      100 %

      100 %

      100 %

      100 %

      2

      Бөлек жинаумен қамту: – құрғақ және ылғалды фракциялар бойынша; – қауіпті қалдықтардың жекелеген түрлері бойынша (медициналық, сынап құрамды, электрондық және тұрмыстық техника қалдықтары)

      5 %

      50 %

      60 %

      70 %

      80 %

      3

      ҚТҚ-ны қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесі (қалдықтардың жалпы көлемінен)

      5 %

      20 %

      26 %

      32 %

      35 %

      4

      ҚТҚ полигондарының экологиялық талаптарға сәйкестігі

      50 %

      70 %

      90 %

      100 %

      100 %

      5

      Халықтың экологиялық өмір сапасына қанағаттану деңгейі

      55,3 %

      61,5 %

      73,8 %

      86,1 %

      86,1 %

      6.4.6. Қалдықтарды басқаруда есеп және мониторинг жүйесін жетілдіру

      Қалдықтарды қалыптастыру, жинау, қайта өңдеу және көму туралы бірыңғай ақпараттық базаны құру;

      Келісімшарттық ұйымдардың есептілігін цифрлық форматқа көшіру;

      Полигондар мен қайта өңдеу объектілерін онлайн мониторинг жүйесін енгізу;

      Экологиялық деректерді Жамбыл облысы әкімдігінің және өкілетті министрліктің экоплатформасына интеграциялау.

      6.4.7. Қаржыландыру және экономикалық механизмдер

      Жергілікті және республикалық бюджеттен қалдықтарды басқару іс-шараларына қаражат бөлу;

      Мемлекеттік-жеке әріптестік (МЖӘ) механизмін қолдану;

      Қалдықтарды қайта өңдейтін кәсіпорындарға салық және инвестициялық жеңілдіктер беру;

      Экологиялық төлемдердің бір бөлігін инфрақұрылымды дамытуға бағыттау;

      Экологиялық жобаларды іске асыруға халықаралық ұйымдардың гранттары мен қаражатын тарту.

      6.4.8. Бағдарламаны жүзеге асыру кезеңдері (6 кесте).

      6 кесте.

      Кезең

      Уақыты

      Негізгі бағыттар

      I кезең

      2025–2026 жж. (Қысқа мерзімді)

      Контейнер алаңдарын жаңғырту; пилоттық ауылдық округтерде қалдықтарды бөлек жинау жүйесін енгізу; полигондарды инвентаризациялау және кадастрлау; халықты экологиялық ағарту.

      II кезең

      2027–2028 жж. (Орта мерзімді)

      Қалдықтарды сұрыптау және қайта өңдеу желілерін орнату; биоыдырайтын қалдықтарды компосттау алаңдарын ұйымдастыру; электрондық және қауіпті қалдықтарды қабылдау пункттерін ашу; МЖӘ жобаларын іске асыру.

      III кезең

      2029 ж. (Қорытынды)

      Программаны іске асыру нәтижесін бағалау; қайта өңдеу үлесін 15% деңгейіне жеткізу; экологиялық әсерді азайту және халықтың қатысуын арттыру.

      6.4.9. Программаны жүзеге асыру нәтижелерін мониторингтеу

      Программа іске асырылатын кезеңде жыл сайын аудан әкімдігі мен мәслихатына есеп дайындалады. Мониторингке мыналар кіреді:

      Жүргізілген іс-шаралар мен нәтижелерді талдау;

      Қалдық көлеміндегі өзгерістер және қайта өңдеу үлесін бағалау;

      Экологиялық көрсеткіштерді бақылау (ауа, топырақ, су);

      Қаржылық шығындар мен тиімділік көрсеткіштерін салыстыру.

      Программаны іске асыру тиімділігін келесі негізгі индикаторлар бойынша бағалайды:

      Қалдықтарды қайта өңдеу үлесі (%);

      Халықтың қызметтерге қамтылу деңгейі (%);

      Контейнерлер мен алаңдардың саны (бірлік);

      Заңсыз төгістер санының азаюы (бірлік);

      Полигондардың экологиялық сәйкестігі (%).

      6.5. Программаны қорытынды бөлігі

      Ағымдағы Программа Сарысу ауданында коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жаңғырту және жетілдіруге бағытталған негізгі стратегиялық құжат болып табылады.

      Программаны толық іске асыру нәтижесінде:

      Барлық ауылдық округтерде қалдықтарды бөлек жинау жүйесі енгізіледі;

      Қалдықтарды қайта өңдеу және компосттау инфрақұрылымы дамиды;

      Полигондар экологиялық және санитарлық талаптарға сәйкестендіріледі;

      Халықтың экологиялық мәдениеті артады;

      Қоршаған ортаға теріс әсер азайып, ауданның экологиялық жағдайы жақсарады.

7. ЖОБАНЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ, ҚОЙЫЛҒАН МАҚСАТҚА ЖЕТУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ҚАТЫСТЫ ІС-ШАРАЛАР

      7.1. Коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін дамыту шаралары

      Аудан тұрғындарының коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару қызметтерімен толық қамтылуын қамтамасыз ету үшін келесі іс-шаралар жүзеге асырылуы қажет:

      Аудан тұрғындарын коммуналдық қалдықтарды жинау және шығару қызметтерімен толық қамтамасыз ету;

      Ұзақ мерзімді келісімшарттар жасау және конкурс өткізу;

      Экономикалық тұрғыдан негізделген тарифтерді бекіту;

      Қалдықтарды жинау, шығару, қайта өңдеу және көму тарифтерін жинау деңгейін арттыру;

      Контейнер алаңдарын санитарлық нормаларға сәйкес келтіру, жаңа контейнерлерді орнату;

      Мусоровоздар мен басқа қажетті техниканы жаңарту.

      Тұрғындарды қызметпен қамту: Қызмет көрсету толық көлемде жеке және заңды тұлғалар үшін қамтамасыз етілуі тиіс. Заңды тұлғалармен түсіндіру жұмысы жүргізіліп, МВО-мен келісімшартқа отырып, ауданның қызмет көрсету аумақтарын қамту қамтамасыз етіледі.

      Ұзақ мерзімді келісімшарттар және конкурс өткізу: Коммуналдық қалдықтарды басқару сапасын арттыру үшін ұзақ мерзімді келісімшарттар бәсекелестік негізде жасалады. МИО МВО-ларға талаптарды ЭК РК және Қалдықтарды басқару ережелеріне сәйкес қояды:

      МВО МЭГиПР РК тізілімінде тіркелген болуы тиіс;

      Қауіпті қалдықтармен жұмыс үшін лицензия қажет;

      Талаптарға сай келмейтін компаниялар конкурстан шығарылуы тиіс.

      Экономикалық негізделген тарифтер: Тарифтер қалдықтарды жинау, тасымалдау, сұрыптау және көму шығындарын, сондай-ақ инфляцияны ескере отырып бекітіледі. Тарифтерді жүйелі қайта қарау МВО жұмысының тұрақтылығын және ауданның экологиялық жағдайын жақсартады.

      Тарифтерді жинау деңгейін арттыру: МИО МВО-ларға мекенжай бойынша тіркелген азаматтар туралы деректерді (жеке деректерді бермей) ұсынуы тиіс, бұл қызмет үшін төлемдерді дұрыс есептеуге мүмкіндік береді.

      7.2. Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін жетілдіру шаралары

      Негізгі іс-шаралар:

      Контейнерлерді барлық КП-де құрғақ фракцияны бөлек жинау үшін орнату;

      Қайта өңдеуге арналған қалдықтарды бөлек шығару;

      Қауіпті компоненттерді жинау және қалпына келтіру жүйесін ұйымдастыру;

      КГО және құрылыс қалдықтарын қабылдайтын арнайы орындар ұйымдастыру, тасымалдау үшін мамандандырылған компания таңдау.

      Құрғақ фракцияны бөлек жинау:

      Құрғақ фракция: қағаз, картон, металл, пластик, шыны;

      Ылғалды фракция: тағамдық және органикалық қалдықтар;

      Контейнерлер қазақ және орыс тілінде белгіленеді, меншік иесі мен қызмет көрсетуші ұйым туралы ақпарат көрсетіледі;

      Әр категория қалдықтар үшін шығару кезеңі анықталады;

      МВО-мен келісімшартта қайта өңдеуге арналған қалдықтарды бөлек шығару талаптары көрсетіледі.

      Қауіпті компоненттерді жинау және қалпына келтіру:

      РСО, ОЭЭО, химиялық қуат көздері мен аккумуляторларды жинау, тасымалдау және қайта өңдеу үшін конкурстық ұйымдастыру;

      Қауіпті қалдықтарды қабылдайтын стационарлық және жылжымалы пункттерді ұйымдастыру;

      "Жасыл Даму" АҚ-пен бірлесіп утилизация шығындарының бір бөлігін жабу;

      Халыққа және заңды тұлғаларға қалдықтарды қауіпсіз өңдеу туралы ақпарат тарату.

      Ірі габаритті және құрылыс қалдықтары:

      КГО және құрылыс қалдықтарын жинау үшін арнайы орындар (кемінде 12 м², жабық және қоршалған) ұйымдастыру;

      Тасымалдау үшін мамандандырылған компания таңдау конкурсын өткізу;

      Қалдықтарды тип бойынша сұрыптау: ағаш, металл, минералдық қалдықтар, қауіпті компоненттер;

      Қауіпті құрылыс қалдықтары мамандандырылған ұйымдарға қайта өңдеуге немесе утилизациялауға беріледі.

      7.3. Коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу және утилизациялау жүйесін дамыту шаралары

      Халық пен заңды тұлғалардан қайта өңдеуге арналған қалдықтарды (пластик, қағаз, шыны) жинауды арттыру;

      Мусор сұрыптау кешенін салу және сорттау желісін іске қосу;

      Сұрыпталған қалдықтарды қайта өңдеуге мамандандырылған кәсіпорындарға тапсыру;

      Тағамдық қалдықтарды компосттау немесе биогаз алу арқылы өңдеу;

      Крупногабариттік және құрылыс қалдықтарын қайта өңдеу, қауіпті компоненттерді бөліп алу;

      Қауіпті компоненттерді қауіпсіз утилизациялау үшін мамандандырылған кәсіпорындарға жіберу.

      7.4. Коммуналдық қалдықтарды қауіпсіз көму шаралары

      Рұқсатсыз қоқыс алаңдарын анықтау және жою;

      Тек сұрыпталған және қайта өңдеуге жатпайтын қалдықтарды көму;

      Территорияның функционалды мақсатын ескере отырып рекультивация технологиясын әзірлеу;

      Жаңа қоқыс алаңдарының пайда болуына жол бермеу үшін тұрғындарды қызметпен толық қамту және бизнесті алдын алу жұмыстары жүргізу.

      7.5. Халықты ақпараттандыру және мүдделі тараптармен өзара әрекет

      Тұрақты ақпараттық жұмыс жүргізу;

      БАҚ-та, әлеуметтік желілерде қалдықтарды бөлек жинау, компосттау және қайта өңдеу туралы ақпарат тарату;

      Экологиялық акциялар, лекциялар және экскурсиялар ұйымдастыру;

      Негізгі топтарды хабардар ету: халық, еріктілер, мұғалімдер, белсенділер және ҚБ;

      Бизнесті және МИО-ны тарту арқылы дөңгелек үстелдер ұйымдастыру, қабылдау пункттері мен қайта өңдеуге арналған қалдықтарды талқылау.

8. Сарысу ауданының коммуналдық қалдықтарды басқару бағдарламасын мониторингілеу

      Мониторинг жоспарланған іс-шаралардың орындалуын, мақсат көрсеткіштерін және бағдарламаның мақсаттарына жетуді бақылауға мүмкіндік береді.

      8.1. Мониторинг мақсаттары:

      1.Инфрақұрылым, бөлек жинау, қайта өңдеу және утилизация іс-шараларының орындалуын бағалау;

      2.Контейнер алаңдары мен полигондардың санитарлық және экологиялық нормаларды сақтауын бақылау;

      3.Халықтың бөлек жинауға қатысуын және экологиялық мәдениетін өлшеу;

      4.Бағдарламаның тиімділігін анықтау және проблемалық жерлерді табу.

      8.2. Негізгі көрсеткіштер:

      №

      Көрсеткіш

      Өлшеу әдісі

      Жиілігі

      1

      Тұрғындардың ТБО жинау және шығару қызметтерін қамтуы

      Коммуналдық қызметтер және әкімдік мәліметтері

      Төрт ай сайын

      2

      Бөлек жинау қамтуы (құрғақ/ылғалды, қауіпті қалдықтар)

      Контейнерлер мен қабылдау пункттері есебі, халыққа сауалнама

      Жыл сайын

      3

      Қайта өңдеу және утилизация үлесі

      Полигондар мен кәсіпорындардың статистикасы

      Жыл сайын

      4

      Полигондар мен контейнер алаңдарының жағдайы

      Көрнекі тексеру, санитарлық аудит

      Жартыжыл сайын

      5

      Халықтың экологиялық қанағаттануы

      Социологиялық сауалнама

      Жыл сайын

      6

      Бағдарламаның жоспарланған іс-шараларының орындалуы

      Бағдарлама кезеңдері бойынша қорытынды

      Жыл сайын

      8.3. Мониторинг әдістері:

      Статистикалық деректер жинау;

      Полевой бақылау;

      Халыққа сауалнама жүргізу;

      Коммуналдық қызметтердің есептерін талдау;

      Экологиялық аудит және бақылау.

      8.4. Мониторинг кезеңдері:

      Кезең

      Уақыты

      Іс-шаралар

      I

      2025–2026

      Контейнер алаңдарын, пилоттық бөлек жинау аумақтарын, полигондарды инвентаризациялау

      II

      2027–2028

      Сорттау және қайта өңдеу желісін бақылау, қауіпті қалдық қабылдау пункттерін кеңейту

      III

      2029

      Бағдарламаның қорытындысын бағалау, социологиялық сауалнама, есеп дайындау

      8.5. Мониторинг нәтижелерін пайдалану:

      Бағдарламаны түзету;

      Келесі даму кезеңдерін жоспарлау;

      Халықты ақпараттандыру;

      Ресурстар мен инвестицияларды тиімді бөлу.

9. Бағдарламаны жүзеге асыруға қажетті ресурстар

      1. Қаржылық ресурстар:

      Контейнер алаңдарын, полигондарды, сорттау және қайта өңдеу желілерін жаңғыртуға аудан бюджетінен қаржыландыру;

      Техниканы және құрал-жабдықтарды сатып алу;

      Ақпараттық және білім беру бағдарламаларын қаржыландыру;

      Күтпеген шығындар мен төтенше жағдайларға резерв.

      2. Материалдық-техникалық ресурстар:

      ТБО жинау контейнерлері;

      Мусоровоздар және қауіпті қалдықтарды тасымалдау техникасы;

      Сорттау және қайта өңдеу желілері;

      Компосттау жабдықтары;

      Қызметкерлердің жеке қорғаныс құралдары;

      Қауіпті және электрондық қалдықтарды қабылдау пункттері.

      3. Кадрлық ресурстар:

      Экологтар, қалдықтарды басқару мамандары;

      Коммуналдық қызметкерлер, жүргізушілер, операторлар;

      Ақпараттық жұмыстар мамандары;

      Әкімшілік персонал;

      Еріктілер мен қоғамдық инспекторлар.

      4. Ұйымдастырушылық және әдістемелік ресурстар:

      Аймақтық бағдарламалар мен нұсқаулықтар;

      Қалдықтарды шығару және сұрыптау кестелері;

      Мониторинг және есеп жүйелері;

      Халыққа арналған ақпараттық материалдар;

      Акимат, коммуналдық қызметтер, мердігерлер және халық арасындағы координация механизмдері.

      5. Табиғи ресурстар және жер учаскелері:

      Контейнер алаңдары, полигондар және қайта өңдеу пункттері үшін жер учаскелері;

      Биологиялық ыдырайтын қалдықтарды компосттау алаңдары;

      Қауіпсіз қауіпті және электрондық қалдықтар алаңдары;

      Пилоттық жобаларға арналған жер учаскелері.

11. КҮТІЛЕТІН ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӘСЕР

      1. Әлеуметтік әсер:

      Тұрғындардың өмір сүру сапасын арттыру;

      Бөлек жинау қамтуын ұлғайту, экологиялық мәдениет қалыптастыру;

      Аурулар мен экологиялық проблемаларды азайту;

      Жұмыс орындарын құру;

      Халықтың экологиялық қанағаттануын арттыру (55,3 % → 86,1 %).

      2. Экологиялық әсер:

      Полигонға бағытталатын қалдықтар көлемін 60 % → 30 % азайту;

      Қайта өңдеу үлесін 2 % → 35 % арттыру;

      Топырақ, су және ауа сапасын жақсарту;

      Рұқсатсыз қоқыс алаңдарын азайту.

      3. Экономикалық әсер:

      Бюджет шығындарын оңтайландыру;

      МЖӘ арқылы экономикалық ынталандыру;

      Қайта өңделген ресурстар мен компостты қолдану;

      Коммуналдық қызметтердің тиімділігін арттыру.

      Болжамдау көрсеткіштер (7кесте).

      Көрсеткіш

      2026

      2027

      2028

      2029

      2030

      Қайта өңдеу және утилизация үлесі

      2 %

      20 %

      26 %

      32 %

      35 %

      Бөлек жинау қамтуы

      5 %

      50 %

      60 %

      70 %

      80 %

      Полигонға бағытталған қалдықтар үлесі

      60 %

      50 %

      45 %

      35 %

      30 %

      Халықтың экологиялық қанағаттануы

      55,3 %

      61,5 %

      73,8 %

      86,1 %

      86,1 %

      Жаңа жұмыс орындары

      –

      10

      20

      30

      40

  Қосымша 1

САРЫСУ АУДАНЫНЫҢ КОММУНАЛДЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫ БАСҚАРУ БАҒДАРЛАМАСЫ БОЙЫНША КӨРСЕТКІШТЕРДІ АЙҚЫНДАУ ӘДІСТЕМЕСІ (2025–2029 ЖЫЛДАРҒА)

      №

      Нысаналы Көрсеткіштің атауы

      Нысаналы көрсеткіштерді қалыптастыру кезеңділігі мен мерзімдері

      Негіздеме

      Есептеу әдістемесінің сипаттамасы

      1

      Халықты ҚТҚ жинау және әкетумен қамту

      Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң.

      Көрсеткіш ҚР-ның "жасыл" экономикаға көшуі жөніндегі Тұжырымдамаға сәйкес келеді және ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі қызметтерге қолжетімділігі бар халықтың үлесін айқындау үшін қажет.

      Көрсеткіш қалаға қызмет көрсететін барлық қоқыс шығаратын ұйымдар шарт жасасқан тұрғындардың санын қала халқының жалпы санына бөлу арқылы қалыптасады, нәтижені пайызбен көрсетеді.

      Жария шарттарға көшу кезінде көрсеткішті абоненттер санын (адамдар саны) берілген шоттарға сәйкес қала халқының жалпы санына бөлу арқылы алуға болады.

      2

      Бөлек алыммен қамту (Халық немесе аудан):

      - фракциялар бойынша

      - қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлеріне (Медициналық және құрамында сынабы бар, ЭЕҰ)

      Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң

      Көрсеткіш "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасына сәйкес келеді.

      Көрсеткіш жеке жиналған ҚТҚ құрғақ фракциясының (пластик, картон және қағаз қалдықтары, шыны, металл банкалар) санын тоннамен ҚТҚ (коммуналдық қалдықтар) түзілуінің жалпы санына тоннамен бөлу арқылы қалыптастырылады, нәтижені пайызбен көрсетеді.

      Қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлері бойынша көрсеткіш, сондай-ақ бөлек жиналған қауіпті қалдықтардың (РСО, ЭЭО және медициналық) мөлшерін ҚТҚ морфологиялық құрамын негізге ала отырып , нәтижені пайызбен көрсете отырып, қауіпті қалдықтардың түзілуінің жалпы есептік көлеміне бөлу жолымен қалыптасады.

      3

      ҚТҚ қайта өңдеу және кәдеге жарату үшін (пайда болу көлемінен)

      Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң.

      Көрсеткіш ҚР-ның "жасыл" экономикаға көшуі жөніндегі тұжырымдамаға және "Жасыл Қазақстан" ұлттық жобасына сәйкес келеді.

      Көрсеткіш қаланың барлық қайта өңделген және қайталама пайдаланылған қатты тұрмыстық қалдықтарының (коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін қоса алғанда), оның ішінде МӘҰ немесе полигонда сұрыпталған бөлек жиналған қалдықтардың және экспортқа бағытталған қайталама ресурстардың санын қалада пайда болған барлық қатты тұрмыстық қалдықтардың (коммуналдық қалдықтардың) жалпы санына бөлу арқылы алынады, нәтижені пайызбен көрсетеді.

      4

      ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі қызметтерге халықтың қанағаттану деңгейі (сауалнама)

      Бағдарлама бекітілген сәттен бастап бір жыл өткен соң.

      Көрсеткіш Қазақстан Республикасының 2025 жылға дейінгі ұлттық даму жоспарына сәйкес келеді

      Көрсеткіш тұрғындардың қалада ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі қызметтерге қанағаттануы туралы жыл сайынғы әлеуметтік сауалнама (онлайн немесе офлайн) жүргізу нәтижесінде алынады.

      БАҒДАРЛАМАНЫ ІСКЕ АСЫРУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАР ЖОСПАРЫ

  2 Қосымша

      № п/п

      Іс-шара атауы

      Аяқтау нысаны

      Орындау мерзімі

      Жауапты орындаушы

      Қаржыландыру

      1

      2

      3

      4

      5

      6

      Мақсаты-Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасының талаптарына сәйкес коммуналдық қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру және ауданның тұрғындары үшін қалдықтарды жинау және шығару бойынша көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыру

      1-міндет. Аудан тұрғындарын қалдықтарды жинау және шығару жөніндегі қызметтермен толық қамтуды қамтамасыз ету үшін коммуналдық қалдықтарды жинау және тасымалдау жүйесін одан әрі дамыту

      Көрсеткіш 1. Сарысу ауданының тұрғындарын ҚТҚ жинау және әкетумен қамту

      1.1

      Дербес деректерді бермей ҚШМ үшін халықты тіркеу туралы мәліметтерге қол жеткізуді ұсыну

      Ақпарат

      2026

      ІІМ, ӘМ, Ауда әкімшілігі, ҚШМ

      Қажет емес

      1.2

      ҚТҚ шығару қызметтері бойынша халықпен жария шарттар жасасуға көшу

      Ақпарат

      2026

      Аудан әкімшілігі, аудан әкімшілігі, ҚШМ

      Қажет емес

      1.3

      Контейнерлер паркін жаңарту, соның ішінде жеке секторға контейнерлерді орнату.

      Есеп

      Жыл сайын

      Аудан әкімшілігі, ҚШМ

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

      1.4

      Контейнерлік алаңдарды жөндеу және оларды санитарлық нормалар мен заңнама талаптарына сәйкестендіру.

      Есеп

      Жыл сайын

      Аудан әкімшілігі

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

      1.5

      Контейнерлік алаңдарды бейнебақылау камераларымен толық жарақтандыру

      Есеп

      2026-2028

      Аудан әкімшілігі

      Жергілікті бюджет

      1.6

      Контейнерлік алаңдардың іргелес аумағында автокөлікті тоқтатуға және тұрақтауға тыйым салатын арнайы белгілерді орнату

      Есеп

      2026

      ІІД, Аудан әкімшілігі

      Бөлінген бюджет шеңберінде

      1.7

      ҚТҚ уақтылы шығарылуын қамтамасыз ету үшін қоқыс таситын көліктерді жаңарту және сатып алу (2-3 бірлік)

      Есеп

      2026-2028

      ҚШМ

      ҚШМ қаражаты, жеке инвестициялар, МЖӘ

      1.8

      Қоқыс таситын көліктерді "Қазақстан Республикасының қоршаған ортасы мен табиғи ресурстарының жай-күйі туралы Ұлттық деректер банкі" ақпараттық жүйесіне қосылған спутниктік навигациялық жүйелермен жарақтандыру және осы жүйелерді тұрақты жұмыс жағдайында ұстау

      Есеп

      2026-2028

      ҚШМ

      ҚШМ қаражаты

      1.9

      Тұрғын үйлерде немесе жеке тұрған ғимараттарда (егер контейнерлер болмаса) қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғалармен осы учаскелерге қызмет көрсету үшін ЖАО айқындаған ҚШМ-мен ҚТҚ жинау және әкету жөніндегі қызметтерге шарттар жасасу бойынша хабардар ету науқаны.

      Есеп (ЗТ және ЖК үшін хаттар жіберілді)

      2026

      Аудан әкімшілігі , ҚШМ, ТРТПРБ

      Қажет емес

      1.10

      Қалдықтар саласындағы әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін түскен қаражатты жергілікті бюджетке жіберуді қамтамасыз ету мақсатында ҚР нормативтік-құқықтық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөнінде ҚР Үкіметіне ұсыныстар енгізу

      ҚР Үкіметіне ұсыныстар

      2026

      Аудан әкімшілігі , ТРТ ПРБ

      Қажет емес

      2-міндет. Қалдықтарды бөлек жинау жүйесін жетілдіру

      Көрсеткіш 2. Бөлек алыммен қамту

      - фракциялар бойынша құрғақ және дымқыл;

      - қалдықтардың жекелеген қауіпті түрлеріне (Медициналық және құрамында сынабы бар, электрондық және тұрмыстық техника)

      2.1

      Заңды және жеке тұлғалардан бөлек алым бойынша талаптарды белгілеу мақсатында ауданда абаттандыру қағидаларына өзгерістер мен толықтырулар енгізу

      Жаңартылған Ережелер

      2026

      Аудан әкімшілігі , ТҮКШ бөлімі, ТРТПРБ

      Қажет емес

      2.2

      ҚТҚ құрғақ фракциясын бөлек жинауға арналған арнайы контейнерлерді орнату

      Есеп

      2026-2030

      Қала әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

      2.3

      Қалдықтардың қауіпті түрлерін: РСО, электронды және электр жабдығының қалдықтарын, құрамында сынап бар энергия үнемдейтін шамдарды және халықта түзілетін химиялық қоректендіру көздерін, аккумуляторларды, медициналық қалдықтарды бөлек жинауды, тасымалдауды және қайта өңдеуді қамтамасыз ету үшін мердігер ұйымды айқындау жөніндегі конкурсты ұйымдастыру

      Конкурс қорытындысы, мердігер компаниялар анықталды

      2026-2027

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

      2.4

      Батареялар, құрамында сынап бар шамдар, электрондық және электр жабдықтары, қоғамдық орындардағы медициналық қалдықтар (сауда орталықтары, пошта бөлімшелері, Халыққа қызмет көрсету орталықтары және т. б.) сияқты қауіпті тұрмыстық қалдықтарды жинайтын стационарлық пункттерді/пункттерді ұйымдастыру

      Есеп, қабылдау пункттері белгіленді

      2026-2028

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, мердігер мекеме

      Жергілікті бюджет

      2.5

      Заңнама талаптарына сәйкес келетін және Ауданның Мемлекеттік мекемелерге, бюджеттік ұйымдарға және басқа да заңды тұлғаларға қауіпті қалдықтардың жекелеген түрлерін жинау, тасымалдау және қайта өңдеу бойынша қызметтер көрсете алатын коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктерін жинау, тасымалдау және қалпына келтіру жөніндегі мамандандырылған кәсіпорындарды талдау және айқындау.

      Есеп

      2026

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі

      Қажет емес

      2.6

      Мамандандырылған кәсіпорындарға қайта өңдеуге беру үшін қайталама шикізатты (пластик, қағаз және картон, шыны және т. б.) бөлек жинауды енгізу қажеттілігі мәселесі бойынша қалалық әлеуметтік сала мекемелерімен (мектептер, балабақшалар, ЖОО және т. б.), кәсіпорындармен, шағын және орта бизнеспен профилактикалық жұмыс

      Есеп

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі

      Қажет емес

      2.7

      Халықты "қажетсізден құтыл" пайдаланылған электрондық және электр жабдықтарынан құтқару бойынша тұрақты акция (жартыжылдықта 1 рет) өткізу

      Өткізілген науқандар туралы есеп

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі , арнайы мекемелер

      Қажет емес

      3-міндет. Коммуналдық қалдықтарды өңдеу және кәдеге жарату жүйесін дамыту, оның ішінде ерекше (тамақ, Құрылыс және ірі габаритті қалдықтар, ЭЕҰ және т. б.)

      3 Көрсеткіш. Қайта өңдеу және кәдеге жарату үлесі:

      - ҚТҚ (білім көлемінен)

      3.1

      ҚСҚ салу және іске қосу

      пайдалануға беру актісі

      2026-2028

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

      3.2

      Халықтан ірі көлемді және құрылыс қалдықтарын жинауға арналған арнайы орындарды анықтау

      Ақпарат

      2026

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі

      Қажет емес

      3.3

      Ірі габаритті және құрылыс қалдықтарын жинау және әкету жөніндегі ұйымды айқындау жөніндегі конкурсты ұйымдастыру

      Конкурс қорытындысы

      2026

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, мердігер мекеме

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

      3.4

      Ірі габаритті және құрылыс қалдықтарын қайта өңдеу бойынша қолданыстағы технологияларды талдау

      Есеп

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, мердігер мекеме

      Қажет емес

      3.5

      Аудандық әлеуметтік сала мекемелерінен (мектептер, балабақшалар, және т. б.), кәсіпорындардан, шағын және орта бизнестен құрамында сынабы бар қалдықтарды жинау және залалсыздандыру

      Жасалған шарттар туралы ақпарат

      2026-2030

      Конкурс қорытындысы бойынша таңдалған мердігер мекеме

      Қажет емес

      3.6

      Аудандық әлеуметтік сала мекемелерінен (мектептер, балабақшалар, және т. б.), кәсіпорындардан, шағын және орта бизнестен электрондық және электр жабдығының қалдықтарын жинау және залалсыздандыру

      Жасалған шарттар туралы ақпарат

      2026-2030

      мердігер мекеме

      Қажет емес

      3.7

      Қалдықтарды жинау және қайта өңдеу бойынша статистикалық және ведомстволық есептілікті ұсыну мәселесі бойынша қалдықтармен жұмыс істеу бойынша мамандандырылған кәсіпорындармен профилактикалық жұмыс

      Есеп

      2026

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі

      Қажет емес

      4 Міндет. Коммуналдық қалдықтарды қауіпсіз көмуді қамтамасыз ету

      4 Көрсеткіш. Экологиялық талаптарға сәйкес ҚТҚ полигонын жабу және рекультивациялау

      4.1

      Қабылдауды, сұрыптауды қамтитын полигондағы сұрыптау желісін пайдалануға енгізу.

      Есеп

      2026

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, Полигон операторы

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет, жеке инвестициялар

      4.2

      Қалдықтарды жіктеу негізінде полигонға қабылдаудың бірыңғай рәсімін әзірлеу

      Бекітілген рәсім

      Полигон операторы

      Қажет емес

      4.3

      Полигонның қоқыс газы мен фильтрат шығарындыларын бақылау

      Есеп

      2026-2030

      Полигон операторы

      Полигон тарату қоры

      4.4

      Полигонның тарату қорын құру

      Есеп

      2026-2030

      Полигон операторы

      Қажет емес

      4.5

      Ауданда коммуналдық және құрылыс қалдықтарының санкцияланбаған үйінділерін (стихиялық үйінділерін) анықтау және жою

      Есеп

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет, жеке инвестициялар

      5 Міндет. Коммуналдық қалдықтармен жұмыс істеу мәселелері бойынша халықтың хабардарлығы мен мәдениетін арттыру және барлық мүдделі тараптардың өзара іс-қимылын күшейту

      5 Көрсеткіш. Халықтың экологиялық өмір сапасына қанағаттану деңгейі

      5.1

      ҚТҚ проблемасына жұртшылықтың назарын аударуға бағытталған әлеуметтік жарнаманы құру, орналастыру және тарату

      Есеп

      2026-2030

      ТРТПРБ, Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ, ҮЕҰ

      Жергілікті бюджет

      5.2

      Қалдықтарды (пластик, картон және қағаз қалдықтары, шыны)қабылдаудың ұйымдастырылған пункттері туралы халықты хабардар етуді қамтамасыз ету

      Есеп

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ, ҮЕҰ

      Қажет емес

      5.3

      Әлеуметтік желілерде, әкімдік сайтында, навигациялық жүйелерде ақпарат тарату жолымен коммуналдық қалдықтардың қауіпті құрамдас бөліктері (РСО, ЭЭО, медициналық) туралы халықты хабардар етуді және олармен қауіпсіз жұмыс істеуді насихаттауды қамтамасыз ету

      Есеп

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ, ҮЕҰ

      Қажет емес

      5.4

      Жергілікті газеттерде коммуналдық қалдықтардың қауіпті компоненттерімен қауіпсіз жұмыс істеу тәсілдері туралы жарияланымдар

      Ақпарат

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ,

      Жергілікті бюджет

      5.5

      Халықты КГО және құрылыс қалдықтарын жинау үшін халық үшін ұйымдастырылған арнайы орындар туралы хабардар ету

      Ақпарат

      2026-2030

      Қала әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ,

      Қажет емес

      5.6

      Мектептерде, колледждерде, жоғары оқу орындарында және т. б. тарату үшін материалдық ресурстарды екінші рет пайдалану туралы ақпараттық материалдарды дайындау.

      Есеп

      2026-2030

      ТҮКШ бөлімі, ҚШМ, ҮЕҰ, аудан әкімшілігі

      Жергілікті бюджет

      5.7

      Тамақ қалдықтарын компосттау туралы брошюраларды тарату

      Есеп

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ, ҮЕҰ

      Жергілікті бюджет

      5.8

      Оқушылармен, педагогикалық құраммен және техникалық персоналмен тұрақты жұмысты қамтитын білім беру ұйымдарымен ҚТҚ-мен жұмыс істеу бойынша ақпараттық жұмыс жоспарын әзірлеу және іске асыру

      Жоспарды әзірлеу туралы ақпарат және оны аудандық әкімдіктерге іске асыру туралы есептер

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ, ҮЕҰ

      Қажет емес

      5.9

      Оқушылармен педагогикалық құраммен арналған ҚТҚ және МСК полигонына (іске қосылғаннан кейін) таныстыру сапарлары (жылына кемінде 10 экскурсия)

      Есеп, сапарлар

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ, ҮЕҰ

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

      5.10

      Үйде қалдықтарды сұрыптау және пластик, шыны және макулатураға арналған контейнерлерге бөлек сақтау тәртібін түсіндіретін мектептердегі экологиялық акциялар

      Есеп, Науқандар

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ТҮКШ бөлімі, ҚШМ, ҮЕҰ

      ҚОҚ жөніндегі іс-шаралар жоспары шеңберінде жергілікті бюджет

      5.11

      Халықтың экологиялық өмір сапасына қанағаттану деңгейін бағалау мақсатында жыл сайынғы әлеуметтік сауалнама жүргізу

      Есеп, сауалнама

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ҚШМ, ҮЕҰ

      Қажет емес

      5.12

      Аудандагы қалдықтармен жұмыс істеу қызметін насихаттау және қоғамдық бақылау мақсатында мектептерде волонтерлік клубтар құру

      Есеп

      2026-2030

      Аудан әкімшілігі, ҚШМ, ҮЕҰ

      Қажет емес

Об утверждении Программы по управлению коммунальными отходами Сарысуского района на 2026-2030 годы

Решение Сарысуского районного маслихата Жамбылской области от 8 апреля 2026 года № 56-9

      В соответствии с подпунктом 1) пункта 3 статьи 365 Экологического кодекса Республики Казахстан, подпунктом 1) пункта 1 статьи 6 Закона Республики Казахстан "О местном государственном управлении и самоуправлении в Республике Казахстан" и приказом исполняющего обязанности Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 9 августа 2021 года № 318 "Об утверждении Правил разработки программы управления отходами" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 23917), Сарысуский районный маслихат РЕШИЛ:

      1. Утвердить Программу по управлению коммунальными отходами Сарысуского района на 2026-2030 годы согласно приложению.

      2. Настоящее решение вводится в действие по истечении десяти календарных дней после дня его первого официального опубликования.

      Председатель Сарысуского районного маслихата Ш. Мусабеков

  Приложение к решению
  Сарысуского районного маслихата
  от 8 апреля 2026 года №56-9

ПРОГРАММА ПО УПРАВЛЕНИЮ КОММУНАЛЬНЫМИ ОТХОДАМИ САРЫСУСКОГО РАЙОНА НА 2026-2030 ГОДЫ


      Оглавление

      СПИСОК СОКРАЩЕНИЙ 4

      ТЕРМИНЫ И ОПРЕДЕЛЕНИЯ 5

      ПАСПОРТ ПРОГРАММЫ 6

      ВВЕДЕНИЕ 8

      1. Общие сведения. 9

      1.1. Основание для разработки проекта ПУО. 9

      1.2 Нормативно-правовая база 9

      1.3 Краткая характеристика полигонов 10

      Перечень населҰнных пунктов: 10

      Обзор данных по полигонам твҰрдых бытовых отходов (размещение) 10

      Характеристика объектов размещения отходов 10

      Таблица. Сведения об объектах размещения коммунальных твҰрдых бытовых отходов (КТБО) Сарысуского района 12

      Категория объекта 27

      2. Характеристика образующихся отходов 27

      2.1 Источники образования отходов 27

      2.2 Перечень отходов, принимаемых на полигон 27

      2.3 Классы опасности отходов 28

      2.4 Кодирование отходов по Классификатору отходов РК 28

      3. Анализ текущего состояния управления коммунальными отходами в Сарысуском районе 28

      3.1 Соответствие полигонов экологическим и санитарным требованиям 29

      3.2 Социально-демографическая характеристика Сарысуского района 30

      3.3 Общая характеристика образования и обращения коммунальных отходов 30

      3.4 Анализ системы сбора, переработки и захоронения коммунальных отходов 30

      3.5 Морфологический состав. 32

      3.6 Нормы образования и накопления коммунальных отходов и тарифы 33

      3.7 Оценка действующей системы управления коммунальными отходами 33

      3.8 Охват услугами по накоплению, раздельному сбору и вывозу отходов 34

      3.9. Транспортировка коммунальных отходов 35

      3.10. Информация о предприятиях по сбору и вывозу коммунальных отходов от населения 36

      3.11. Сортировка и переработка отходов 37

      3.12. Захоронение коммунальных отходов 38

      3.13. Анализ системы управления отдельными видами отходов 38

      3.14. Опасные компоненты коммунальных отходов 38

      3.15. Отходы электрического и электронного оборудования (ОЭЭО) 39

      3.16. Крупногабаритные отходы (КГО) 39

      3.17. Строительные отходы 39

      3.18. Пищевые отходы 39

      4. Выводы анализа текущего состояния системы управления коммунальными отходами Сарысуского района 40

      4.1. Общая оценка системы управления ТБО 40

      4.2. Проблемные направления 40

      4.3. Причины выявленных проблем 41

      4.4. Последствия текущей ситуации 41

      4.5. Связь с планом мероприятий и индикаторами программы 41

      4.6. Анализ сильных и слабых сторон, возможностей и угроз в секторе управления коммунальными отходами 42

      5. Национальное законодательство, регулирующее управление коммунальными отходами 43

      5.1. Государственная политика Республики Казахстан в сфере управления отходами 43

      5.2. Стратегические документы и целевые индикаторы 44

      Реализация на региональном и районном уровнях 44

      Задачи и приоритеты на районном уровне 45

      5.3. Региональная и районная реализация 46

      5.4. Задачи и приоритеты на районном уровне 46

      6. ЦЕЛИ, ЗАДАЧИ И ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ УПРАВЛЕНИЯ КОММУНАЛЬНЫМИ ОТХОДАМИ 47

      6.1. Цели 47

      6.2. Задачи 48

      6.3. Основные направления 48

      6.4. Основные направления и мероприятия 49

      Целевые показатели по совершенствованию охвата населения Сарысуского района системой сбора, вывоза, переработки и захоронения отходов (2025–2029 гг.) 51

      6.4.6. Совершенствование системы учҰта и мониторинга 51

      6.4.7. Финансирование и экономические механизмы 52

      6.4.8. Этапы реализации Программы (таблица 6) 52

      6.4.9. Мониторинг результатов реализации Программы 52

      6.5. Заключительная часть Программы 53

      7. ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РЕАЛИЗАЦИИ ПРОЕКТА, ПУТИ ДОСТИЖЕНИЯ ПОСТАВЛЕННЫХ ЦЕЛЕЙ И СООТВЕТСТВУЮЩИЕ МЕРОПРИЯТИЯ 54

      8. Мониторинг Программы управления коммунальными отходами Сарысуского района 57

      9. Ресурсы, необходимые для реализации Программы 59

      1. Финансовые ресурсы 59

      2. Материально-технические ресурсы 59

      3. Кадровые ресурсы 60

      4. Организационные и методические ресурсы 60

      5. Природные ресурсы и земельные участки 60

      11. Ожидаемый социально-экономический эффект 60

      1. Социальный эффект 60

      2. Экологический эффект 61

      3. Экономический эффект 61

      Прогнозные показатели (Таблица 7) 61

      Приложение 1 62

      Методика определения показателей Программы по управлению коммунальными отходами Сарысуского района 62

      2026-2030г.г. 62

      Показатель получают путем деления количества всех переработанных и вторично использованных твердых бытовых отходов (включая опасные составляющие коммунальных отходов), в том числе раздельно собранных отходов, отсортированных на МСО или полигоне и вторичных ресурсов, направленных на экспорт, на общее количество всех образовавшихся ТБО (коммунальных отходов) в граоне, выражая результат в процентах. 63

      Приложение 2 64

      ПЛАН МЕРОПРИЯТИЙ ПО РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ..............................................................64

СПИСОК СОКРАЩЕНИЙ

ИП

Индивидуальный предприниматель

ЖК

Национальный проект "Жасыл Казахстан"

КГО

Крупногабаритные отходы

КЗЭ

Концепция по переходу Республики Казахстан к "зеленой экономике"

КП

Контейнерная площадка

МИО

Местные исполнительные органы

МСК

Мусоросортировочный комплекс

МЦЗТ

Некоммерческое акционерное общество "Международный центр зеленых технологий и инвестиционных проектов"

МЭГиПР РК

Министерство экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан

ООС

Охрана окружающей среды

Отдел ЖКХ Сарысуского района

Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции акимата Сарысуского района

ОЭЭО

Отходы электронного и электрического оборудования

Программа

Программа по управлению коммунальными отходами

ПСД

Проектно-сметная документация

РК

Республика Казахстан

РСО

Ртутьсодержащие отходы

ТБО

Твердые бытовые отходы

ТОО

Товарищество с ограниченной ответственностью

УПР

Управление природных ресурсов и регулирования природопользования акимата Жамбылской области

ФЛ

Физические лица

ЭК РК

Экологический кодекс Республики Казахстан

ЮЛ

Юридические лица

ТЕРМИНЫ И ОПРЕДЕЛЕНИЯ

      Биоразлагаемые отходы - отходы, которые способны подвергаться анаэробному или аэробному разложению, в том числе садовые и парковые отходы, а также пищевые отходы, сопоставимые с отходами пищевой промышленности, макулатура.

      Коммунальные отходы - отходы потребления, включающие:

      1) смешанные отходы и раздельно собранные отходы домашних хозяйств, включая, помимо прочего, бумагу и картон, стекло, металлы, пластмассы, органические отходы, древесину, текстиль, упаковку, использованные электрическое и электронное оборудование, батареи и аккумуляторы;

      2) смешанные отходы и раздельно собранные отходы из других источников, если такие отходы по своему характеру и составу сходны с отходами домашних хозяйств.

      Крупногабаритные отходы – отходы потребления и хозяйственной деятельности (бытовая техника, мебель и другое), утратившие свои потребительские свойства и по своим размерам исключающие возможность транспортировки на специализированных транспортных средствах.

      Отходы электронного и электрического оборудования – отнесенное к отходам, непригодное или вышедшее из употребления электронное и электрическое оборудование, в том числе его узлы, части, детали.

      Пищевые отходы - отходы, сопоставимые с отходами пищевой промышленности, образующиеся в результате производства и потребления продуктов питания.

      Строительные отходы - отходы, образующиеся в процессе сноса, разборки, реконструкции, ремонта (в том числе капитального) или строительства зданий, сооружений, промышленных объектов, дорог, инженерных и других коммуникаций.

      Твердые бытовые отходы - коммунальные отходы в твердой форме.

ПАСПОРТ ПРОГРАММЫ

Наименование

Программа по управлению коммунальными отходами Сарысуского района.

Основание для разработки

Экологический кодекс Республики Казахстан от 2 января 2021 года № 400-VI ЗРК

Государственный орган, ответственный за разработку Программы

Отдел жилищно-коммунального хозяйства, пассажирского транспорта, автомобильных дорог и жилищной инспекции акимата Сарысуского района

Основной разработчик

ТОО "Эко-КС"

Цель Программы

Совершенствование системы управления коммунальными отходами в соответствии с требованиями экологического законодательства Республики Казахстан и повышение качества предоставляемых услуг по сбору и вывозу отходов для населения Сарысуского района

Задачи Программы

1)Дальнейшее развитие системы сбора и транспортировки коммунальных отходов для обеспечения полного охвата населения района услугами по сбору и вывозу отходов;
2)Совершенствование системы раздельного сбора отходов;
3)Развитие системы переработки и утилизации коммунальных отходов, включая специфические (пищевые, строительные и крупногабаритные отходы, отходы электронного и электрического оборудования и пр.);
4)Обеспечение безопасного захоронения коммунальных отходов;
5)Повышение информированности населения по вопросам обращения с коммунальными отходами и усиление взаимодействия всех заинтересованных сторон.

Ожидаемые результаты

улучшено качество предоставляемых услуг в сфере управления коммунальными отходами;
увеличен объем раздельного сбора, сортировки и переработки коммунальных отходов;
минимизировано негативное влияние коммунальных отходов на окружающую среду;
улучшены целевые показатели Сарысуского района в сфере управления коммунальными отходами.

Период

2026 – 2030 гг.

Объем финансирования

Объем финансирования определяется в зависимости от количества бюджетных средств, предоставленных местным исполнительным органам на финансирование мероприятий в сфере обращения с коммунальными отходами в Сарысуского района, в соответствующий период.

Исполнители Программы

Акимат Сарысуского района Жамбылской области; Общественный совет, субъекты по сбору, вывозу, восстановлению и захоронению коммунальных отходов; государственные учреждения; социальные объекты; юридические лица; индивидуальные предприниматели; НПО; население и др. заинтересованные стороны.

ВВЕДЕНИЕ

      Программа по управлению коммунальными отходами - это стратегический документ, включающий анализ текущей ситуации управления коммунальными отходами и комплекс мер, направленных на достижение целевых показателей по совершенствованию системы управления коммунальными отходами.

      Согласно статье 365 Экологического кодекса Республики Казахстан (далее - ЭК РК) местные исполнительные органы (далее - МИО) районов, городов районного и областного значения, городов республиканского значения организуют разработку Программы управления коммунальными отходами (далее - Программа). Программа утверждается местными представительными органами.

      В ходе разработки настоящей Программы проведен анализ текущей ситуации управления коммунальными отходами Сарысуского района, выявлены проблемы и перспективы развития сектора управления коммунальными отходами и предложены комплексные меры для улучшения системы управления коммунальными отходами в соответствии с требованиями экологического законодательства РК.

      Программа разработана с учетом приоритетов национальных стратегических, программных и концептуальных документов, а также международного опыта.

      Реализация Программы приведет улучшению качества предоставляемых услуг в сфере управления коммунальными отходами, увеличению объема сбора, сортировки и переработки коммунальных отходов, минимизации негативного влияния коммунальных отходов на окружающую среду, улучшению целевых показателей Сарысуского района в сфере управления коммунальными отходами.

1. Общие сведения.

      1.1. Основание для разработки проекта ПУО.

      Проект управления отходами (ПУО) полигона твердых бытовых отходов (ТБО) Сарысуского района разработан на основании п. 1 ст. 335 Экологического кодекса Республики Казахстан № 400VI ЗРК от 02.01.2021 г. и приказа и.о. Министра экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан от 09.08.2021 г. № 318 "Об утверждении Правил разработки программы управления отходами". Разработка ПУО направлена на упорядочение сбора, приҰма, складирования и захоронения ТБО, снижение негативного воздействия на окружающую среду и здоровье населения, а также обеспечение соответствия санитарным и экологическим требованиям

      1.2 Нормативно-правовая база

      Проект разработан в соответствии с действующими нормативными правовыми актами Республики Казахстан в области охраны окружающей среды, обращения с отходами и санитарными нормами, регулирующими устройство и эксплуатацию полигонов твердых бытовых отходов.

      Закон Республики Казахстан "Об охране окружающей среды";

      Экологический кодекс Республики Казахстан № 400VI ЗРК от 02.01.2021 г.;

      Закон Республики Казахстан "Об отходах производства и потребления";

      Санитарные правила и нормы, регулирующие устройство и эксплуатацию полигонов твердых бытовых отходов;

      Приказ Министерства экологии, геологии и природных ресурсов РК № 318 от 09.08.2021 г. "Об утверждении Правил разработки программы управления отходами";

      Местные нормативные акты органов управления в сфере жилищнокоммунального хозяйства Сарысуского района.

      1.3 Краткая характеристика полигонов

      Сарысуский район - административно-территориальная единица, расположенная на юге Республики Казахстан, в Жамбылской области. Административным центром района является город Жанатас. Общая площадь территории Сарысуского района составляет 3134,2 тыс. км². Количест

      во населҰнных пунктов — 25, количество сельских округов — 9.

      Перечень населҰнных пунктов:

      1. Байкадамский сельский округ (административный центр — село Саудакент)

      2. Жайылминский сельский округ: село Маятас, Кызылдикан, Актам.

      3. Жанаталапский сельский округ: село Ұйым

      4. Жанаарыкский сельский округ: село Актогай, им. У. Сыздыкбаевой

      5. Игиликсий сельский округ: село Өндіріс.

      6. Камкалинский сельский округ: село Шыганак, Жайлауколь. 7. Туркестанский сельский округ: село им. А. Буркитбаева, Үшбас, Арыстанды.

      8. Тогызкентский сельский округ: село Абильда, Майлыкөл.

      9. Досболский сельский округ: село Шагалалы, Большой Кокдала,

      Обзор данных по полигонам твҰрдых бытовых отходов (размещение)

      Всего в районе имеется 23 мест утилизации и твердых бытовых отходов.

      Характеристика объектов размещения отходов

      Размещение коммунальных твҰрдых бытовых отходов (КТБО) на территории Сарысуского района осуществляется на действующих объектах размещения отходов Жамбылской области. Указанные полигоны находятся на балансе местных исполнительных органов, введены в эксплуатацию в установленном порядке и функционируют на основании экологических разрешений (лицензий), выданных уполномоченным органом.

      Объекты размещения отходов, обслуживающие Сарысуский район, в основном эксплуатируются аппаратами акиматов сельских округов и города Жанатас. Указанные организации несут ответственность за содержание полигонов, соблюдение санитарно-экологических требований, приҰм и размещение отходов в установленном режиме.

      Основная часть полигонов введена в эксплуатацию в 2011–2012 годах, их вместимость варьируется от 50 тыс. м³ до 7 300 тыс. м³, площадь составляет от 1 до 5 гектаров.

      Право эксплуатации полигонов предоставлено в соответствии с Экологическим кодексом Республики Казахстан на основании экологических разрешений. Срок действия экологических разрешений по большинству полигонов установлен до 31 декабря 2035 года, по полигону города Жанатас — до 31 декабря 2034 года.

      На указанных полигонах размещаются преимущественно неопасные коммунальные твҰрдые бытовые отходы. ПриҰм медицинских, опасных производственных, химических и жидких отходов не допускается. В процессе размещения отходов предусматриваются мероприятия по послойному уплотнению, изоляции, соблюдению санитарных условий и снижению негативного воздействия на окружающую среду.

      В целом инфраструктура размещения отходов в Сарысуском районе сформирована, однако значительная часть полигонов по своему материально-техническому состоянию и соответствию экологическим требованиям нуждается в дополнительной модернизации и поэтапном совершенствовании. В связи с этим в рамках ПУО предусматривается реализация мероприятий по приведению полигонов в нормативное состояние, рекультивации и увеличению доли переработки отходов.

      Таблица. Сведения об объектах размещения коммунальных твҰрдых бытовых отходов (КТБО) Сарысуского района

№

Наименование полигона

Сельский округ

Местоположение

Площадь, га

Номер ЭКОЛОГИЧЕСКОГО РАЗРЕШЕНИЯ

1

Полигон КТБО
с. Актам

Жайылминский

8,2 км к юго-западу от с. Актам

–

kZ40VCZ14390203

2

Полигон КТБО с. Жайылма

Жайылминский

1 км к северу от
с. Жайылма

2,0

KZ08VCZ14390197

3

Полигон КТБО
с. Кызылдыкан

Жайылминский

1 км к северо-западу от с. Кызылдыкан

1,5

KZ94VCZ14390201

4

Полигон КТБО
с. Маятас

Жайылминский

1 км к востоку от с. Маятас

1,5

KZ67VCZ14390202

5

Полигон КТБО
с. Абильда

Тогызкентский

2504 м к западу от с. Абильда

1,5

КZ13VCZ14390204

6

Полигон КТБО
с. Тогызкент

Тогызкентский

3008 м к западу от с. Тогызкент

–

KZ83VCZ14390205

7

Полигон КТБО
с. Актогай

Жанаарыкский

Восточнее с. Актогай

–

KZ34VCZ14390214

8

Полигон КТБО
с. им. У. Сыздыкбаева

Жанаарыкский

1000 м к западу от села

–


9

Полигон КТБО с. Арыстанды

Туркестанский

1 км к северу от
с. Арыстанды

–

KZ29VCZ14390207

10

Полигон КТБО с. им. А. Буркитбаева

Туркестанский

1 км к северо-востоку от села

–

KZ18VCZ14390211

11

Полигон КТБО с. Үшбас

Туркестанский

1 км кзападу от с. Үшбас

–

KZ45VCZ14390210

12

Полигон КТБО с. Кокдала

Досболский

2684 м к юго-востоку от села

1,5

KZ61VCZ14390213

13

Полигон КТБО с. Шагалалы

Досболский

2720 м к югу от села

1,5

KZ50VCZ14390217

14

Полигон КТБО с. Досбол

Досболский

2684 м к юго-востоку от села

1,5

KZ07VCZ14390215

15

Полигон КТБО с. Камкалы

Камкалинский

2 км к востоку от с. Камкалы

–

KZ02VCZ14390208

16

Полигон КТБО с. Шыганак

Камкалинский

Северо-западнее с. Шыганак

–

KZ88VCZ14390212

17

Полигон КТБО с. Жайлаукол

Камкалинский

1 км к северу от села

2,0

KZ72VCZ14390209

18

Полигон КТБО с. Игілік

Игиликсий

1530 м к северо-западу от села

–

KZ56VCZ14390206

19

Полигон КТБО с. Өндіріс

Игиликсий

1047 м к востоку от села

–

KZ51VCZ14390199

20

Полигон КТБО с. Ұйым

Жанаталапский

1,5 км к северу от села

–

KZ23VCZ14390218

21

Полигон КТБО с. Жанаталап

Жанаталапский

1500 м к востоку от села

–

KZ35VCZ14390196

22

Полигон КТБО с. Саудакент

Байкадамский

1500 м к востоку от села

–

KZ24VCZ14390200

Категория объекта

      Полигон относится к объектам II категории воздействия на окружающую среду, поскольку его деятельность связана с приҰмом и захоронением неопасных бытовых отходов, а уровень воздействия соответствует требованиям классификации видов деятельности. Срок эксплуатации полигона составляет 20–25 лет с момента ввода в эксплуатацию, при необходимости предусмотрена возможность поэтапного расширения.

2. Характеристика образующихся отходов

      2.1 Источники образования отходов

      Основными источниками образования отходов на обслуживаемой территории Сарысуского района являются:

      индивидуальные жилые дома и многоквартирные жилые здания;

      торговые объекты, объекты бытового обслуживания и рынки;

      образовательные учреждения, медицинские и социальные организации;

      коммерческие предприятия и офисные здания;

      объекты сферы услуг и общественного питания;

      коммунальные и социально-культурные объекты.

      Образование отходов происходит в результате жизнедеятельности населения, деятельности субъектов малого и среднего бизнеса, а также проведения сезонных и массовых мероприятий.

      2.2 Перечень отходов, принимаемых на полигон

      На полигоны ТБО Сарысуского района принимаются следующие виды отходов:

      твҰрдые бытовые отходы (ТБО), образуемые населением и объектами сферы услуг;

      крупногабаритные отходы (мебель, бытовая техника), входящие в общий поток ТБО;

      сопутствующие бытовые отходы (бумага, картон, текстиль, пластик, стекло, металл и др.).

      В соответствии с требованиями Экологического кодекса Республики Казахстан и санитарных правил запрещается приҰм жидких, химически активных, токсичных, медицинских и иных опасных отходов.

      2.3 Классы опасности отходов

      Все отходы, принимаемые на полигон, по классификации опасности в основном относятся к неопасным отходам, так как представляют собой бытовые и коммунальные отходы, не содержащие опасных веществ в значимых концентрациях. Классы опасности отходов определяются в соответствии с Классификатором отходов Республики Казахстан с учҰтом их свойств и состава. Отдельные фракции отходов, содержащие опасные элементы, подлежат отдельной обработке и не принимаются на обычный полигон ТБО.

      2.4 Кодирование отходов по Классификатору отходов РК

Вид отхода

Код по классификатору РК

Класс опасности

ТвҰрдые бытовые отходы (ТБО)

20 03 01

Неопасные

Бумага и картон (в составе ТБО)

20 01 01

Неопасные

Пластмасса (в составе ТБО)

20 01 39

Неопасные

Стекло (в составе ТБО)

20 01 02

Неопасные

Металлы (в составе ТБО)

20 01 40

Неопасные

3. Анализ текущего состояния управления коммунальными отходами в Сарысуском районе

      3.1 Соответствие полигонов экологическим и санитарным требованиям

      Размещение и эксплуатация полигонов отходов осуществляется в соответствии с требованиями Экологического кодекса Республики Казахстан, санитарных правил и строительных норм. Полигон должен обеспечивать защиту окружающей среды и здоровья населения, предотвращать негативное воздействие на атмосферный воздух, почвы, поверхностные и подземные воды.

      Экологические требования:

      размещение полигона вне водоохранных зон, санитарно-защитных зон источников питьевого водоснабжения и особо охраняемых природных территорий;

      наличие противофильтрационного экрана для предотвращения загрязнения подземных вод;

      организация системы сбора, отвода и последующей очистки фильтрата;

      наличие системы мониторинга подземных вод (наблюдательных скважин);

      мероприятия по снижению выбросов в атмосферу (подавление пыли, уплотнение отходов, послойное перекрытие);

      проведение производственного экологического контроля (ПЭК).

      Санитарно-эпидемиологические требования:

      соблюдение санитарно-защитной зоны (СЗЗ) от границ полигона до жилой застройки;

      предотвращение распространения запахов, пыли, грызунов и насекомых;

      наличие ограждения, контрольно-пропускного пункта, подъездных путей с твҰрдым покрытием;

      соблюдение режима эксплуатации и требований рекультивации;

      проведение лабораторного контроля качества воздуха, почв и воды.

      Требования к эксплуатации и рекультивации:

      поэтапное захоронение и изоляция отходов;

      обязательная рекультивация полигона после его заполнения (технический и биологический этапы);

      восстановление земель и предотвращение вторичного загрязнения.

      В настоящее время большинство полигонов твҰрдых бытовых отходов в Сарысуском районе не в полной мере соответствует действующим санитарным и экологическим требованиям.

      3.2 Социально-демографическая характеристика Сарысуского района

      По состоянию на 2023 год численность населения Сарысуского района согласно официальным статистическим данным составляет 44 115 человек. В последние годы в районе наблюдается стабильный естественный прирост населения в среднем на 2–2,5 % в год, что оказывает прямое влияние на объҰмы образования коммунальных отходов и нагрузку на инфраструктуру системы управления отходами.

      3.3 Общая характеристика образования и обращения коммунальных отходов

      Согласно данным Министерства экологии, геологии и природных ресурсов Республики Казахстан, в республике ежегодно образуется 4,5–5,0 млн тонн твҰрдых бытовых отходов. По информации Бюро национальной статистики объҰм сбора и вывоза коммунальных отходов составляет порядка 3,5–4,0 млн тонн, что свидетельствует о неполном охвате населения услугами по управлению отходами. В 2021 году по Казахстану услугами по сбору и вывозу КТБО было охвачено 82 % населения, по Жамбылской области — 92 %, что превышает среднереспубликанский показатель. В первом полугодии 2024 года в Жамбылской области образовалось 31,3 тыс. тонн КТБО, из которых 6,4 тыс. тонн было переработано (около 20 %).

      3.4 Анализ системы сбора, переработки и захоронения коммунальных отходов

      Согласно данным, предоставленным заказчиком, в Сарысуском районе ежегодно образуется в среднем 350 тонны коммунальных отходов. Уровень охвата населения услугами по сбору и вывозу КТБО составляет___ %, что свидетельствует о наличии организованной системы вывоза отходов.

      Источники образования коммунальных отходов:

      индивидуальные жилые дома и многоквартирные дома;

      офисные здания, коммерческие и торговые предприятия;

      промышленные предприятия, отходы которых приравнены к бытовым;

      учреждения социальной сферы (детские сады, школы, больницы);

      объекты сельского хозяйства, рынки и иные общественные места.

      Доля Сарысуского района в общем объҰме коммунальных отходов Жамбылской области составляет около 1 %. Структура отходов:

      бытовые хозяйственные отходы — 83,8 %;

      производственные отходы, приравненные к бытовым — 15,3 %;

      уличный смҰт — 0,8 %;

      рыночные отходы — 0,1 %.

      ОбъҰмы сбора, переработки и захоронения коммунальных отходов за 2022–2025 годы приведены в таблице 1.

№

Наименование

Единица измерения

Годы


2022

2023

2024

2025

1

Жинақталған


1.1

Жамбыл облысы*

мың.тонн

48,0

44 415,58

47 194,99

47 975,62

1.2

Сарысу ауданы**

мың.тонн

0,253

0,246

0,253

0,350

2

Қайта өндеу


2.1

Жамбыл облысы*

%

15

15,8

16,2

17,2

2.2

Сарысу ауданы**

мың.тонн

0

0

0

0

2.3


%





3

көму


3.1

Жамбыл облысы*

мың.тонн

40,4

37 397,92

39 549,4

39 723,82

3.2

Сарысу ауданы**

мың.тонн

0,253

0,246

0,253

0,350

      *Данные МЭПР РК

      ** Данные отдела ЖКХ

      В связи с отсутствием инфраструктуры по переработке коммунальных отходов на территории Сарысуского района переработка не осуществляется. Более 99 % отходов захораниваются на полигонах КТБО. Данные показатели свидетельствуют о стабильной и высокой нагрузке на полигоны.

      3.5 Морфологический состав.

      Согласно исследованиям МЦЗТ, основными фракциями КТБО в Сарысуском районе являются пищевые отходы, макулатура и пластик. При этом около 24 % отходов относятся к категории "прочие отходы" (текстиль, древесина, кости, кожа, резина, садовые и уличные отходы, гигиенические средства и др.).

      Рисунок 1. Морфологический состав ТБО Сарысуского района

      В районе отсутствуют практика и мощности по переработке пищевых отходов. В связи с этим все биологически разлагаемые отходы направляются на полигон. В процессе их разложения образуется полигонный газ (в том числе метан), что увеличивает риск пожаров и взрывов. Таким образом, переработка биологически разлагаемых (пищевых) отходов является одним из приоритетных направлений развития системы управления отходами в Сарысуском районе.

      3.6 Нормы образования и накопления коммунальных отходов и тарифы

      Решением Сарысуского районного маслихата от 28 апреля 2020 года №73-3 утверждены нормы образования и накопления коммунальных отходов.

      Согласно уточнҰнным нормам 2023 года:

      для благоустроенных жилых домов — 1,8 м³ на 1 жителя в год;

      для неблагоустроенных жилых домов — 1,9 м³ на 1 жителя в год.

      Таблица 2 — Тарифы на сбор, транспортировку, сортировку и захоронение КТБО

Наименование

Расчетная единица

Стоимость в месяц, тенге

для физических лиц благоустроенных домовладений

1 житель

283,31

для физических лиц неблагоустроенных домовладений

1 житель

336,43

для юридических лиц и субъектов частного предпринимательства, без НДС

1 м3

927,77

      Указанные тарифы утверждены решениями Сарысуского районного маслихата от 15 апреля 2024 года №21-9 и от 23 октября 2023 года №10-3.

      3.7 Оценка действующей системы управления коммунальными отходами

      На территории рассматриваемых населҰнных пунктов (района) действующая система управления коммунальными отходами включает процессы сбора, временного накопления, транспортировки и захоронения отходов. В населҰнных пунктах Сарысуского района вывоз коммунальных отходов осуществляется нерегулярно и не во всех случаях полностью охвачен специализированными организациями. Количество организаций, имеющих действующие договоры, ограничено. Отсутствие централизованной договорной системы в сфере вывоза коммунальных отходов приводит к снижению уровня охвата населения услугами, образованию несанкционированных свалок и ухудшению санитарно-экологического состояния населҰнных пунктов. Захоронение коммунальных отходов осуществляется на действующем полигоне КТБО, расположенном за пределами жилой застройки. Полигон эксплуатируется в установленном порядке и предназначен для приҰма твҰрдых коммунальных отходов. В то же время система раздельного сбора и сортировки отходов развита недостаточно либо отсутствует, а переработка и вторичное использование коммунальных отходов осуществляются в ограниченном объҰме. Основная масса отходов направляется на захоронение, что приводит к увеличению нагрузки на полигон и земельные ресурсы. Контроль за обращением коммунальных отходов осуществляется местными исполнительными органами, а также уполномоченными организациями в сфере охраны окружающей среды и санитарно-эпидемиологического благополучия. В целом, несмотря на функционирование действующей системы, требуется еҰ дальнейшее совершенствование, в том числе развитие раздельного сбора, модернизация инфраструктуры и внедрение мер по снижению образования отходов.

      3.8 Охват услугами по накоплению, раздельному сбору и вывозу отходов

      Согласно данным Министерства экологии, геологии и природных ресурсов РК за 2021 год, по республике услугами по сбору и вывозу КТБО охвачено 82 % населения, по Жамбылской области — 92 %. По Сарысускому району в 2024 году уровень охвата услугами по вывозу КТБО составил 81 %.

      Таблица 3 — Сведения о контейнерных площадках и контейнерах в населҰнных пунктах Сарысуского района

Атауы

Сарысу ауданы

Контейнер алаңдары


Контейнерлер

20

олардың ішінен пластикалық ыдыстарға арналған

20

флуоресцентті шамдар үшін


нан қалдықтары үшін


Қолданылатын контейнерлердің түрі

0,75 м3 стандартты металл контейнерлер

      В Сарысуском районе сбор и вывоз коммунальных отходов осуществляется двумя способами:

      контейнерным;

      бесконтейнерным (бестарным) способом — путҰм объезда территории по утверждҰнному графику с вывозом отходов в мешках (преимущественно в индивидуальном жилом секторе).

      Раздельный сбор внедрҰн не на всех контейнерных площадках. На обслуживаемых площадках используются контейнеры и сетки для вторичного сырья:

      для пластика — 20 единиц;

      для люминесцентных ламп — отсутствуют;

      для пищевых отходов — отсутствуют.

      Часть контейнерных площадок нуждается в ремонте (отсутствует ограждение, твҰрдое покрытие, контейнеры изношены и требуют замены). Вокруг контейнерных площадок отмечается несанкционированное накопление строительных отходов, крупногабаритных отходов (КГО), а также отходов электрического и электронного оборудования (ОЭЭО).

      Все коммунальные отходы, за исключением раздельно собранных, без сортировки захораниваются на полигонах КТБО сельских округов, что не соответствует требованиям Экологического кодекса Республики Казахстан. В перспективе необходимо строительство и ввод в эксплуатацию сортировочных линий во всех сельских округах.

      3.9. Транспортировка коммунальных отходов

      В Сарысуском районе не сформирована централизованная система оказания услуг по сбору и транспортировке коммунальных отходов.

      В соответствии с Экологическим кодексом Республики Казахстан юридические лица и индивидуальные предприниматели, осуществляющие деятельность по сбору и транспортировке отходов, обязаны направить уведомление о начале деятельности в Министерство экологии Республики Казахстан. Осуществление деятельности без подачи уведомления запрещается.

      Согласно данным МЭГТРМ, по Сарысускому району количество субъектов предпринимательства, подавших такое уведомление, крайне незначительно, что свидетельствует о необходимости систематизации сферы транспортировки отходов.

      3.10. Информация о предприятиях по сбору и вывозу коммунальных отходов от населения

      По данным за 2025 год в Сарысуском районе официально системой расчҰта платы за услуги охвачено 38 104 человек (по состоянию на 2026 год).

      ИНФОРМАЦИЯ О ЧИСЛЕННОСТИ НАСЕЛЕНИЯ САРЫСУСКОГО РАЙОНА

№

Наименование населҰнного пункта

Численность населения

1

Байкадам

6148

2

Жанаталап

825

3

Уйым

1077

4

Игилик

1275

5

Ондіріс

1298

6

Жайылма

2902

7

Кызылдихан

489

8

Маятас

445

9

Актам

65

10

Досбол

319

11

Шагалалы

204

12

Улкен Кокдала

65

13

Киши Кокдала

58

14

Тогызкент

1795

15

Абильда

177

16

Майлыкөл

187

17

Камкалы

158

18

Жайлаукол

384

19

Шыганак

289

20

Жанаарык

885

21

Актогай

783

22

Туркестан им. А. Буркитбаева

794

23

Арыстанды

346

24

Ушбас

176

25

г. Жанатас

25 813




      Оставшаяся часть населения проживает без регистрации, в связи с чем плата за услуги с них не взимается. В МВО (организациях по вывозу отходов) отсутствует доступ к данным о фактической численности населения, в результате чего начисление платы зачастую производится некорректно, поскольку тариф рассчитывается на одного жителя. Актуальной остаҰтся проблема абонентской задолженности: оплату услуг производят лишь около 70 % охваченного населения.

      В соответствии с Экологическим кодексом РК с 2021 года к обязанностям МИО (местных исполнительных органов) относится предоставление организациям, осуществляющим сбор отходов, доступа к данным о регистрации населения. Реализация данного требования является необходимой.

      Ввиду неэффективности заключения индивидуальных договоров требуется переход от индивидуальных договоров к публичному договору. МИО и МВО должны разместить публичный договор на своих официальных интернет-ресурсах и провести разъяснительную работу среди населения.

      3.11. Сортировка и переработка отходов

      В районе в основном осуществляется переработка бумаги, картона, пластика, стекла и ртутьсодержащих отходов.

      Инфраструктура переработки ограничена:

      отсутствуют стационарные пункты приҰма отходов от населения;

      собранные отходы направляются в областной центр или другие регионы;

      электронные отходы принимаются только от юридических лиц.

      Система сбора отходов электрического и электронного оборудования (ОЭЭО) от населения отсутствует, такие отходы поступают на полигоны вместе с бытовыми отходами. Ведение статистического учҰта затруднено. В связи с этим требуется совершенствование системы учҰта и мониторинга.

      3.12. Захоронение коммунальных отходов

      В Жамбылской области функционируют 163 полигона, полностью (на 100 %) соответствующих экологическим и санитарным требованиям и нормам. В Сарысуском районе основным способом управления коммунальными отходами является захоронение на полигонах КТБО. На территории района расположено 23 полигона КТБО.

      По данным на конец 2025 года объҰм накопленных отходов составляет 350 тонны. Отходы захораниваются без сортировки, контроль за опасными фракциями не осуществляется. Требования по запрету захоронения пластика, стекла, строительных и пищевых отходов не соблюдаются. Полигоны не соответствуют санитарным и экологическим требованиям, периодически фиксируются случаи возгораний.

      3.13. Анализ системы управления отдельными видами отходов

      3.13.1. Коммунальные отходы

      Раздельный сбор развит недостаточно, объҰмы переработки ограничены.

      3.13.2. Строительные отходы

      Система переработки ограничена, основная часть отходов размещается.

      3.13.3. Опасные отходы

      Ртутьсодержащие лампы, батарейки и аккумуляторы передаются организациям, имеющим соответствующую лицензию.

      3.13.4. Медицинские отходы (при наличии)

      Обезвреживаются через специализированные организации.

      3.14. Опасные компоненты коммунальных отходов

      3.14.1. Ртутьсодержащие отходы (РСО)

      Система сбора отсутствует.

      Проблемы:

      поступление опасных отходов вместе с КТБО;

      экологические риски.

      Предложения:

      установка специализированных контейнеров;

      выбор лицензированной организации на конкурсной основе;

      финансирование за счҰт бюджетных средств.

      3.15. Отходы электрического и электронного оборудования (ОЭЭО)

      Система сбора отсутствует.

      Предложения:

      внедрение системы раздельного сбора ОЭЭО;

      усиление исполнения требований статьи 365 Экологического кодекса РК.

      3.16. Крупногабаритные отходы (КГО)

      Раздельный сбор не осуществляется.

      Предложения:

      Определение специализированной компании;

      Создание площадок для сбора КГО.

      3.17. Строительные отходы

      Захоронение запрещено.

      Предложения:

      Выделение специализированных площадок;

      Установка дробильных установок.

      3.18. Пищевые отходы

      Раздельный сбор не осуществляется.

      Предложения:

      Внедрение раздельного сбора биоразлагаемых отходов;

      Внедрение системы компостирования.

4. Выводы анализа текущего состояния системы управления коммунальными отходами Сарысуского района

      4.1. Общая оценка системы управления ТБО

      Система управления коммунальными отходами в Сарысуском районе функционирует, однако в настоящее время характеризуется следующими ограничениями:

      отсутствие полностью централизованной системы сбора, транспортировки и переработки отходов;

      низкий уровень раздельного сбора отходов, за исключением опасных и биоразлагаемых фракций;

      основная часть отходов направляется на захоронение на полигоны, что создаҰт дополнительную нагрузку на земельные ресурсы;

      контроль и учҰт объҰмов переработки и захоронения ведутся не в полном объҰме, отсутствует достоверная статистика по опасным и крупногабаритным отходам.

      4.2. Проблемные направления

      Инфраструктура и оборудование: устаревшие или отсутствующие контейнерные площадки; нехватка контейнеров для РСО, ОЭЭО и пищевых отходов; территории полигонов не полностью соответствуют санитарно-экологическим требованиям.

      Сбор и транспортировка: нерегулярный вывоз ТБО; полное или частичное отсутствие договорной системы с населением; низкий уровень оплаты услуг (около 70 % охваченного населения).

      Переработка: ограниченные объҰмы переработки бумаги, пластика и стекла; отсутствие пунктов приҰма строительных, крупногабаритных и электронных отходов; значительная часть опасных отходов захоранивается вместе с бытовыми.

      Информированность населения и контроль: недостаточный уровень экологической культуры населения; низкая осведомлҰнность о правилах раздельного сбора и публичных договорах; ограниченный контроль со стороны местных органов.

      4.3. Причины выявленных проблем

      отсутствие системного подхода к раздельному сбору и переработке всех категорий отходов;

      недостаточное финансирование инфраструктурных мероприятий;

      отсутствие у МУО (государственного уполномоченного органа) доступа к данным о регистрации населения для корректного расчҰта тарифов;

      дефицит лицензированных организаций, осуществляющих сбор и переработку опасных и крупногабаритных отходов;

      низкая осведомлҰнность населения о правилах обращения с отходами и требованиях законодательства.

      4.4. Последствия текущей ситуации

      рост объҰмов захоронения отходов на полигонах и сокращение сроков их эксплуатации;

      ухудшение санитарно-экологического состояния жилых территорий;

      распространение опасных компонентов (ртуть, тяжҰлые металлы) в почвах и водных объектах;

      потеря вторичных ресурсов и низкий уровень эффективного использования коммунальных отходов;

      рост рисков для здоровья населения и вероятность появления несанкционированных свалок.

      4.5. Связь с планом мероприятий и индикаторами программы

      Выводы данного раздела напрямую связаны с целями и задачами программы управления коммунальными отходами:

      увеличение доли населения, охваченного услугами по сбору и вывозу ТБО;

      развитие раздельного сбора отходов, включая опасные и крупногабаритные фракции;

      модернизация контейнерных площадок и инфраструктуры полигонов;

      создание системы учҰта и мониторинга переработки и захоронения отходов;

      реализация мероприятий по повышению экологической культуры населения.

      4.6. Анализ сильных и слабых сторон, возможностей и угроз в секторе управления коммунальными отходами

      4.6.1. Сильные стороны

      функционирующая система сбора и вывоза коммунальных отходов;

      закрепление ответственности за обращение с отходами за специализированными организациями;

      наличие разрешҰнных мест размещения отходов (полигоны);

      нормативно-правовая база в сфере управления отходами (Экологический кодекс РК, санитарные правила);

      контроль со стороны местных исполнительных и представительных органов.

      4.6.2. Слабые стороны

      недостаточное развитие раздельного сбора и сортировки коммунальных отходов;

      высокая доля отходов, направляемых на полигоны;

      ограниченные мощности по переработке и утилизации.

      4.6.3. Возможности

      внедрение раздельного сбора коммунальных отходов;

      развитие системы сортировки и переработки вторичных ресурсов;

      привлечение инвестиций и частного сектора в сферу управления отходами;

      внедрение современных технологий для сокращения объҰмов переработки и захоронения;

      реализация государственных и региональных программ в сфере "зелҰной экономики".

      4.6.4. Угрозы

      рост объҰмов коммунальных отходов вследствие увеличения численности населения и уровня потребления;

      переполнение действующих полигонов и сокращение их эксплуатационного ресурса;

      риск возникновения несанкционированных свалок;

      негативное воздействие на окружающую среду и здоровье населения при несоблюдении правовых требований;

      ограниченность финансирования модернизации системы управления отходами.

      Сектор управления коммунальными отходами располагает базовой инфраструктурой и нормативной поддержкой, однако остаҰтся зависимым от захоронения отходов. Реализация возможностей по развитию раздельного сбора и переработки отходов позволит снизить экологические риски и повысить долгосрочную устойчивость системы.

5. Национальное законодательство, регулирующее управление коммунальными отходами

      5.1. Государственная политика Республики Казахстан в сфере управления отходами

      Государственная политика Республики Казахстан в сфере управления отходами направлена на обеспечение экологической безопасности, охрану здоровья населения и рациональное использование природных ресурсов. Основополагающие стратегические документы в данной сфере реализуются на региональном и районном уровнях посредством практических мер и программных документов.

      5.2. Стратегические документы и целевые индикаторы

      Концепция перехода Республики Казахстан к "зелҰной экономике" (до 2050 года) определяет ключевые направления развития сферы управления отходами, включая сокращение объҰмов захоронения, внедрение раздельного сбора, увеличение доли переработки и повторного использования ресурсов. В рамках Концепции предусмотрено достижение уровня переработки коммунальных отходов не менее 40 % к 2030 году.

      Национальный проект "ЗелҰный Казахстан" (2021–2025 годы) направлен на улучшение экологической обстановки и модернизацию системы управления коммунальными отходами. Основные цели проекта включают достижение уровня переработки около 30 % к 2025 году, сокращение количества несанкционированных свалок, а также приведение полигонов и инфраструктуры в соответствие с санитарными требованиями.

      Реализация на региональном и районном уровнях

      На уровне Жамбылской области и Сарысуского района государственная политика реализуется посредством местных программ, планов и практических мероприятий, направленных на повышение эффективности управления коммунальными отходами:

      в Сарысуском районе Жамбылской области утверждена Программа по управлению коммунальными отходами города Жанатас и района на 2024–2028 годы решением районного маслихата от 15 апреля 2024 года № 21-9, что обеспечивает реализацию требований Экологического кодекса Республики Казахстан и методических рекомендаций по разработке программ управления отходами на местном уровне;

      деятельность в сфере санитарно-эпидемиологического контроля и надзора осуществляется Управлением санитарно-эпидемиологического контроля по Сарысускому району, что способствует соблюдению гигиенических требований при сборе, накоплении и вывозе отходов.

      Задачи и приоритеты на районном уровне

      Политика Республики Казахстан в сфере управления отходами реализуется также через деятельность местных исполнительных органов, которые разрабатывают и утверждают схемы санитарной очистки населҰнных пунктов, организуют сбор и вывоз коммунальных отходов, а также обеспечивают контроль за соблюдением экологических и санитарных требований.

      На уровне Сарысуского района акимат, сельские округа и коммунальные службы осуществляют следующие мероприятия:

      регулярный сбор и вывоз коммунальных отходов в соответствии с утверждҰнными маршрутами и графиками;

      обеспечение соблюдения санитарных требований на контейнерных площадках и полигонах;

      предотвращение образования несанкционированных свалок;

      поэтапное внедрение элементов раздельного сбора и сортировки отходов;

      участие в областных программах по переработке и утилизации отходов, включая направление отходов на переработку в специализированные предприятия за пределами района с учҰтом отсутствия местных перерабатывающих мощностей.

      Цели и целевые показатели Концепции по переходу РК к "зеленой" экономике и Национального проекта "Жасыл Казахстан"

      Таблица 4.

№

Показатель

Цель до 2025 года

Цель до 2030 года

Цель до 2050 года

1

Доля переработки и утилизации отходов

30 %

40 %

50 %

2

Уровень охвата населения раздельным сбором отходов

40 %

70 %

100 %

3

Снижение доли отходов, направляемых на захоронение на полигонах

60 %

40 %

30 %

4

Обеспеченность экологической инфраструктурой в сфере управления отходами

50 %

80 %

100 %

      5.3. Региональная и районная реализация

      На уровне Жамбылской области и Сарысуского района государственная политика реализуется через местные программы, планы и мероприятия:

      Программа по управлению коммунальными отходами города Жанатас и Сарысуского района на 2024–2028 годы утверждена районным маслихатом (15 апреля 2024 года, № 21-9), что позволяет реализовать требования Экологического кодекса Республики Казахстан и методические рекомендации по разработке программ управления отходами на местном уровне;

      санитарно-эпидемиологический контроль и надзор осуществляется территориальным управлением санитарно-эпидемиологического контроля, обеспечивающим соблюдение гигиенических требований при сборе, хранении и вывозе отходов.

      5.4. Задачи и приоритеты на районном уровне

      Государственная политика Республики Казахстан в сфере управления отходами реализуется через местные исполнительные органы, которые:

      разрабатывают и утверждают схемы санитарной очистки населҰнных пунктов;

      организуют сбор и вывоз коммунальных отходов;

      осуществляют контроль за соблюдением экологических и санитарных требований.

      В Сарысуском районе акимат, сельские округа и коммунальные службы реализуют следующие мероприятия:

      регулярный сбор и вывоз коммунальных отходов в соответствии с утверждҰнными маршрутами и графиками;

      обеспечение соответствия контейнерных площадок и полигонов санитарным требованиям;

      предупреждение образования несанкционированных свалок;

      поэтапное внедрение элементов раздельного сбора и сортировки отходов;

      участие в областных программах по переработке и утилизации отходов, включая направление отходов в специализированные предприятия за пределами района с учҰтом отсутствия местных перерабатывающих мощностей.

6. ЦЕЛИ, ЗАДАЧИ И ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ УПРАВЛЕНИЯ КОММУНАЛЬНЫМИ ОТХОДАМИ

      6.1. Цели

      Основной целью управления коммунальными отходами является обеспечение экологически безопасной и устойчивой системы обращения с отходами, направленной на снижение негативного воздействия на окружающую среду и здоровье населения, а также на рациональное использование территориальных ресурсов.

      Конкретные цели:

      1. Сокращение объҰмов захоронения отходов и увеличение доли переработки и утилизации;

      2. Обеспечение устойчивой и безопасной системы сбора, транспортировки и размещения коммунальных отходов;

      3. Внедрение раздельного сбора отходов и развитие инфраструктуры переработки;

      4. Повышение экологической культуры населения и обеспечение его участия в процессе управления отходами;

      5. Модернизация объектов управления отходами в соответствии с экологическими и санитарными требованиями.

      6.2. Задачи

      Для достижения поставленных целей необходимо решение следующих задач:

      1. Организация эффективной и безопасной системы сбора и вывоза коммунальных отходов с жилых и общественных территорий;

      2. Поддержание контейнерной инфраструктуры и полигонов в надлежащем состоянии и их развитие;

      3. Развитие системы раздельного сбора, сортировки и переработки отходов;

      4. Внедрение экологического мониторинга и контроля полигонов, контейнерных площадок и состояния окружающей среды;

      5. Проведение образовательных и информационных программ для населения и организаций по вопросам раздельного сбора и переработки отходов;

      6. Планирование и реализация мероприятий по рекультивации земель после завершения эксплуатации полигонов.

      6.3. Основные направления

      На районном уровне основными направлениями в сфере управления коммунальными отходами являются:

      Инфраструктурное направление: установка контейнеров, ремонт подъездных дорог к полигонам, внедрение систем сортировки и переработки отходов;

      Организационно-правовое направление: соблюдение требований Экологического кодекса Республики Казахстан, санитарных правил и региональных программ, заключение договоров со специализированными организациями;

      Технологическое направление: применение современных методов утилизации, переработки и обезвреживания отходов, внедрение инновационных и экологически безопасных технологий;

      Контрольно-мониторинговое направление: организация систематического контроля за сбором, транспортировкой и размещением отходов, включая мониторинг состояния почвы, водных ресурсов и атмосферного воздуха;

      Социально-образовательное направление: проведение информационно-разъяснительной работы, вовлечение населения в раздельный сбор отходов и внедрение принципов "зелҰной экономики".

      Реализация целей, задач и основных направлений управления коммунальными отходами обеспечивает устойчивое функционирование системы обращения с отходами на территории района, снижает экологические риски, улучшает санитарное состояние населҰнных пунктов и способствует вовлечению населения в охрану окружающей среды.

      6.4. Основные направления и мероприятия

      6.4.1. Совершенствование системы сбора и транспортировки отходов

      внедрение системы стабильных договорных отношений с предприятиями, оказывающими услуги по сбору отходов;

      увеличение количества контейнерных площадок и приведение их в соответствие с санитарными требованиями;

      уточнение графиков вывоза отходов и создание системы обратной связи с населением;

      обновление автопарка и специализированной техники для вывоза отходов.

      6.4.2. Развитие системы раздельного сбора отходов

      внедрение раздельного сбора отходов в пилотных сельских округах (бумага, пластик, стекло, металл, пищевые отходы);

      информирование и стимулирование населения к участию в раздельном сборе отходов;

      организация не менее одного пункта приҰма отходов в каждом сельском округе;

      создание экологических уголков и проведение "зелҰных уроков" в школах и организациях.

      6.4.3. Развитие системы переработки и утилизации отходов

      поддержка малого и среднего бизнеса в сфере переработки отходов;

      предоставление инвесторам преференций (земельные участки, инфраструктура, кредитование);

      организация цепочки сбора и реализации вторичных ресурсов (пластик, бумага, стекло, металл);

      создание площадок компостирования биоразлагаемых отходов;

      открытие специализированных пунктов приҰма электронных и опасных отходов.

      6.4.4. Экологическая модернизация полигонов

      установление и правовое оформление санитарно-защитных зон для крупных полигонов;

      постановка земельных участков полигонов на кадастровый учҰт;

      совершенствование процессов захоронения отходов (послойное уплотнение, пересыпка инертным грунтом, соблюдение требований пожарной безопасности);

      внедрение системы контроля воздействия полигонов на поверхностные и подземные воды;

      установка систем видеонаблюдения и учҰта въезда/выезда на полигонах.

      6.4.5. Экологическое просвещение и информирование населения

      проведение ежегодных экологических месячников и субботников;

      организация мероприятий по экологическому образованию в учебных заведениях и организациях;

      популяризация раздельного сбора отходов через средства массовой информации и социальные сети;

      поддержка местных экологических инициатив ("ЗелҰная школа", "Чистое село", "Эко-акимат" и др.);

      реализация совместных проектов с общественными объединениями по повышению экологической культуры населения.

      Целевые показатели по совершенствованию охвата населения Сарысуского района системой сбора, вывоза, переработки и захоронения отходов (2025–2029 гг.)

      Таблица 5

№

Целевые показатели

Текущее состояние (2025 г.)

2026 г.

2027 г.

2028 г.

2029 г.

1

Уровень охвата населения системой сбора и вывоза ТБО

55 %

81 %

100 %

100 %

100 %

2

Охват раздельным сбором отходов (сухие/влажные фракции, опасные отходы)

5 %

50 %

60 %

70 %

80 %

3

Доля переработки и утилизации ТБО

5 %

20 %

26 %

32 %

35 %

4

Соответствие полигонов экологическим требованиям

50 %

70 %

90 %

100 %

100 %

5

Уровень удовлетворҰнности населения экологическим качеством жизни

55,3 %

61,5 %

73,8 %

86,1 %

86,1 %

      6.4.6. Совершенствование системы учҰта и мониторинга

      создание единой информационной базы по образованию, сбору, переработке и захоронению отходов;

      перевод отчҰтности подрядных организаций в цифровой формат;

      внедрение системы онлайн-мониторинга полигонов и объектов переработки;

      интеграция экологических данных в экоплатформы акимата Жамбылской области и уполномоченного органа.

      6.4.7. Финансирование и экономические механизмы

      выделение средств из местного и республиканского бюджетов;

      применение механизмов государственно-частного партнҰрства (ГЧП);

      предоставление налоговых и инвестиционных льгот предприятиям по переработке отходов;

      направление части экологических платежей на развитие инфраструктуры;

      привлечение грантов и средств международных организаций.

      6.4.8. Этапы реализации Программы (таблица 6)

      Таблица 6

Этап

Период

Основные направления

I этап

2025–2026 гг. (краткосрочный)

Модернизация контейнерных площадок, внедрение раздельного сбора в пилотных округах, инвентаризация и кадастровый учҰт полигонов, экологическое просвещение

II этап

2027–2028 гг. (среднесрочный)

Установка линий сортировки и переработки, создание компостных площадок, открытие пунктов приҰма электронных и опасных отходов, реализация проектов ГЧП

III этап

2029 г. (завершающий)

Оценка результатов программы, достижение уровня переработки 15 %, снижение экологического воздействия и повышение участия населения

      6.4.9. Мониторинг результатов реализации Программы

      В период реализации Программы ежегодно подготавливается отчҰт акимату и маслихату района.

      Мониторинг включает:

      анализ выполненных мероприятий и достигнутых результатов;

      оценку изменений объҰмов отходов и доли переработки;

      контроль экологических показателей (воздух, почва, вода);

      сопоставление финансовых затрат и показателей эффективности.

      Эффективность реализации Программы оценивается по следующим индикаторам:

      доля переработки отходов (%);

      уровень охвата населения услугами (%);

      количество контейнеров и площадок (ед.);

      сокращение количества несанкционированных свалок (ед.);

      экологическое соответствие полигонов (%).

      6.5. Заключительная часть Программы

      Настоящая Программа является основным стратегическим документом, направленным на модернизацию и совершенствование системы управления коммунальными отходами в Сарысуском районе.

      В результате полной реализации Программы:

      во всех сельских округах будет внедрена система раздельного сбора отходов;

      будет развита инфраструктура переработки и компостирования;

      полигоны будут приведены в соответствие с экологическими и санитарными требованиями;

      повысится уровень экологической культуры населения;

      снизится негативное воздействие на окружающую среду и улучшится экологическая обстановка района.

7. ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РЕАЛИЗАЦИИ ПРОЕКТА, ПУТИ ДОСТИЖЕНИЯ ПОСТАВЛЕННЫХ ЦЕЛЕЙ И СООТВЕТСТВУЮЩИЕ МЕРОПРИЯТИЯ

      7.1. Меры по развитию системы сбора и транспортировки коммунальных отходов

      Для обеспечения полного охвата населения района услугами по сбору и вывозу коммунальных отходов необходимо реализовать следующие мероприятия:

      обеспечение полного охвата населения района услугами по сбору и вывозу коммунальных отходов;

      заключение долгосрочных договоров и проведение конкурсных процедур;

      утверждение экономически обоснованных тарифов;

      повышение уровня сбора платежей по тарифам на сбор, вывоз, переработку и захоронение отходов;

      приведение контейнерных площадок в соответствие с санитарными нормами, установка новых контейнеров;

      обновление мусоровозов и другой необходимой специализированной техники.

      Охват населения услугами: Услуги должны быть обеспечены в полном объеме для физических и юридических лиц. С юридическими лицами проводится разъяснительная работа, заключается договор с МВО, обеспечивается охват территорий района услугами по сбору и вывозу коммунальных отходов.

      Долгосрочные договоры и проведение конкурсов: В целях повышения качества управления коммунальными отходами долгосрочные договоры заключаются на конкурентной основе. МИО предъявляет к МВО требования в соответствии с Экологическим кодексом РК и Правилами управления отходами:

      МВО должны быть зарегистрированы в реестре МЭГиПР РК;

      для работы с опасными отходами требуется наличие лицензии;

      компании, не соответствующие установленным требованиям, подлежат отстранению от участия в конкурсах.

      Экономически обоснованные тарифы: Тарифы утверждаются с учетом затрат на сбор, транспортировку, сортировку и захоронение отходов, а также уровня инфляции. Систематический пересмотр тарифов обеспечивает устойчивость деятельности МВО и способствует улучшению экологической обстановки района.

      Повышение уровня сбора платежей: МИО должно предоставлять МВО данные о количестве зарегистрированных по адресам граждан (без передачи персональных данных), что позволит корректно рассчитывать плату за оказанные услуги.

      7.2. Меры по совершенствованию системы раздельного сбора отходов

      Основные мероприятия:

      установка контейнеров для раздельного сбора сухой фракции на всех контейнерных площадках;

      организация раздельного вывоза отходов, подлежащих переработке;

      создание системы сбора и восстановления опасных компонентов;

      организация специальных площадок для приема крупногабаритных и строительных отходов, выбор специализированных компаний для их транспортировки.

      Раздельный сбор сухой фракции:

      сухая фракция: бумага, картон, металл, пластик, стекло;

      влажная фракция: пищевые и органические отходы;

      контейнеры маркируются на казахском и русском языках с указанием собственника и обслуживающей организации;

      определяется периодичность вывоза отходов по каждой категории;

      в договорах с МВО предусматриваются требования по раздельному вывозу отходов, подлежащих переработке.

      Сбор и восстановление опасных компонентов:

      организация конкурсных процедур по сбору, транспортировке и переработке РСО, ОЭЭО, химических источников тока и аккумуляторов;

      организация стационарных и мобильных пунктов приема опасных отходов;

      совместно с АО "Жасыл Даму" частичное покрытие затрат на утилизацию;

      информирование населения и юридических лиц о безопасных способах обращения с опасными отходами.

      Крупногабаритные и строительные отходы:

      организация специальных площадок для сбора КГО и строительных отходов (не менее 12 м², с ограждением и навесом);

      проведение конкурса по выбору специализированной компании для транспортировки;

      сортировка отходов по типам: древесные, металлические, минеральные отходы, опасные компоненты;

      опасные строительные отходы передаются специализированным организациям для переработки или утилизации.

      7.3. Меры по развитию системы переработки и утилизации коммунальных отходов

      увеличение объемов сбора отходов от населения и юридических лиц, подлежащих переработке (пластик, бумага, стекло);

      строительство мусоросортировочного комплекса и запуск сортировочной линии;

      передача отсортированных отходов на переработку специализированным предприятиям;

      переработка пищевых отходов путем компостирования или получения биогаза;

      переработка крупногабаритных и строительных отходов с выделением опасных компонентов;

      направление опасных компонентов на безопасную утилизацию в специализированные предприятия.

      7.4. Меры по безопасному захоронению коммунальных отходов

      выявление и ликвидация несанкционированных свалок;

      захоронение только отсортированных отходов, не подлежащих переработке;

      разработка технологий рекультивации с учетом функционального назначения территории;

      предотвращение образования новых несанкционированных свалок путем полного охвата населения услугами и проведения профилактической работы с бизнесом.

      7.5. Информирование населения и взаимодействие с заинтересованными сторонами

      проведение систематической информационно-разъяснительной работы;

      распространение в СМИ и социальных сетях информации о раздельном сборе отходов, компостировании и переработке;

      организация экологических акций, лекций и экскурсий;

      информирование ключевых целевых групп: населения, волонтеров, педагогов, активистов и НПО;

      организация круглых столов с привлечением бизнеса и МИО для обсуждения пунктов приема и переработки отходов.

8. Мониторинг Программы управления коммунальными отходами Сарысуского района

      Мониторинг позволяет отслеживать выполнение запланированных мероприятий, показатели целей и достижение целей Программы.

      8.1. Цели мониторинга

      1. Оценка выполнения мероприятий по инфраструктуре, раздельному сбору, переработке и утилизации отходов;

      2. Контроль соблюдения санитарных и экологических норм на контейнерных площадках и полигонах;

      3. Измерение участия населения в раздельном сборе и уровня экологической культуры;

      4. Определение эффективности Программы и выявление проблемных участков.

      8.2. Основные показатели

№

Показатель

Метод измерения

Периодичность

1

Охват населения услугами по сбору и вывозу ТБО

Данные коммунальных служб и акимата

Каждые 4 месяца

2

Охват раздельным сбором (сухие/влажные фракции, опасные отходы)

УчҰт контейнеров и пунктов приҰма, опрос населения

Ежегодно

3

Доля переработки и утилизации

Статистика полигонов и предприятий

Ежегодно

4

Состояние полигонов и контейнерных площадок

Визуальная проверка, санитарный аудит

Полугодично

5

УдовлетворҰнность населения экологическим качеством жизни

Социологический опрос

Ежегодно

6

Выполнение запланированных мероприятий Программы

Итоги по этапам программы

Ежегодно

      8.3. Методы мониторинга

      Сбор статистических данных;

      Полевой контроль;

      Проведение опросов населения;

      Анализ отчҰтности коммунальных служб;

      Экологический аудит и контроль.

      8.4. Этапы мониторинга

Этап

Срок

Мероприятия

I

2026–2027

Инвентаризация контейнерных площадок, пилотных зон раздельного сбора, полигонов

II

2027–2028

Контроль работы линий сортировки и переработки, расширение пунктов приҰма опасных отходов

III

2030

Оценка итогов Программы, социологический опрос, подготовка отчҰта

      8.5. Использование результатов мониторинга

      Корректировка Программы;

      Планирование следующих этапов развития;

      Информирование населения;

      Эффективное распределение ресурсов и инвестиций.

9. Ресурсы, необходимые для реализации Программы

      1. Финансовые ресурсы

      Финансирование модернизации контейнерных площадок, полигонов, линий сортировки и переработки из районного бюджета;

      Приобретение техники и оборудования;

      Финансирование информационных и образовательных программ;

      Резерв на непредвиденные расходы и чрезвычайные ситуации.

      2. Материально-технические ресурсы

      Контейнеры для ТБО;

      Мусоровозы и техника для транспортировки опасных отходов;

      Линии сортировки и переработки;

      Оборудование для компостирования;

      Средства индивидуальной защиты персонала;

      Пункты приҰма опасных и электронных отходов.

      3. Кадровые ресурсы

      Экологи, специалисты по управлению отходами;

      Коммунальные работники, водители, операторы;

      Специалисты по информационной работе;

      Административный персонал;

      ВолонтҰры и общественные инспекторы.

      4. Организационные и методические ресурсы

      Региональные программы и методические указания;

      Графики вывоза и сортировки отходов;

      Системы мониторинга и отчҰтности;

      Информационные материалы для населения;

      Механизмы координации между акиматом, коммунальными службами, подрядчиками и населением.

      5. Природные ресурсы и земельные участки

      Земельные участки для контейнерных площадок, полигонов и пунктов переработки;

      Площадки компостирования биоразлагаемых отходов;

      Площадки для безопасного хранения опасных и электронных отходов;

      Земельные участки для пилотных проектов.

      11. Ожидаемый социально-экономический эффект

      1. Социальный эффект

      Повышение качества жизни населения;

      Увеличение охвата раздельным сбором, формирование экологической культуры;

      Снижение заболеваний и экологических проблем;

      Создание рабочих мест;

      Повышение удовлетворҰнности экологическим качеством жизни (55,3 % → 86,1 %).

      2. Экологический эффект

      Сокращение объҰмов отходов, направляемых на полигоны (60 % → 30 %);

      Увеличение доли переработки (2 % → 35 %);

      Улучшение качества почвы, воды и воздуха;

      Сокращение несанкционированных свалок.

      3. Экономический эффект

      Оптимизация бюджетных расходов;

      Экономическое стимулирование через ГЧП;

      Использование переработанных ресурсов и компоста;

      Повышение эффективности коммунальных служб.

      Прогнозные показатели (Таблица 7)

Показатель

2026

2027

2028

2029

2030

Доля переработки и утилизации

2 %

20 %

26 %

32 %

35 %

Охват раздельным сбором

5 %

50 %

60 %

70 %

80 %

Доля отходов, направляемых на полигоны

60 %

50 %

45 %

35 %

30 %

УдовлетворҰнность населения экологическим качеством

55,3 %

61,5 %

73,8 %

86,1 %

86,1 %

Новые рабочие места

–

10

20

30

40













  Приложение 1

Методика определения показателей Программы по управлению коммунальными отходами Сарысуского района 2026-2030г.г.

№

Наименование целевого показателя

Периодичность и сроки формирования целевых показателей

Обоснование

Описание методики расчетов

1

Охват населения сбором и вывозом ТБО

По истечению одного года с момента утверждения Программы.

Показатель соответствует Концепции по переходу РК к зеленой экономике и необходим для определения доли населения, имеющей доступ к услугам по сбору и вывозу ТБО.

Показатель формируется путем деления количества жителей, с которыми всеми мусоровывозящими организациями, обслуживающими, заключены договора, на общее количество населения, выражая результат в процентах.
При переходе на публичные договора показатель можно получить путем деления количества абонентов (количество человек) согласно выставленным счетам на общее количество населения.

2

Охват раздельным сбором (населения):
- по фракциям
- отдельным опасным видам отходов (медицинских и ртутьсодержащих, ОЭЭО)

По истечению одного года с момента утверждения Программы

Показатель соответствует Национальному проекту "Жасыл Казахстан".

Показатель формируется путем деления количества раздельно собранной сухой фракции ТБО (пластик, картон и отходы бумаги, стекло, металлические банки) в тоннах на обще количество образования ТБО (коммунальных отходов) в тоннах, выражая результат в процентах.
Показатель по отдельным опасным видам отходов также формируется путем деления количества раздельно собранных опасных отходов (РСО, ОЭЭО и медицинские), на общий расчетный объем образования опасных отходов исходя из морфологического состава ТБО , выражая результат в процентах.

3

Доля переработки и утилизации ТБО (от объема образования)

По истечению одного года с момента утверждения Программы.

Показатель соответствует Концепции по переходу РК к "зеленой" экономике и Национального проекта "Жасыл Казахстан".

Показатель получают путем деления количества всех переработанных и вторично использованных твердых бытовых отходов (включая опасные составляющие коммунальных отходов), в том числе раздельно собранных отходов, отсортированных на МСО или полигоне и вторичных ресурсов, направленных на экспорт, на общее количество всех образовавшихся ТБО (коммунальных отходов) в граоне, выражая результат в процентах.

4

Уровень удовлетворенности населения услугами по сбору и вывозу ТБО (опрос)

По истечению одного года с момента утверждения Программы.

Показатель соответствует Национальному плану развития Республики Казахстан до 2025 года

Показатель получают в результате проведения ежегодного социологического опроса (онлайн или офлайн) населения об удовлетворенности населения услугами по сбору и вывозу ТБО в Сарысуском районе.

  Приложение 2

ПЛАН МЕРОПРИЯТИЙ ПО РЕАЛИЗАЦИИ ПРОГРАММЫ

№ п/п

Наименование
мероприятия

Форма
завершения

Срок исполнения

Ответственные
за исполнение

Источники
финансирования

1

2

3

4

5

6

Цель - совершенствование системы управления коммунальными отходами в соответствии с требованиями экологического законодательства Республики Казахстан и повышение качества предоставляемых услуг по сбору и вывозу отходов для населения района

Задача 1. Дальнейшее развитие системы сбора и транспортировки коммунальных отходов для обеспечения полного охвата населения района услугами по сбору и вывозу отходов

Показатель 1. Охват населения района сбором и вывозом ТБО

1.1

Утверждение экономически обоснованного тарифа на сбор, вывоз, утилизацию, переработку и захоронение ТБО

Решение Маслихата

2023

Акимат района, МВО, Маслихат

Не требуется

1.2

Предоставление доступа к сведениям о регистрации населения для МВО без передачи персональных данных

Информация

2026

МВД, МЮ, Акимат района, МВО

Не требуется

1.3

Переход на заключение публичных договоров с населением по услугам вывоза ТБО

Информация

2026

Акимат района, МВО

Не требуется

1.4

Обновление парка контейнеров, в том числе установка контейнеров в частном секторе

Отчет

ежегодно

Акимат района, МВО

Местный бюджет в рамках Плана мероприятий по ООС

1.5

Ремонт контейнерных площадок и приведение их в соответствие санитарным нормам и требованиям законодательства.

Отчет

ежегодно

Акимат района

Местный бюджет, в рамках Плана мероприятий по ООС

1.6

Дооснащение контейнерных площадок камерами видеонаблюдения

Отчет

2026-2027

Акимат района,

Местный бюджет

1.7

Установка на прилегающей территории контейнерных площадок специальных знаков, запрещающих остановку и стоянку автотранспорта

Отчет

2026

ДВД, акимат района

В рамках выделенного бюджета

1.8

Обновление и закуп мусоровозов для обеспечения своевременного вывоза ТБО (2-3 ед.)

Отчет

2026-2028

МВО

Средства МВО, частные инвестиции, ГЧП

1.9

Оснащение мусоровозов спутниковыми навигационными системами, подключенными к информационной системе "Национальный банк данных о состоянии окружающей среды и природных ресурсов Республики Казахстан", и поддерживать эти системы постоянно в рабочем состоянии

Отчет

2027-2028

МВО

Средства МВО

1.10

Осведомительная кампания с юридическими лицами, осуществляющими деятельность в жилых домах или отдельно стоящих зданиях (если нет контейнеров), по заключению договоров на услуги по сбору и вывозу ТБО с МВО, определенными МИО для обслуживания данных участков.

Отчет (письма для ЮЛ и ИП направлены)

2026

Акимат района, МВО, УПР

Не требуется

1.11

Внесение предложений в Правительство РК по внесению изменений и дополнений в нормативно-правовые акты РК с целью обеспечения направления средств, поступивших за административные правонарушения в сфере отходов, в местный бюджет

Предложения в Правительство РК

2027

Акимат района, УПР

Не требуется

Задача 2. Совершенствование системы раздельного сбора отходов

Показатель 2. Охват раздельным сбором
- по фракциям сухая и мокрая;
- отдельным опасным видам отходов (медицинских и ртутьсодержащих, электронной и бытовой техники)

2.1

Внесение изменений и дополнений в Правила благоустройства территорий сельских округов с целью установления требований по раздельному сбору от юридических и физических лиц

Обновленные Правила

2026

Акимат района, Отдел ЖКХ, УПР

Не требуется

2.2

Установка специальных контейнеров для раздельного сбора сухой фракции ТБО

Отчет

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, МВО

Местный бюджет, в рамках Плана мероприятий по ООС

2.3

Организация конкурса по определению подрядной организации для обеспечения раздельного сбора, транспортировки и переработки опасных видов отходов: РСО, отходов электронного и электрического оборудования, отработанных ртутьсодержащих энергосберегающих ламп и химических источников питания, аккумуляторов, медицинских отходов, образующихся у населения

Итоги конкурса, подрядные компании определены

2026-2027

Акимат района, Отдел ЖКХ

Местный бюджет, в рамках Плана мероприятий по ООС

2.4

Организация стационарных пунктов/точек сбора опасных бытовых отходов, таких как батарейки, ртутьсодержащие лампы, электронное и электрическое оборудование, медицинские отходы в общественных местах (торговые центры, отделения почты, центры обслуживания населения и пр.)

Отчет, пункты приема установлены

2026-2028

Акимат района, Отдел ЖКХ, подрядная организация

Местный бюджет

2.5

Анализ и определение специализированных предприятий по сбору, транспортировке и восстановления опасных составляющих коммунальных отходов, которые соответствуют требованиям законодательства, и могут оказывать услуги по сбору, транспортировке и переработке отдельных видов опасных отходов для государственных учреждений, бюджетных организации и другим юридическим лицам района.

Отчет

2026

Акимат района, Отдел ЖКХ

Не требуется

2.6

Профилактическая работа с сельскими учреждениями социальной сферы (школы, детские сады, ВУЗы и пр.), предприятиями, малым и средним бизнесом по вопросу необходимости внедрения раздельного сбора вторичного сырья (пластика, бумаги и картона, стекла и пр.) для дальнейшей передачи на переработку специализированным предприятиям

Отчет

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ

Не требуется

2.7

Проведение регулярной акции (1 раз в полугодие) по избавлению населения от отработанного электронного и электрического оборудования "Избавься от ненужного"

Отчет о проведенных акциях

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, специализированные предприятия

Не требуется

Задача 3. Развитие системы переработки и утилизации коммунальных отходов, включая специфические (пищевые, строительные и крупногабаритные отходы, ОЭЭО и пр.)

Показатель 3. Доля переработки и утилизации:
- ТБО (от объема образования)

3.1

Строительство и запуск МСО

акт-ввода в эксплуатация

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ

Местный бюджет, в рамках Плана мероприятий по ООС

3.2

Определение специальных мест для сбора крупногабаритных и строительных отходов от населения

информация

2026

Акимат района, Отдел ЖКХ

Не требуется

3.3

Организация конкурса по определению организации по сбору и вывозу крупногабаритных и строительных отходов

Итоги конкурса

2026

Акимат района, Отдел ЖКХ, подрядная организация

Местный бюджет, в рамках Плана мероприятий по ООС

3.4

Анализ существующих технологии по переработке крупногабаритных и строительных отходов

Отчет

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, подрядная организация

Не требуется

3.5

Сбор и обезвреживание ртутьсодержащих отходов из учреждений социальной сферы (школы, детские сады, ВУЗы и пр.), предприятий, малого и среднего бизнеса

Информация о заключенных договорах

2026-2030

Подрядная организация, выбранная по итогам конкурса

Не требуется

3.6

Сбор и обезвреживание отходов электронного и электрического оборудования из учреждений социальной сферы (школы, детские сады, ВУЗы и пр.), предприятий, малого и среднего бизнеса

Информация о заключенных договорах

2026-20230

Подрядная организация

Не требуется

3.73

Профилактическая работа со специализированными предприятиями по обращению с отходами по вопросу предоставления статистической и ведомственной отчҰтности по сбору и переработке отходов

Отчет

2026

Акимат района, Отдел ЖКХ

Не требуется

Задача 4. Обеспечение безопасного захоронения коммунальных отходов

Показатель 4. Закрытие и рекультивация полигона ТБО в соответствии с экологическими требованиями

4.1

Введение в эксплуатацию сортировочной линий на полигоне, включающую в себя прием, сортировку.

Отчет

2026

Акимат района, Отдел ЖКХ, Оператор полигона

Местный бюджет, в рамках Плана мероприятий по ООС, частные инвестиции

4.2

Разработка унифицированной процедуры приема отходов на полигон на основе их классификации

Утвержденная процедура


Оператор полигона

Не требуется

4.3

Мониторинг выбросов свалочного газа и фильтрата полигона

Отчеты

2026-2030

Оператор полигона

Ликвидационный фонд полигона

4.4

Создание ликвидационного фонда полигона

Отчет

2026-2030

Оператор полигона

Не требуется

4.5

Выявление и ликвидация несанкционированных свалок (стихийных навалов) коммунальных и строительных отходов.

Отчеты

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ

Местный бюджет, в рамках Плана мероприятий по ООС, частные инвестиции

Задача 5. Повышение информированности и культуры населения по вопросам обращения с коммунальными отходами и усиление взаимодействия всех заинтересованных сторон

Показатель 5. Уровень удовлетворенности населения экологическим качеством жизни

5.1

Создание, размещение и распространение социальной рекламы, направленной на привлечение внимания общественности к проблеме ТБО

Отчеты

2026-2030

УПР, Акимат района, Отдел ЖКХ, МВО, НПО

Местный бюджет

5.2

Обеспечение информирования населения об организованных пунктах приема отходов (пластик, картон и отходы бумаги, стекло)

Отчеты

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, МВО, НПО

Не требуется

5.3

Обеспечение информирования населения об опасных составляющих коммунальных отходов (РСО, ОЭЭО, медицинские) и пропаганды безопасного обращения с ними путем распространения информации в социальных сетях, на сайте акимата, навигационных системах

Отчеты

2026-2030

Акимат района,
Отдел ЖКХ,
МВО,
НПО

Не требуется

5.4

Публикации в местных газетах о способах безопасного обращения с опасными составляющими коммунальных отходов

Информация

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, МВО

Местный бюджет

5.5И

Информирование населения об организованных специальных местах для населения для сбора КГО и строительных отходов

Информация

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, МВО

Не требуется

5.6

Подготовка информационных материалов о вторичном использовании материальных ресурсов для распространения в школах, колледжах, ВУЗах и пр.

Отчет

2026-2030

Акимат района, акиматы сельских округов,
Отдел ЖКХ, МВО, НПО

Местный бюджет

5.7

Распространение брошюр о компостировании пищевых отходов

Отчет

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, МВО, НПО

Местный бюджет

5.8

Разработка и реализация плана информационной работы по обращению с ТБО организациями образования, включающего регулярную работу с учениками, педагогическим составом и техническим персоналом

Информация о разработке плана и отчеты о его реализации в районные акиматы

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, МВО, НПО

Не требуется

5.9

Ознакомительные визиты на полигон ТБО и МСК (после запуска) для школьников и студентов (как минимум, 10 экскурсий в год)

Отчет, визиты

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, МВО, НПО

Местный бюджет, в рамках Плана мероприятий по ООС

5.10

Экологические акции в школах, разъясняющие порядок сортировки отходов на дому и раздельное складирование в контейнеры для пластика, стекла и макулатуры

Отчет, акции

2026-2030

Акимат района, Отдел ЖКХ, МВО, НПО

Местный бюджет, в рамках, средства МВО

5.11

Проведение ежегодного социологического опроса в целях оценки уровня удовлетворенности населения экологическим качеством жизни

Отчет, опрос

2026-2030

Акимат района, МВО, НПО

Не требуется

5.12

Создание волонтерских клубов в школах с целью пропаганды и общественного контроля за деятельностью обращением с отходами.

Отчет

2026-2030

Акимат района, МВО, НПО

Не требуется