О внесении изменений в приказ Министра науки и высшего образования Республики Казахстан от 5 февраля 2025 года № 35 "Об утверждении профессионального стандарта "Переводчик"

Приказ и.о. Министра науки и высшего образования Республики Казахстан от 1 сентября 2026 года № 421

      ПРИКАЗЫВАЮ:

      1. Внести в приказ Министра науки и высшего образования Республики Казахстан от 5 февраля 2025 года № 35 "Об утверждении профессионального стандарта "Переводчик" следующие изменения:

      заголовок изложить в следующей редакции:

      "Об утверждении профессионального стандарта "Деятельность в сфере перевода";

      пункт 1 изложить в следующей редакции:

      "1. Утвердить профессиональный стандарт "Деятельность в сфере перевода" согласно приложению к настоящему приказу.";

      профессиональный стандарт "Переводчик", утвержденный указанным приказом, изложить в новой редакции согласно приложению к настоящему приказу.

      2. Комитету языковой политики Министерства науки и высшего образования Республики Казахстан в установленном законодательством Республики Казахстан порядке обеспечить:

      1) в течение пяти рабочих дней со дня подписания настоящего приказа направление его в электронной форме на казахском и русском языках в Республиканское государственное предприятие на праве хозяйственного ведения "Институт законодательства и правовой информации" для официального опубликования и включения в Эталонный контрольный банк нормативных правовых актов Республики Казахстан;

      2) размещение настоящего приказа на интернет-ресурсе Министерства науки и высшего образования Республики Казахстан.

      3. Контроль за исполнением настоящего приказа возложить на курирующего вице-министра науки и высшего образования Республики Казахстан.

      4. Настоящий приказ вводится в действие со дня его первого официального опубликования.

      Исполняющий
обязанности министра
С. Нурбек

      "СОГЛАСОВАНО"
      Министерство труда и
      социальной защиты населения
      Республики Казахстан

  Приложение
к приказу министра науки и
высшего образования
Республики Казахстан
от "___" _______ 2026 года № ____
Утвержден
приказом Министра науки и
высшего образования
Республики Казахстан
от 5 февраля 2025 года № 35

Профессиональный стандарт: "Деятельность в сфере перевода"

Глава 1. Общие положения

      1. Область применения профессионального стандарта: Профессиональный стандарт "Деятельность в сфере перевода" разработан в соответствии со статьей 5 Закона Республики Казахстан "О профессиональных квалификациях", устанавливает требования к формированию образовательных программ, в том числе обучения персонала на предприятиях, признания профессиональной квалификации работников и выпускников организаций образования, и решений широкого круга задач в области управления персоналом в организациях и на предприятиях.

      2. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие термины и определения:

      1) Перевод – вид межъязыковой межкультурной коммуникации между носителями разных языков, в результате которой смысл текста на исходящем языке передается на переводящем языке в виде результата данного языкового посредничества текста перевода; это осуществляемая переводчиком деятельность, которая заключается в вариативном перевыражении, перекодировании текста, порожденного на одном языке, в текст на другом языке с целью приблизить опосредованную двуязычную коммуникацию по полноте, эффективности и естественности общения к обычной одноязычной коммуникации;

      2) Переводчик – специалист, занимающийся переводом, то есть созданием письменного или устного текста на определенном языке (называемом языком перевода), эквивалентного письменного или устного текста на другом языке;

      3) Переводческая деятельность – деятельность переводчика (переводчика-фрилансера, сотрудника переводческого бюро, переводческой компании, коммерческих и государственных организаций);

      4) Квалификационный уровень/уровень квалификации – уровень требований к квалификации (компетенциям) работника, отражающий сложность, самостоятельность и ответственность выполняемых работ;

      5) Квалификация – степень готовности работника к качественному выполнению конкретных трудовых функций;

      6) Знание – изученная и усвоенная информация, необходимая для выполнения действий в рамках профессиональной задачи;

      7) Навык – способность применять знания и умения, позволяющая выполнять профессиональную задачу целиком;

      8) Трудовая функция – интегрированный и относительно автономный набор трудовых действий, определяемых бизнес-процессом и предполагающий наличие необходимых компетенций для их выполнения в рамках конкретного вида трудовой деятельности; набор взаимосвязанных действий, направленных на решение одной или нескольких задач процесса труда;

      9) Рабочие языки – языки, с которых и на которые переводит переводчик, то есть исходный язык и переводящий язык;

      10) Профессиональная группа – совокупность профессиональных подгрупп, имеющая общую интеграционную основу (аналогичные или близкие назначения, объекты, технологии, в том числе средства труда) и предполагающая схожий набор трудовых функций и компетенций для их выполнения;

      11) Профессиональная подгруппа – совокупность лиц одной профессии, сформированная целостным набором трудовых функций и необходимых для их выполнения компетенций;

      12) Профессиональный стандарт – письменный официальный документ, устанавливающий общие требования к знаниям, умениям, навыкам, опыту работы с учетом формального и (или) неформального, и (или) информального образования, уровню квалификации и компетентности, содержанию, качеству и условиям труда в конкретной области профессиональной деятельности;

      13) Профессия – род занятий, осуществляемый физическим лицом и требующий определенной квалификации для его выполнения;

      14) Умение – способность физически и (или) умственно выполнять отдельные единичные действия в рамках профессиональной задачи;

      15) Отраслевая рамка квалификаций – отраслевые рамки квалификаций утверждаются отраслевыми советами по профессиональным квалификациям;

      16) Отрасль/основная группа – совокупность предприятий и организаций, для которых характерна общность выпускаемой продукции, технологии производства, основных фондов и профессиональных навыков работников;

      17) Уровень владения языком С1 – по Общеевропейской шкале языковой компетенции уровень профессионального владения языком с пониманием объемных сложных текстов на различную тематику, распознаванием скрытого значения, гибким и эффективным использованием языка, для общения в научной и профессиональной деятельности;

      18) Уровень владения языком С2 – по Общеевропейской шкале языковой компетенции уровень владения языком в совершенстве с пониманием устного и письменного сообщения, спонтанным говорением с высоким темпом и высокой степенью точности;

      19) Национальная рамка квалификаций – состоит из описания для каждого квалификационного уровня общих характеристик профессиональной деятельности и уровня образования.

      3. В настоящем профессиональном стандарте применяются следующие сокращения:

      1) ЕТКС – Единый тарифно-квалификационный справочник работ и профессий рабочих;

      2) КС – Квалификационный справочник;

      3) АПППК – Ассоциация профессиональных переводчиков и переводческих компаний;

      4) РК – Республика Казахстан;

      5) ОРК – Отраслевая рамка квалификаций;

      6) ОКЭД – Общий классификатор видов экономической деятельности.

Глава 2. Паспорт профессионального стандарта

      4. Название профессионального стандарта: Деятельность в сфере перевода.

      5. Код профессионального стандарта: M74300113.

      6. Указание секции, раздела, группы, класса и подкласса согласно ОКЭД:

      M Профессиональная, научная и техническая деятельность

      74 Прочая профессиональная, научная и техническая деятельность

      74.3 Деятельность по устному и письменному переводу

      74.30 Деятельность по устному и письменному переводу

      74.30.0 Деятельность по устному и письменному переводу

      7. Краткое описание профессионального стандарта: Профессиональный стандарт "Деятельность в сфере перевода" устанавливает общие требования для обеспечения межъязыковой межкультурной коммуникации посредством предоставления услуг в области устного, письменного, аудиовизуального перевода.

      8. Перечень карточек профессий:

      1) Редактор контрольный переводов - 7 уровень ОРК

      2) Сурдопереводчик - 6 уровень ОРК

      3) Переводчик (письменный) - 6 уровень ОРК

      4) Переводчик устной речи - 6 уровень ОРК

      5) Переводчик-дактилолог - 6 уровень ОРК

      6) Аудиодескриптор - 6 уровень ОРК

      7) Переводчик устной речи - 5 уровень ОРК

      8) Переводчик (письменный) - 5 уровень ОРК

      9) Переводчик устной речи - 4 уровень ОРК

      10) Переводчик (письменный) - 4 уровень ОРК

Глава 3. Карточки профессий

1. Карточка профессии "Редактор контрольный переводов":

Код группы:

2642-2

Код наименования занятия:

2642-2-005

Наименование профессии:

Редактор контрольный переводов

Уровень квалификации по ОРК:

7

подуровень квалификации по ОРК:

-

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
Параграф 7. Переводчик

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
послевузовское образование (магистратура, резидентура)

Специальность:
Языки и литература

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Переводчик I категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика II категории не менее 2 лет;

Связь с неформальным и информальным образованием:

Курсы повышения квалификации переводчиков

Другие возможные наименования профессии:

2643-2-001 - Переводчик (письменный)
2642-2-011 - Редактор-переводчик
2643-9-003 - Лингвист
2643-9-004 - Лингвистический корректор
2643-1-002 - Научный исследователь в области филологии

Основная цель деятельности:

Контроль качества перевода

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Обеспечение качества переводного материала и его локализация

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Обеспечение качества переводного материала и его локализация



Навык 1:
Управление производственным процессом перевода

Умения:
1. Осуществлять разработку типовых алгоритмов и типовых технологических процессов;
2. Осуществлять разработку и планирование набора функциональных задач отдельных работников, групп и отделов переводческого предприятия;
3. Осуществлять организацию управления качеством перевода;
4. Осуществлять профессиональную оценку качества перевода;
5. Консультировать заинтересованные стороны по вопросам выполнения переводческого задания;
6. Организовывать международные протокольные мероприятия с использованием нескольких рабочих языков;
7. Обеспечивать информационно-документационную поддержку международных протокольных мероприятий;
8. Разрабатывать типовые алгоритмы технологических процессов и условий взаимодействия исполнителей перевода.

Знания:
1. Общей, специальной и частной теории перевода и практических переводческих приемов;
2. Системы показателей эффективности переводческих процессов;
3. Нормативных материалов и стандартов по переводческой деятельности;
4. Нормативных правовых актов в части, касающейся трудовых отношений и ответственности;
5. Порядка заключения договоров с заказчиками и исполнителями;
6. Порядка расчета оплаты труда участников переводческих и локализационных проектов;
7. Технологии оптимизации бизнес-процессов и повышения производительности труда;
8. Передового опыта переводческой деятельности отраслевых организаций.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 2:
Анализ качество перевода

Умения:
1. Проводить предпереводческий анализ текста;
2. Выполнять проверку и контроль качества перевода;
3. Компилировать готовые материалы в локализационных проектах;
4. Проверять внешний вид, формат и оформлять перевод в окончательном виде;
5. Использовать программно-аппаратные средства локализации программного обеспечения;
6. Работать в программном обеспечении для распознавания текстов;
7. Сверить перевод с исходным текстом;
8. Анализировать развитие перспективных направлений переводческой отрасли.

Знания:
1. Основ общей теории и практики перевода, межкультурной коммуникации;
2. Этических и правовых норм в области профессионального перевода;
3. Работы с текстовыми редакторами и основ форматирования, верстки, корректуры текста на языке перевода;
4. Основ локализации программных продуктов;
5. Графических систем рабочих языков;
6. Систем управления переводом;
7. Систем управления качеством перевода;
8. Методики анализа больших данных;
9. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
10. Стилистических норм иностранного и родного языков;
11. Области переводимого текста и отраслевой терминологии.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 3:
Осуществление процесса обработки текста готового перевода

Умения:
1. Выполнять перевод в соответствии с требованиями отраслевых и внутренних стандартов качества, руководств по стилю;
2. Форматировать, верстать и корректировать текст на языке перевода;
3. Работать с программами (электронные словари, CAT-инструменты и др. цифровые продукты), а также владеть слепой печатью;
4. Переносить текст перевода в графические элементы и в файлы сложных форматов;
5. Компилировать готовые материалы в локализационных проектах; использовать программно-аппаратные средства локализации программного обеспечения;
6. Проверять совместимость и обмен исходными текстами и текстами перевода с системами управления содержимым;
7. Применять инструменты разверстки материалов на исходных и переводящих языках;
8. Работать в программном обеспечении для распознавания текстов;
9. Применять инструменты верстки и подверстки материалов на исходных и переводящих языках;
10. Работать в текстовых редакторах и специализированном программном обеспечении для перевода;
11. Применять программные средства технологического управления переводом.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Основ общей теории и практики перевода, межкультурной коммуникации;
3. Этических и правовых норм в области профессионального перевода;
4. Работы с текстовыми редакторами и основ форматирования, верстки, корректуры текста на языке перевода;
5. Принципов автоматизированного перевода;
6. Основ локализации программных продуктов;
7. Систем управления качеством перевода;
8. Методики анализа больших данных;
9. Программного обеспечения и цифровых технологий.
 

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 4:
Редакционно-технический контроль перевода

Умения:
1. Осуществлять предпереводческий анализ исходного текста и переводческого задания;
2. Сверить перевод с исходным текстом;
3. Осуществлять технический контроль переведенных материалов;
4. Оценивать качество перевода и рейтинговать переводчиков;
5. Анализировать лингвистические, временные, финансовые и технологические ресурсы для выполнения переводческого задания;
6. Проводить верификацию исходного и переводного текстов;
7. Вносить стилистические правки в текст перевода;
8. Форматировать текст перевода;
9. Устанавливать причины переводческих ошибок;
10. Оценивать качество перевода.

Знания:
1. Специализированных информационно-справочных систем и программного обеспечения;
2. Общей, специальной теории перевода и практических переводческих приемов;
3. Терминологии предметной области перевода и специальной профессиональной лексики;
4. Государственных стандартов на термины, обозначения и единицы измерения;
5. Принципов унификации терминов;
6. Принципов стандартизации терминов;
7. Программно-аппаратных средств редактирования, анализа и оценки результатов перевода;
8. Критериев оценки контроля качества перевода;
9. Основных принципов, систем и средств форматирования документов и контроля качества форматирования;
10. Правил корректуры и стандартных корректурных знаков.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 5:
Консультирование в области качества перевода

Умения:
1. Осуществлять независимую экспертизу качества устного и письменного перевода;
2. Осуществлять консультирование в области повышения результативности межкультурного взаимодействия в рамках переводческой деятельности;
3. Осуществлять анализ развития перспективных направлений переводческой отрасли;
4. Объяснять специфику национального поведения в различных ситуациях межкультурного взаимодействия;
5. Разрабатывать практические рекомендации по улучшению качества перевода;
6. Реализовывать и координировать наставническую деятельность в повседневной работе переводческих предприятий и отделов;
7. Анализировать критически и логично структурировать полученные результаты производственных мероприятий по улучшению качества перевода;
8. Осуществлять экспертную оценку научных работ и лучших практик в области перевода.

Знания:
1. Общей, специальной и частной теории перевода; практических переводческих приемов;
2. Правил, приемов и процедур проведения лингвистической экспертизы устного и письменного перевода;
3. Методологии обучения устному и письменному переводу;
4. Методологии наставничества;
5. Правил и порядка проведения сертификации переводческих услуг;
6. Способов прогнозирования и оценок результатов внедрения методов и технологий улучшения качества перевода;
7. Ведущих отраслевых практик и прикладных инноваций;
8. Передовых направлений развития переводоведческой науки и лингводидактики перевода;
9. Профессиональной и академической этики; делового этикета.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 6:
Автоматизация переводческих и локализационных проектов

Умения:
1. Переработать исходное содержание материалов в текст, пригодный для машинного, автоматизированного или комбинированного перевода;
2. Выполнять автоматическое и ручное извлечение глоссариев и терминологических баз из параллельных текстов и памяти переводов;
3. Памяти переводов, глоссариев и терминологических баз;
4. Выполнять автоматический и ручной предперевод на основании памяти переводов, глоссариев и терминологических баз;
5. Составить глоссарий и терминологические базы;
6. Синхронизировать параллельные тексты памяти переводов с глоссариями, терминологическими базами и требованиями заказчика;
7. Доработать терминологические базы на основе контекстуальной проверки,
8. Редактировать материалы на исходном языке для последующего применения автоматизированного или машинного перевода;
9. Преобразовывать терминологические базы и глоссарии в формат, пригодный для систем автоматизации перевода;
10. Учитывать требования заказчика по выбору систем машинного перевода;

Знания:
1. Рекомендаций по применению машинного перевода для разных видов текстов;
2. Систем автоматизации перевода;
3. Основ общей теории и практики перевода,
4. Принципов машинного перевода;
5. Систем управления памятью переводов,
6. Основ терминоведения;
7. Принципов работы с электронными терминологическими базами;
8. Систем управления качеством перевода;
9. Инструментов обработки больших данных.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

Аналитическое мышление
Мультикультурность и открытость
Стрессоустойчивость
Эмпатичность

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Переводчик (письменный)

5

Переводчик (письменный)

6

Переводчик (письменный)

5

Переводчик устной речи

6

Переводчик устной речи

6

Аудиодескриптор

6

Переводчик-дактилолог

2. Карточка профессии "Сурдопереводчик":

Код группы:

2643-9

Код наименования занятия:

2643-9-007

Наименование профессии:

Сурдопереводчик

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:


Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
Параграф 8. Переводчик-дактилолог

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Языки и литература

Квалификация:
-

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Подготовка учителей по языкам и литературе

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Сурдопереводчик I категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика-дактилолога II категории не менее 2 лет; Сурдопереводчик II категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика-дактилолога без категории не менее 3 лет; Сурдопереводчик без категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров без предъявления требований к стажу работы или техническое и профессиональное, послесреднее (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по соответствующей специальности (квалификации) и стаж работы по специальности не менее 3 лет.

Связь с неформальным и информальным образованием:


Другие возможные наименования профессии:

2643-9-002 - Инструктор-переводчик по обслуживанию глухих рабочих

Основная цель деятельности:

Посреднический сурдоперевод между слышащими и неслышащими гражданами и обратный перевод с жестового языка в письменный текст или устную речь

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Осуществлять сурдоперевод для людей с проблемами слуха.

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Осуществлять сурдоперевод для людей с проблемами слуха.



Навык 1:
Осуществление перевода письменной речи на жестовый язык (сурдоперевод) для людей с нарушениями слуха

Умения:
1. Анализировать и структурировать письменный текст (тема, цель, жанр, адресат), выделять ключевые смыслы и логические связи, формировать план перевода.
2. Преобразовывать письменную речь в жестовую с учетом норм жестового языка: перестраивать синтаксис и порядок предъявления информации без искажения смысла.
3. Адаптировать содержание для визуального восприятия: устранять двусмысленность, выполнять компрессию/развертывание, передавать стиль и прагматику в доступной форме.
4. Корректно передавать точную информацию (термины, собственные имена, аббревиатуры, числа, даты, реквизиты) с использованием дактиля и/или пояснения.
5. Обеспечивать качество и профессиональные требования: самоконтроль и исправление ошибок, проверка понимания/уточнение при необходимости, соблюдение этики (конфиденциальность, нейтральность), организация визуальной доступности в очном/дистанционном формате.

Знания:
1. Нормативно-этические основы сурдоперевода: принципы конфиденциальности, нейтральности, точности, границы компетентности и требования к качеству перевода.
2. Лингвистическая система жестового языка: лексика, грамматика, синтаксис, немануальные компоненты, варианты и нормы употребления.
3. Особенности письменной речи и ее трансформации в жестовую: жанры и стили текстов, способы смысловой компрессии/развертывания, устранение двусмысленности без потери содержания.
4. Дактилемная азбука и способы передачи точной информации: правила использования дактиля для имен, терминов, аббревиатур, чисел, дат и реквизитов.
5. Переводоведческие основы: эквивалентность, переводческие трансформации, передача прагматики и культурно-специфических элементов письменного текста.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 2:
Осуществление перевода устной речи на жестовый язык (сурдоперевод) для людей с нарушениями слуха

Умения:
1. Воспринимать на слух и правильно воспроизводить информацию;
2. Использовать дактильную коммуникацию при сурдопереводе в официально-деловых ситуациях (образование, медицина, право): фиксировать и воспроизводить точные наименования и реквизиты;
3. Осуществлять прямой перевод устной речи (телефонных переговоров, радиотелевизионных передач, производственных совещаний, собраний, бесед, учебных занятий) посредством жестового языка для глухих работников организации;
4. Вести постоянную работу по унификации жестов для достижения лучшего взаимопонимания глухих работников в организации, имеющей группы не слышащих;
5. Осуществлять перевод на и с жестового языка;
6. Понимать социальную психологию, медицинские и технические аспекты реабилитации работников, имеющих нарушения слуха;
7. Использовать различные способы коммуникации (жестовый язык, письмо на ладони) на скорости, сопоставимой с темпом устной речи и наиболее приемлемой для глухих работников организации;

Знания:
1. Нормативно-этические основы сурдоперевода. Знание принципов профессиональной этики (конфиденциальность, нейтральность, точность), границ компетентности сурдопереводчика и требований к качеству перевода в официальных и повседневных коммуникациях.
2. Лингвистическая система жестового языка. Знание лексики, грамматики и синтаксиса жестового языка, включая немануальные компоненты (мимика, артикуляция, положение корпуса), вариативность жестов и особенности дискурса.
3. Дактилемная азбука и правила ее применения при переводе (в т.ч. дактилирование собственных имен, терминов, чисел; при необходимости — считывание дактиля).
4. Теория и технологии перевода. Знание базовых понятий перевода (эквивалентность, трансформации, компрессия/развертывание, перевод реалий), стратегий обеспечения точности и способов предотвращения смысловых искажений.
5. Коммуникация и культура сообщества глухих. Знание культурных норм, коммуникативных правил и социолингвистических особенностей сообщества глухих и слабослышащих, включая особенности взаимодействия с людьми с разным уровнем владения жестовым языком.
6. Психология общения и управление коммуникацией. Знание основ психологии межличностного взаимодействия, техник уточнения и проверки понимания, управления очередностью реплик и темпом в условиях последовательного и синхронного сурдоперевода.
7. Предметная терминология по ключевым сферам. Знание базовой терминологии и типовых коммуникативных сценариев в образовании, здравоохранении, социальной сфере, трудовых отношениях/HR и правовой сфере (на уровне процедур и терминов, без подмены роли профильных специалистов).
8. Технические основы и организация работы (в т.ч. дистанционный формат). Знание требований к подготовке (бриф, материалы, глоссарий), взаимодействию с заказчиком и командой, а также технических условий очного и дистанционного сурдоперевода (видимость, кадрирование, качество связи).
9. Охрана труда и эргономика профессиональной деятельности. Знание правил безопасной организации рабочего места, профилактики профессиональных перегрузок и травм (кисти, плечевой пояс), режимов труда и отдыха, а также основных аспектов слуховых нарушений (в объеме, необходимом для качественной коммуникации).

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 3:
Осуществление перевода жестового языка в устную речь (обратный сурдоперевод) для обеспечения двусторонней коммуникации между людьми с нарушениями слуха и слышащими участниками взаимодействия

Умения:
1. Анализировать исходное сообщение (устное/письменное): выделять ключевые смыслы, цель, адресата, логические связи.
2. Выполнять сурдоперевод на жестовый язык с соблюдением норм ЖЯ: перестраивать синтаксис, обеспечивать связность и ясность подачи.
3. Передавать точную информацию (имена, термины, аббревиатуры, числа, даты, реквизиты) с использованием дактиля и/или пояснения.
4. Применять стратегии управления коммуникацией: темп, очередность реплик, уточнение, проверка понимания, переформулирование.
5. Обеспечивать качество и этику работы: самоконтроль и исправление ошибок, конфиденциальность, нейтральность, организация визуальной доступности (очное/дистанционное).

Знания:
1. Нормативно-этические основы сурдоперевода: конфиденциальность, нейтральность, ответственность, границы компетентности.
2. Лингвистическая система жестового языка: лексика, грамматика, синтаксис, немануальные компоненты, вариативность.
3. Дактилемная азбука и правила ее применения при сурдопереводе (дактилирование и считывание; случаи обязательного использования).
4. Основы теории перевода: эквивалентность, трансформации, компрессия/развертывание, передача прагматики и реалий.
5. Организация и технология сурдоперевода: подготовка (бриф, глоссарий), требования к визуальной доступности и к дистанционному формату.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 4:
Обеспечение точности, доступности и качества сурдоперевода в различных условиях коммуникации (очное/дистанционное, индивидуальное/публичное) с соблюдением профессиональной этики, использованием дактиля для передачи точной информации (имена, термины, числа) и применением приемов самоконтроля и уточнения

Умения:
1. Организовывать условия визуальной доступности перевода (позиционирование, фон, освещение, видимость рук/лица) в очном и дистанционном форматах.
2. Обеспечивать точность передачи информации: применять дактиль и/или пояснение для собственных имен, терминов, аббревиатур, чисел, дат, реквизитов.
3. Управлять процессом коммуникации: регулировать темп, очередность реплик, выполнять уточнение и проверку понимания у участников.
4. Осуществлять самоконтроль качества перевода: выявлять пропуски/искажения, оперативно исправлять ошибки, поддерживать связность и логичность.
5. Соблюдать профессиональную этику и границы роли: сохранять конфиденциальность, нейтральность, корректно обозначать ограничения компетентности и действовать по протоколу в сложных ситуациях.

Знания:
1. Критерии качества сурдоперевода: точность, полнота, понятность, сохранение прагматики/стиля, недопущение искажений.
2. Этические нормы и профессиональные стандарты: конфиденциальность, беспристрастность, ответственность, конфликт интересов, пределы компетентности.
3. Правила применения дактиля и передачи точной информации: случаи обязательного использования, способы уточнения и фиксации данных.
4. Технические требования к очному и дистанционному сурдопереводу: связь, камера, кадрирование, задержка, качество изображения/звука, безопасность данных.
5. Организационные протоколы работы: подготовка (бриф, материалы, глоссарий), взаимодействие с заказчиком/командой, правила сменности и передачи смены (при работе в паре).

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

Стрессоустойчивость
Аналитическое мышление
Мультикультурность и открытость
эмпатичность

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Переводчик (письменный)

5

Переводчик (письменный)

6

Переводчик (письменный)

4

Переводчик устной речи

5

Переводчик устной речи

6

Переводчик устной речи

6

Переводчик-дактилолог

3. Карточка профессии "Переводчик (письменный)":

Код группы:

2643-2

Код наименования занятия:

2643-2-001

Наименование профессии:

Переводчик (письменный)

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:

-

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
Параграф 7. Переводчик

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Языки и литература

Квалификация:
-

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Подготовка учителей по языкам и литературе

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Переводчик I категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика II категории не менее 2 лет;

Связь с неформальным и информальным образованием:

Курсы повышения квалификации переводчиков

Другие возможные наименования профессии:

2642-2-011 - Редактор-переводчик
2643-2-002 - Переводчик технической литературы
2643-3-001 - Официальный переводчик
2643-3-003 - Переводчик дипломатический
2642-2-005 - Редактор контрольный переводов
2643-9-003 - Лингвист

Основная цель деятельности:

Осуществление межъязыкового письменного перевода

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Осуществление письменного перевода в сфере межгосударственных отношений

Дополнительные трудовые функции:

1. Осуществление межъязыкового и интерсемиотического перевода аудиовизуального контента
2. Редактирование аудовизуального контента

Трудовая функция 1:
Осуществление письменного перевода в сфере межгосударственных отношений



Навык 1:
Осуществление письменного перевода международно-правовых документов

Умения:
1. Осуществлять предпереводческий анализ текста с целью определения его коммуникативной направленности;
2. Выявлять содержательную и формальную специфику исходного текста;
3. Находить словарные и переводческие соответствия лексическим, в том числе терминологическим, единицам исходного языка в переводящем языке;
4. Владеть комплексом технических приемов письменного перевода;
5. Переводить текст в соответствии с жанрово-стилистическими нормами, принятыми в международно-правовой области;
6. Использовать компьютерные программы работы с текстом, числами и графическими изображениями;
7. Использовать средства автоматизированного и автоматического перевода;
8. Осуществлять саморедактирование/редактирование выполненного перевода/реферата;
9. Осуществлять постредактирование перевода (в случае применения средств автоматического или автоматизиорованного перевода);
10. Оформлять текст перевода/реферата в соответствии с принятыми в переводящем языке нормами и требованиями заказчика.
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики перевода;
3. Международного права в объеме, достаточном для осуществления перевода;
4. Терминологии международного права в исходном и переводящем языках;
5. Способов нахождения словарных и переводческих соответствий лексическим, в том числе терминологическим, единицам исходного языка в переводящем языке;
6. Приемов и способов осуществления письменного перевода;
7. Средств автоматизированного и автоматического перевода;
8. Норм и правил редактирования текста; норм и правил оформления текста в переводящем языке;
9. Технических приемов реферирования;
10. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 2:
Осуществление письменного перевода документов, относящихся к военной сфере и сфере национальной безопасности

Умения:
1. Осуществлять предпереводческий анализ текста с целью определения его коммуникативной направленности;
2. Определять характер коммуникативных ситуаций создания исходного и переводного текстов;
3. Выявлять содержательную и формальную специфику исходного текста;
4. Находить словарные и переводческие соответствия лексическим, в том числе терминологическим, единицам исходного языка в переводящем языке;
5. Владеть комплексом технических приемов письменного перевода;
6. Переводить текст с учетом результатов предпереводческого анализа и в соответствии с жанрово-стилистическими нормами переводящего языка, принятыми в военной сфере и сфере национальной безопасности;
7. Использовать компьютерные программы работы с текстом, числами и графическими изображениями;
8. Применять средства автоматизированного и автоматического перевода;
9. Осуществлять саморедактирование, редактирование выполненного перевода, реферата;
10. Осуществлять постредактирование перевода (в случае применения средств автоматического или автоматизированного перевода);
11. Оформлять текст перевода/реферата в соответствии с принятыми в переводящем языке нормами и требованиями заказчика.
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики перевода;
3. Военного дела и сферы национальной безопасности в объеме, достаточном для осуществления перевода;
4. Терминологии военного дела и сферы национальной безопасности в исходном и переводящем языках;
5. Приемов и способов осуществления письменного перевода;
6. Технических приемов реферирования;
7. Норм и правил редактирования текста;
8. Норм и правил оформления текста в переводящем языке;
9. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 3:
Осуществление письменного перевода документов, относящихся к судебной системе

Умения:
1. Работать с текстами различной правовой тематики (уголовное, гражданское, административное, международное право);
2. Находить и адаптировать эквиваленты юридических понятий в целевом языке, учитывая различия в правовых системах;
3. Анализировать сложные юридические конструкции и адаптировать их под целевой язык;
4. Определять характер коммуникативных ситуаций создания исходного и переводного текстов;
5. Выявлять содержательную и формальную специфику исходного текста;
6. Находить словарные и переводческие соответствия лексическим, в том числе терминологическим, единицам исходного языка в переводящем языке;
7. Владеть комплексом технических приемов письменного перевода;
8. Понимать структуру и содержания судебных документов;
9. Использовать компьютерные программы работы с текстом, числами и графическими изображениями;
10. Применять средства автоматизированного и автоматического перевода;
11. Осуществлять саморедактирование и редактирование выполненного перевода;
12. Осуществлять постредактирование перевода (в случае применения средств автоматического или автоматизированного перевода);
13. Оформлять текст перевода в соответствии с принятыми в переводящем языке нормами и требованиями заказчика.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики перевода;
3. Судебных документов в объеме, достаточном для осуществления перевода;
4. Терминологии в сфере юриспруденции, международного права в исходном и переводящем языках;
5. Официальных юридических терминов, законов;
6. Приемов и способов осуществления письменного перевода;
7. Технических приемов реферирования;
8. Норм и правил редактирования текста;
9. Норм и правил оформления текста в переводящем языке;
10. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Дополнительная трудовая функция 1:
Осуществление межъязыкового и интерсемиотического перевода аудиовизуального контента



Навык 1:
Осуществление аудиовизуального (мультимедийного) перевода под закадровое озвучивание, дублирование, субтитрирование

Умения:
1. Осуществлять предпереводческий анализ диалогового листа художественного фильма, текста комментария документального фильма, субтитрового листа с таймкодом, аудиозаписи и видеоряда;
2. Владеть методами и приемами перевода диалогового листа в целях использования переводного текста для дублирования художественного фильма;
3. Владеть методами и приемами перевода субтитров с учетом их времени демонстрации на экране;
4. Владеть методами и приемами перевода текста комментария в целях использования переводного текста для озвучивания кинематографической продукции;
5. Осуществлять фонетическую синхронизацию переводного текста, в том числе с укладкой текста под артикуляцию с учетом открытых и полуоткрытых гласных и согласных звуков;
6. Осуществлять кинестетическую синхронизацию переводного текста с учетом телодвижений, жестикуляции и иного невербального поведения действующих лиц;
7. Переводить аудиовизуальный материал на переводящий язык с учетом адаптации текста для дублирования, закадрового озвучивания, субтитрирования;
8. Учитывать особенности и требования погружающих сред (формат стереопроизведений, дополненной, виртуальной и смешанной реальностей);
9. Определять характер коммуникативной ситуации во время осуществления перевода;

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики перевода;
3. Основ киноведения;
4. Основ сценарного искусства;
5. Этических и правовых норм в области профессионального перевода;
6. Основных принципов работы с текстом для дублирования, закадрового озвучивания, субтитрирования;
7. Принципов локализации аудиовизуального произведения и работы с дополнительным контекстом;
8. Заданной предметной области в объеме необходимом и достаточном для осуществления аудиовизуального перевода;
9. Лингвокультурных особенностей исходного и переводящего языков;
10. Технических норм и параметров создания диалоговых листов, текстов комментариев и субтитровых листов.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Дополнительная трудовая функция 2:
Редактирование аудовизуального контента



Навык 1:
Предпереводческий анализ и постредактирование аудовизуального контента

Умения:
1. Осуществлять предпереводческий анализ аудиовизуального материала с учетом необходимости его адаптации;
2. Изучать глоссарии и иные материалы, используемые при создании произведения на исходном языке (глоссарии транскрипции имен собственных, литературные, комиксовые, игровые материалы, ранее переведенные и взятые за основу произведений);
3. Осуществлять корректорскую правку аудиовизуального перевода;
4. Редактировать текст для локализации аудиовизуальных произведений;
5. Редактировать текст для последующего дублирования на переводящем языке;
6. Редактировать текст субтитров на переводящем языке;
7. Редактировать перевод аудиовизуального материала;
8. Осуществлять саморедактирование переведенного аудиовизуального материала;
9. Осуществлять редактирование переведенного материала совместно с организацией-заказчиком;
10. Тестировать созданное аудиовизуальное произведение.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики перевода;
3. Основ киноведения;
4. Этических и правовых норм в области профессионального перевода;
5. Основ переводческого анализа для закадрового озвучивания;
6. Основных принципов работы с текстом для дублирования;
7. Принципов локализации аудиовизуального произведения и работы с дополнительным контекстом;
8. Заданной предметной области в объеме необходимом и достаточном для осуществления аудиовизуального перевода;
9. Технических норм и параметров создания диалоговых листов, текстов комментариев и субтитровых листов.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 2:
Создание и перевод субтитров к аудиовизуальным текстам, включая субтитры для лиц с инвалидностью по слуху

Умения:
1. Адаптировать текст под специфику второй культуры и аудитории с особенностями восприятия (слабослышащие и глухие);
2. Переводить на и с жестового языка аудиовизуальные тексты, применяя специальные технологии и методы для адаптации материала;
3. Анализировать аудиовизуальные произведения на исходном языке для подготовки к локализации;
4. Использовать источники получения необходимой информации для решения профессиональных задач;
5. Учитывать особенности и требования погружающих сред (формат стереопроизведений, дополненной, виртуальной и смешанной реальностей);
6. Готовить и редактировать тексты субтитров как на исходном языке, так и на переводящем языке, в том числе субтитры для людей с инвалидностью по слуху;
7. Учитывать данные о воспринимаемости перевода в соответствующих средах;
8. Использовать информационные технологии и инструменты, в частности программы субтитрования, для создания, перевода субтитров, живого субтитрования/комментирования, а также сведения разных дорожек (видео, звук, субтитры) в чистовой файл;
9. Работать с фокус-группами, в состав которых входят представители целевых аудиторий, и слабослышащими или глухими экспертами-консультантами для тестирования субтитров для лиц с инвалидностью по слуху;
10. Определять характер коммуникативной ситуации и уровень восприятия информации аудитории с инвалидностью по слуху.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Основных принципов субтитрования;
3. Принципов субтитрования для лиц с инвалидностью по слуху;
4. Правил обеспечения доступности и универсального дизайна;
5. Основ киноведения;
6. Особенностей восприятия информации различными категориями получателей услуг в зависимости от особенностей потери слуха;
7. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 3:
Создание аудиодескрипции к аудиовизуальному контенту для лиц с инвалидностью по зрению, синхронная аудиодескрипция

Умения:
1. Определять необходимость адаптации аудиовизуального материала для аудиторий с особыми когнитивными требованиями;
2. Анализировать аудиовизуальный материал на исходном языке и переводящем языке с учетом специфики его рецепции целевыми аудиториями;
3. Создавать и (или) адаптировать текст на "ясном языке";
4. Адаптировать текст под аудиодескрипцию;
5. Составлять тексты для описания какого-либо аудиовизуального действия или объекта культуры, искусства, спорта, в том числе для последующей записи данного текста при синхронизации и замещении видеоряда кинофильмов, концертных программ, различных представлений и спортивных соревнований;
6. Работать на массовых мероприятиях в качестве синхронного аудиодескрипта для описания действия в реальном времени;
7. Осуществлять консультационную работу с кино- и телекомпаниями, театрами, музеями для адаптации их продукта под нужды слепых и слабовидящих людей;
8. Учитывать данные о воспринимаемости аудиодескрипции в соответствующих средах;
9. Использовать информационные технологии и оборудование для создания аудиодескрипции, синхронной аудиодескрипции;
10. Работать с фокус-группами, в состав которых входят представители целевых аудиторий, и незрячими экспертами-консультантами для тестирования аудиодескрипции;
11. Определять характер коммуникативной ситуации и уровень восприятия информации аудитории с инвалидностью по зрению.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Основных принципов аудиодескрипции, синхронной аудиодескрипции и транскреации для разных целевых аудиторий;
3. Основ киноведения;
4. Особенностей восприятия информации различными категориями получателей услуг в зависимости от особенностей потери зрения;
5. Принципов локализации аудиовизуального произведения и работы с дополнительным контекстом;
6. Специального программного обеспечения для перевода, записи аудиодорожки текста аудиодескрипции, оборудование для синхронной аудиодескрипции;
7. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

высокий профессионализм
межкультурная и межнациональная толерантность
культура и этика поведения
способность работать самостоятельно и в команде

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Переводчик (письменный)

5

Переводчик (письменный)

4

Переводчик устной речи

5

Переводчик устной речи

6

Переводчик устной речи

5

Переводчик синхронный

6

Переводчик синхронный

4. Карточка профессии "Переводчик устной речи":

Код группы:

2643-3

Код наименования занятия:

2643-3-005

Наименование профессии:

Переводчик устной речи

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:

-

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
Параграф 7. Переводчик

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Языки и литература

Квалификация:
-

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Подготовка учителей по языкам и литературе

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Переводчик I категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика II категории не менее 2 лет;

Связь с неформальным и информальным образованием:

Курсы повышения квалификации переводчиков

Другие возможные наименования профессии:

2643-3-004 - Переводчик синхронный
2643-3-002 - Официальный переводчик вещания
2643-9-003 - Лингвист
2643-9-006 - Менеджер по кросскультурной коммуникации
2643-3-001 - Официальный переводчик

Основная цель деятельности:

Осуществление межязыкового устного перевода

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Осуществление межъязыкового устного перевода сфере государственных отношений

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Осуществление межъязыкового устного перевода сфере государственных отношений



Навык 1:
Осуществление устного последовательного перевода официальных межгосударственных переговоров

Умения:
1. Определять характер коммуникативной ситуации во время осуществления перевода;
2. Проводить сравнительное изучение терминологии в сфере международных отношений с целью выявления нормативных и контекстуальных эквивалентных соответствий;
3. Использовать систему переводческой скорописи;
4. Воспринимать на слух и правильно воспроизводить прецизионную информацию;
5. Осуществлять устный последовательный перевод с одного рабочего языка на другой с соблюдением эквивалентности и адекватности переведенного текста;
6. Владеть голосом, дикцией и речью во время публичного выступления;
7. Взаимодействовать с оратором и слушателями в целях оптимального осуществления коммуникации;
8. Владеть техникой выполнения устного перевода нашептыванием (шушутаж);
9. Пользоваться микрофоном и другими техническими средствами во время осуществления последовательного перевода;
10. Руководствоваться протокольными нормами работы переводчика в ходе проведения официальных международных переговоров.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории перевода;
3. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
4. Международного права;
5. Международных организаций;
6. Основ теории международных отношений;
7. Лексических однозначных и вариантных (контекстуальных) соответствий в объеме, необходимом и достаточном для осуществления устного перевода в заданной предметной области;
8. Принципов организации и применения системы переводческой скорописи;
9. Протокольных норм проведения официальных переговоров;
10. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 2:
Осуществление устного последовательного перевода в военной сфере и сфере национальной безопасности

Умения:
1. Использовать источники получения необходимой информации для решения профессиональных задач;
2. Определять характер коммуникативной ситуации во время осуществления перевода;
3. Проводить сравнительное изучение военной терминологии и терминологии в сфере национальной безопасности с целью выявления нормативных и контекстуальных эквивалентных соответствий;
4. Использовать систему переводческой скорописи;
5. Воспринимать на слух и правильно воспроизводить прецизионную информацию;
6. Осуществлять устный последовательный перевод с одного рабочего языка на другой с соблюдением эквивалентности и адекватности переведенного текста;
7. Владеть голосом, дикцией и речью во время публичного выступления;
8. Взаимодействовать с оратором и слушателями в целях оптимального осуществления коммуникации;
9. Пользоваться микрофоном и другими техническими средствами во время осуществления последовательного перевода.
 
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории перевода;
3. Теории межкультурной коммуникации;
4. Военного дела и сферы национальной безопасности в объеме, необходимом для выполнения профессиональных задач;
5. Организации Вооруженных сил, системы воинских званий, правил обращения к военнослужащим в странах рабочих языков;
6. Лексических однозначных и вариантных (контекстуальных) соответствий в объеме, необходимом и достаточном для осуществления устного перевода в заданной предметной области;
7. Принципов организации и применения системы переводческой скорописи;
8. Протокольных норм проведения официальных переговоров;
9. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
10. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 3:
Осуществление синхронного перевода официальных межгосударственных переговоров

Умения:
1. Использовать источники получения необходимой информации для решения профессиональных задач;
2. Определять характер коммуникативной ситуации во время осуществления перевода;
3. Проводить сравнительное изучение терминологии в сфере международных отношений с целью выявления нормативных и контекстуальных эквивалентных соответствий;
4. Воспринимать и анализировать одновременно несколько источников визуальной и звуковой информации;
5. Воспринимать на слух и правильно воспроизводить прецизионную информацию в условиях крайне ограниченного времени;
6. Обладать быстрой реакцией на изменение коммуникативной ситуации;
7. Владеть техническими приемами синхронного перевода (вероятностное прогнозирование, компрессия текста, перефразирование);
8. Осуществлять синхронный перевод, предполагающий параллельное восприятие исходного текста и воспроизведение переводного текста;
9. Выполнять функцию кабины-пилота (реле) для переводчиков других языков и осуществлять синхронный перевод, получая звук с кабины-пилота;
10. Проводить проверку (совместно с техническим персоналом) работоспособности технических средств обеспечения синхронного перевода;
11. Правильно использовать технические средства обеспечения синхронного перевода;
12. Концентрироваться и удерживать внимание;
13. Владеть голосом и дикцией, соблюдать ритмичность и плавность речи, свободной от посторонних шумов и хезитационных звуков.
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории межкультурной коммуникации;
3. Международного права;
4. Международных организаций;
5. Основ теории международных отношений;
6. Темпоральных параметров синхронного перевода;
7. Схем организации синхронного перевода;
8. Технических средств обеспечения синхронного перевода;
9. Протокольных норм проведения официальных международных переговоров;
10. Этических и правовых норм в области профессионального перевода;

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 4:
Осуществление синхронного перевода в судебной системе

Умения:
1. Использовать источники получения необходимой информации для решения профессиональных задач;
2. Определять характер коммуникативной ситуации во время осуществления перевода;
3. Проводить сравнительное изучение терминологии в судебной системе с целью выявления нормативных и контекстуальных эквивалентных соответствий;
4. Воспринимать и анализировать одновременно несколько источников визуальной и звуковой информации;
5. Воспринимать на слух и правильно воспроизводить прецизионную информацию в условиях крайне ограниченного времени;
6. Обладать быстрой реакцией на изменение коммуникативной ситуации;
7. Владеть техническими приемами синхронного перевода (вероятностное прогнозирование, компрессия текста, перефразирование);
8. Осуществлять синхронный перевод, предполагающий параллельное восприятие исходного текста и воспроизведение переводного текста;
9. Проводить проверку совместно с техническим персоналом, правильно использовать технические средства обеспечения синхронного перевода;
10. Концентрироваться и удерживать внимание, владеть голосом и дикцией, соблюдать ритмичность и плавность речи, свободной от посторонних шумов и хезитационных звуков;
11. Владеть техникой выполнения устного перевода нашептыванием (шушутаж).

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Официальных юридических терминов, законов;
3. Судебных документов в объеме, необходимом для выполнения профессиональных задач;
4. Терминологии в сфере юриспруденции, международного права в исходном и переводящем языках;
5. Теории межкультурной коммуникации;
6. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
7. Схем организации синхронного перевода;
8. Технических средств обеспечения синхронного перевода;
9. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

коллегиальность
высокий профессионализм
межкультурная и межнациональная толерантность
культура и этика
аналитический склад ума

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Переводчик (письменный)

5

Переводчик (письменный)

6

Переводчик (письменный)

4

Переводчик устной речи

5

Переводчик устной речи

5

Переводчик синхронный

6

Переводчик синхронный

5. Карточка профессии "Переводчик-дактилолог":

Код группы:

2643-3

Код наименования занятия:

2643-3-006

Наименование профессии:

Переводчик-дактилолог

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:

-

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
Параграф 8. Переводчик-дактилолог

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Языки и литература

Квалификация:
-

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Подготовка учителей по языкам и литературе

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Переводчик-дактилолог I категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика-дактилолога II категории не менее 2 лет; Переводчик-дактилолог II категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика-дактилолога без категории не менее 3 лет; Переводчик-дактилолог без категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров без предъявления требований к стажу работы или техническое и профессиональное, послесреднее (среднее специальное, среднее профессиональное) образование по соответствующей специальности (квалификации) и стаж работы по специальности не менее 3 лет.

Связь с неформальным и информальным образованием:

Курсы повышения квалификации переводчиков

Другие возможные наименования профессии:

2643-9-002 - Инструктор-переводчик по обслуживанию глухих рабочих

Основная цель деятельности:

Посреднический дактилоперевод между слышащими и неслышащими гражданами

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Осуществлять дактилоперевод для людей с проблемами слуха

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Осуществлять дактилоперевод для людей с проблемами слуха



Навык 1:
Осуществление перевода устной речи с применением дактильной азбуки (дактилоперевод) для людей с нарушениями слуха

Умения:
1. Воспринимать на слух и правильно воспроизводить информацию;
2. Осуществлять прямой перевод устной речи (телефонных переговоров, радиотелевизионных передач, производственных совещаний, собраний, бесед, учебных занятий) посредством жестовой азбуки (дактилологии) для глухих работников организации;
3. Вести постоянную работу по унификации дактильной азбуки для достижения лучшего взаимопонимания глухих работников в организации, имеющей группы не слышащих;
4. Осуществлять перевод с применением дактильной азбуки;
5. Понимать социальную психологию, медицинские и технические аспекты реабилитации работников, имеющих нарушения слуха;

Знания:
1. Дактильного алфавита, дактильно-жестового алфавита и методики его совершенствования;
2. Техники дактилирования и считывания с дактилирующей руки;
3. Основного технологического оборудования и принципов его работы;
4. Языка жестов и жестового алфавита;
5. Различных способов коммуникации (дактилология, жестовый алфавит);
6. Особенностей использования дактилологии и жестовой речи для контактного воспроизведения;
7. Психологии общения;
8. Этических и правовых норм в области профессионального перевода;

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 2:
Осуществление перевода письменной речи с применением дактильной азбуки (дактилоперевод) для людей с нарушениями слуха

Умения:
1. Работать с фокус-группами, в состав которых входят представители целевых аудиторий, и слабослышащими или глухими экспертами консультантами для тестирования субтитров для лиц с инвалидностью по слуху с применением дактильной азбуки;
2. Определять характер коммуникативной ситуации и уровень восприятия информации аудитории с инвалидностью по слуху во время осуществления перевода с применением дактильной азбуки;
3. Учитывать особенности и требования погружающих сред (формат стереопроизведений, дополненной, виртуальной и смешанной реальностей);
4. Использовать информационные технологии и инструменты, в частности программы субтитрования, для создания, перевода субтитров, живого субтитрования/комментирования, а также сведения разных дорожек (видео, звук, субтитры) в чистовой файл;
5. Готовить и редактировать тексты субтитров для людей с инвалидностью по слуху как на исходном языке, так и на переводящем языке с применением дактильной азбуки;
6. Адаптировать текст под вид локализации на экране (субтитры).

Знания:
1. Дактильного алфавита, дактильно-жестового афавита и методики его совершенствования;
2. Техники дактилирования и считывания с дактилирующей руки;
3. Основного технологического оборудования и принципов его работы;
4. Различных способов коммуникации (дактилология, жестовый алфавит);
5. Особенностей использования дактилологии и жестового алфавита для контактного воспроизведения;
6. Психологии общения;
7. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 3:
Субтитрование и адаптация контента для глухих (видеоматериалы, презентации, онлайн- курсы)

Умения:
1. Подготовить инфографики и графических материалов для лучшего понимания информации;
2. Выявлять потребностей аудитории и адаптация контента под их запросы;
3. Работать с системами распознавания голоса и автоматического субтитрования;
4. Владеть интеграцией субтитров и жестового языка в дополненную и виртуальную реальность;
5. Владеть техникой преобразование сложных фраз и терминов в упрощенный текст, понятный для людей с нарушением слуха.

Знания:
1. Дактильного алфавита, дактильно-жестового алфавита и методики его совершенствования;
2. Техники дактилирования и считывания с дактилирующей руки;
3. Основного технологического оборудования и принципов его работы;
4. Различных способов коммуникации (дактилология, жестовый алфавит);
5. Особенностей использования дактилологии и жестового алфавита для контактного воспроизведения;
6. Основ жестологии, дефектологии, возрастной педагогики, гигиены, физиологии и психологии лиц с особыми когнитивными потребностями;
7. Психологии общения;
8. Этических и правовых норм в области профессионального перевода.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 4:
Создание условий для интеграции людей с нарушением слуха в общество и рабочую среду

Умения:
1. Изучать тему, знакомиться со словарным запасом и терминологией, которые будут использоваться на выступлении;
2. Улавливать нюансы тона, эмоций, жестов говорящего и точно передавать их слушающим;
3. Учитывать культурные различия. Быть осведомленным о культуре глухих, социальном, историческом контексте инклюзии;
4. Быть знаком с различными диалектами и вариациями жестовых языков;
5. Понимать персональные коммуникативные потребности отдельных клиентов;
6. Соблюдать этические нормы и сохранять конфиденциальность;
7. Поддерживать высокий уровень профессионализма. Осведомлен о последних достижениях сурдоперевода, сурдопедагогики, проходит дополнительное образование, повышает квалификацию, развивает навыки, расширяет знания.

Знания:
1. Дактильного алфавита, дактильно-жестового алфавита и методики его совершенствования;
2. Техники дактилирования и считывания с дактилирующей руки;
3. Основного технологического оборудования и принципов его работы;
4. Различных способов коммуникации (дактилология, жестовый алфавит);
5. Особенностей использования дактилологии и жестового алфавита для контактного воспроизведения;
6. Основ жестологии, дефектологии, возрастной педагогики, гигиены, физиологии и психологии лиц с особыми когнитивными потребностями;
7. Психологии общения;
8. Этических и правовых норм в области профессионального перевода;

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

Стрессоустойчивость
Аналитическое мышление
Мультикультурность и открытость
Эмпатичность

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Переводчик (письменный)

5

Переводчик (письменный)

6

Переводчик (письменный)

4

Переводчик устной речи

5

Переводчик устной речи

6

Переводчик устной речи

6

Аудиодескриптор

6. Карточка профессии "Аудиодескриптор":

Код группы:

2643-9

Код наименования занятия:

2643-9-009

Наименование профессии:

Аудиодескриптор

Уровень квалификации по ОРК:

6

подуровень квалификации по ОРК:

-

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
7. Переводчик

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Подготовка учителей по языкам и литературе

Квалификация:
-

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Языки и литература

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

Переводчик I категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика II категории не менее 2 лет;

Связь с неформальным и информальным образованием:

Курсы повышения квалификации переводчиков

Другие возможные наименования профессии:

2643-3-005 - Переводчик устной речи
2643-3-004 - Переводчик синхронный
2643-3-002 - Официальный переводчик вещания

Основная цель деятельности:

Посредническая аудиодескрипция (аудиовизуальный перевод) между зрячими и незрячими (с полной потерей зрения, с частичной потерей зрения) гражданами

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Осуществление аудиодескрипции - перевода для людей с проблемами зрения (полной//частичной потерей зрения)

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Осуществление аудиодескрипции - перевода для людей с проблемами зрения (полной//частичной потерей зрения)



Навык 1:
Создание аудиодескрипции для лиц с нарушениями зрения

Умения:
1. Адаптировать текст под специфику второй культуры и аудитории с особенностями восприятия (слабовидящие и незрячие, слабослышащие и глухие);
2. Переводить и редактировать аудиодескрипции;
3. Анализировать аудиовизуальный материал на исходном языке и переводящем языке с учетом специфики его рецепции целевыми аудиториями;
4. Составлять тексты для описания какого-либо аудиовизуального действия или объекта культуры, искусства, спорта, в том числе для последующей записи данного текста при синхронизации и замещении видеоряда кинофильмов, концертных программ, различных представлений и спортивных соревнований;
5. Разрабатывать концепции звукового описания действия, позволяющего максимально полно и красочно передать его событийное и эмоциональное наполнение;
6. Работать на массовых мероприятиях в качестве синхронного аудиодескрипта для описания действия в реальном времени;
7. Осуществлять консультационную работа с кино- и телекомпаниями, театрами, музеями для адаптации их продукта под нужды слепых и слабовидящих людей;
8. Использовать информационные технологии и оборудование для создания аудиодескрипции, синхронной аудиодескрипции;
9. Работать с фокус-группами, в состав которых входят представители целевых аудиторий, и незрячими экспертами-консультантами для тестирования аудиодескрипции;
10. Определять характер коммуникативной ситуации и уровень восприятия информации аудитории с инвалидностью по зрению.
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики перевода;
3. Основных принципов аудиодескрипции, синхронной аудиодескрипции и транскреации для разных целевых аудиторий;
4. Основ киноведения;
5. Правил обеспечения доступности и универсального дизайна;
6. Особенностей восприятия информации различными категориями получателей услуг в зависимости от особенностей потери зрения;
7. Этических и правовых норм в области профессионального перевода;
8. Принципов локализации аудиовизуального произведения и работы с дополнительным контекстом;
9. Специального программного обеспечения для перевода, записи аудиодорожки текста аудиодескрипции, оборудование для синхронной аудиодескрипции;
10. Правил и норм охраны труда, основ трудового законодательства Республики Казахстан.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 2:
Адаптация текстов для аудиторий с особыми когнитивными потребностями

Умения:
11. Определять необходимость адаптации текста для аудиторий с особыми когнитивными требованиями;
2. Создавать и/или адаптировать текст при сохранении его основного смысла, делая его доступным для любого читателя;
3. Редактировать текст, созданный на "ясном языке";
4. Учитывать лингвокультурологическую специфику текста, подлежащего адаптации на "ясный язык";
5. Учитывать данные о воспринимаемости текста, написанного "ясным языком" в соответствующих средах;
6. Использовать источники получения необходимой информации для решения профессиональных задач;
7. Работать с фокус-группами, в состав которых входят представители целевых аудиторий, и экспертами-консультантами для тестирования восприятия текстов на "ясном языке";
8. Определять характер коммуникативной ситуации и уровень восприятия информации аудитории с нарушением интеллекта.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики создания и адаптации информации на "ясном языке";
3. Требований к созданию текстов на "ясном языке";
4. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
5. Программного обеспечения и цифровых технологий;
6. Особенностей восприятия информации различными категориями получателей услуг в зависимости от особенностей нарушений интеллекта;
7. Этических и правовых норм в части, касающейся профессионального аудиовизуального перевода;
8. Правил обеспечения доступности и универсального дизайна;
9. Основ дефектологии, сурдологии, возрастной педагогики, гигиены, физиологии и психологии лиц с особыми когнитивными потребностями;
10. Правил и норм охраны труда, основ трудового законодательства Республики Казахстан.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 3:
Создание и адаптация текстов к различным жанрам и стилям контента

Умения:
1. Учитывать темп, время и контекст контента чтобы аудиоописания улучшали качество просмотра для слепых и слабовидящих людей;
2. Писать краткие и объективные описания. Должен передать необходимую визуальную информацию, не прерывая диалог и другие аудиоэлементы:
3. Регулировать уровень детализации, стиль или темп описания в соответствии с индивидуальными предпочтениями зрителя;
4. Осваивать новые методы и адаптироваться к изменяющимся требованиям проекта;
5. Использовать информационные технологии и оборудование для создания аудиодескрипции, синхронной аудиодескрипции.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики создания и адаптации информации на "ясном языке";
3. Требований к созданию текстов на "ясном языке";
4. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
5. Программного обеспечения и цифровых технологий;
6. Особенностей восприятия информации различными категориями получателей услуг в зависимости от особенностей нарушений интеллекта;
7. Этических и правовых норм в части, касающейся профессионального аудиовизуального перевода;
8. Правил обеспечения доступности и универсального дизайна;
9. Основ дефектологии, сурдологии, возрастной педагогики, гигиены, физиологии и психологии лиц с особыми когнитивными потребностями;
10. Правил и норм охраны труда, основы трудового законодательства Республики Казахстан.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 4:
Перевод и локализация аудиодескрипции

Умения:
1. Формулировать и описывать визуальные элементы. Внимательно наблюдать или просматривать аудиовизуальный контент и создавать повествование, описывающее действия, обстановку и язык тела;
2. Учитывать темп, время и контекст контента. Аудиодескриптор должен улучшать качество просмотра для слепых и слабовидящих людей;
3. Использовать содержательную и недвусмысленную лексику;
4. Приспосабливать длительность описаний к диалогам, темпу действия, динамике проходящих сцен;
5. Работать самостоятельно и соблюдать сроки;
6. Быть гибким и способным быстро осваивать новые методы и адаптироваться к изменяющимся требованиям проекта;
7. Владеть новыми методами и технологиями аудиоописания.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики создания и адаптации информации на "ясном языке";
3. Требований к созданию текстов на "ясном языке";
4. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
5. Программного обеспечения и цифровых технологий;
6. Особенностей восприятия информации различными категориями получателей услуг в зависимости от особенностей нарушений интеллекта;
7. Этических и правовых норм в части, касающейся профессионального аудиовизуального перевода;
8. Правил обеспечения доступности и универсального дизайна;
9. Основ дефектологии, сурдологии, возрастной педагогики, гигиены, физиологии и психологии лиц с особыми когнитивными потребностями;
10. Правил и норм охраны труда, основ трудового законодательства Республики Казахстан.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Навык 5:
Использование цифровых инструментов для перевода

Умения:
1. Работать с программным обеспечением для перевода и синхронизации аудиодескриптивных текстов;
2. Владеть CAT-инструментами (Computer-Assisted Translation) для повышения эффективности работы;
3. Настраивать и использовать технологии машинного перевода для подготовки черновых вариантов;
4. Анализировать аудиовизуальный материал на исходном языке и переводящем языке с учетом специфики его рецепции целевыми аудиториями;
5. Использовать источники получения необходимой информации для решения профессиональных задач.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
3. Программного обеспечения и цифровых технологий;
4. Особенностей восприятия информации различными категориями получателей услуг в зависимости от особенностей нарушений интеллекта;
5. Этических и правовых норм в части, касающейся профессионального аудиовизуального перевода;
6. Основ дефектологии, сурдологии, возрастной педагогики, гигиены, физиологии и психологии лиц с особыми когнитивными потребностями;
7. Правил и норм охраны труда, основ трудового законодательства Республики Казахстан.

Возможность признания навыка:

не рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

Стрессоустойчивость
Аналитическое мышление
Мультикультурность и открытость
эмпатичность

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Переводчик (письменный)

6

Переводчик (письменный)

4

Переводчик устной речи

5

Переводчик устной речи

6

Переводчик устной речи

6

Переводчик-дактилолог

4

Переводчик (письменный)

7. Карточка профессии "Переводчик устной речи":

Код группы:

2643-3

Код наименования занятия:

2643-3-005

Наименование профессии:

Переводчик устной речи

Уровень квалификации по ОРК:

5

подуровень квалификации по ОРК:

-

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
Параграф 7. Переводчик

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
послесреднее образование (прикладной бакалавриат)

Специальность:
Переводческое дело (по видам)

Квалификация:

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Подготовка учителей по языкам и литературе

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

переводчик II категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика без категории не менее 3 лет;

Связь с неформальным и информальным образованием:

Курсы повышения квалификации переводчиков

Другие возможные наименования профессии:

2643-3-001 - Официальный переводчик
2643-9-003 - Лингвист
2643-9-006 - Менеджер по кросскультурной коммуникации
2643-3-004 - Переводчик синхронный
2643-3-002 - Официальный переводчик вещания

Основная цель деятельности:

Осуществление межязыкового устного перевода

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Осуществление межъязыкового устного перевода в специальных профессиональных областях

Дополнительные трудовые функции:

1. Осуществление устного синхронного перевода в профессиональных и деловых ситуациях

Трудовая функция 1:
Осуществление межъязыкового устного перевода в специальных профессиональных областях



Навык 1:
Осуществление устного последовательного перевода деловых переговоров

Умения:
1. Использовать источники получения необходимой информации для решения профессиональных задач;
2. Определять характер коммуникативной ситуации во время осуществления перевода;
3. Использовать систему переводческой скорописи;
4. Проводить сравнительное изучение терминологии в соответствующей предметной области с целью выявления нормативных и контекстуальных эквивалентных соответствий;
5. Применять навыки устного последовательного перевода с соблюдением эквивалентности;
6. Переключаться быстро с одного языка на другой;

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики перевода;
3. Основ теории и практики межкультурной коммуникации;
4. Основ психолингвистики;
5. Применения системы переводческой скорописи;
6. Лексических, терминологических и ситуативных справочников и словарей;
7. Профессиональной этики переводчика;

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 2:
Осуществление синхронного перевода деловых переговоров

Умения:
1. Использовать источники получения необходимой информации для решения синхронного перевода;
2. Определять характер коммуникативной ситуации во время синхронного перевода;
3. Изучить терминологию с целью выявления нормативных и контекстуальных эквивалентных соответствий;
4. Анализировать источники визуальной и звуковой информации;
5. Представлять прецизионную информацию в условиях ограниченного времени;
6. Владеть техническими приемами синхронного перевода (вероятностное прогнозирование, компрессия текста, перефразирование и т.д.);
7. Осуществлять синхронный перевод, предполагающий параллельное восприятие исходного текста и воспроизведение переводящего текста;
8. Выполнять функцию кабины-пилота (реле) для переводчиков других языков и осуществлять синхронный перевод, получая звук с кабины-пилота;
9. Проводить проверку (совместно с техническим персоналом) работоспособности технических средств обеспечения синхронного перевода;
10. Использовать технические средства обеспечения синхронного перевода;

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Теории и практики перевода;
3. Основ теории и практики межкультурной коммуникации;
4. Темпоральных параметров синхронного перевода;
5. Схем организации синхронного перевода;
6. Технических средств обеспечения синхронного перевода;
7. Морального кодекса переводчика;
8. Основ системы переводческой скорописи;
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 3:
Осуществление устного социального перевода

Умения:
1. Использовать источники необходимой информации;
2. Определять характер коммуникативной ситуации;
3. Использовать приемы обеспечения успешной коммуникации;
4. Использовать систему переводческой скорописи;
5. Воспринимать на слух и воспроизводить прецизионную лексику;
6. Воспринимать на слух и понимать исходный язык;
7. Осуществлять устный последовательный перевод;
8. Использовать словарные и переводческие соответствия лексическим.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Принципов организации систем переводческой скорописи;
3. Национальных особенностей коммуникативного поведения носителей исходного и переводящего языков;
4. Теории и практики перевода;
5. Основ психологии;
6. Теории и практики межкультурной коммуникации;
7. Профессиональной этики переводчика.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 4:
Осуществление перевода туристической экскурсии на другой язык

Умения:
1. Владеть функциональными стилями речи в исходном и переводящем языках;
2. Владеть основами осуществления устного последовательного перевода;
3. Переключаться быстро с одного языка на другой;
4. Пользоваться техническим оборудованием, применяемым при сопровождении туристической группы;
5. Разрешать конфликтные ситуации, возникающие при межкультурном общении.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Экскурсионных программ на родном и иностранном языках;
3. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
4. Предметной области в соответствии с тематикой туристической экскурсии;
5. Этических и правовых норм в области профессионального перевода;
6. Нормативных документов, регулирующих правила пребывания иностранных граждан на территории Республики Казахстан, и правовых норм сопровождения туристических групп, состоящих из иностранных граждан.
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Дополнительная трудовая функция 1:
Осуществление устного синхронного перевода в профессиональных и деловых ситуациях



Навык 1:
Владение техниками активного слушания и одновременного говорения

Умения:
1. Понимать контекст и интерпретировать информацию с учетом других частей обсуждения, специфики темы и аудитории;
2. Определять ключевые идеи для передачи основной информации;
3. Учитывать нюансы речи которые могут влиять на точность перевода;
4. Обеспечить точность и соответствие перевода.
5. Координировать поток информации без потери смысла;
6. Работать в паре для поддержки эффективного взаимодействия с коллегами, и поддержки;
7. Выполнять несколько когнитивных задач для работы с двумя языковыми потоками;
8. Владеть письменной формой исходного языка перевода;
9. Пользоваться программами ПК на уровне, достаточном для перевода
10. Осуществлять перефразирование текста

Знания:
1. Основ активного слушания для умения точно воспринимать информацию и отбирать ключевые моменты для перевода
2. Основ устного перевода;
3. Когнитивной и речевой науки для понимания как минимизировать когнитивные усилия для восприятия и перевода, и как мозг обрабатывает информацию и как избежать перегрузки;
4. Практических методов синхронного перевода;
5. Техники и инструментов синхронного перевода;
6. Эффективности работы в паре с другим переводчиком.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 2:
Восприятие, анализ и передача информации, с сохранением точности и смысла оригинала

Умения:
1. Выделять ключевые элементы переводимого текста;
2. Определять интонацию и эмоцию для правильной передачи в переводе;
3. Понимать контекст для правильной интерпретации термины и фразы;
4. Разделять речь на смысловые блоки для легкого восприятия и перевода;
5. Учитывать специфику темы для использования соответствующей лексической базы;
6. Выбирать правильную лексику для сохранения смысла;
7. Адаптировать культурные элементы в переводе;
8. Осуществлять синхронный перевод с сохранением точности и смысла оригинала.

Знания:
1. Языковых норм исходящего и переводящего языков;
2. Культурных и контекстуальных различий для адаптации и передачи правильного смысла;
3. Профессиональной терминологии;
4. Процесса синхронного перевода и техники перевода;
5. Оборудования для синхронного перевода, их использования;
6. Деловой этики и норм общения;
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 3:
Осуществление синхронного перевода в реальном времени с минимальной задержкой

Умения:
1. Воспринимать и быстро обрабатывать информацию;
2. Передавать информацию с минимальной задержкой;
3. Тренировать память и фрагментарную обработку;
4. Минимизировать ошибки и исправления;
5. Работать с техническими средствами;
6. Выделять основные моменты в тексте перевода;
7. Работать с языковыми сложностями и эквивалентами;
8. Осуществлять синхронный перевод в реальном времени
9. Использовать профессиональную этику.

Знания:
1. Распределения правильного времени для осуществления синхронного перевода;
2. Межкультурной коммуникации и межкультурных различий;
3. Специализированной терминологии во избежание ошибок и задержек при переводе;
4. Когнитивных процессов и эффективных методов работы с памятью;
5. Технологии и оборудований для ускорения процесса перевода;
6. Воспроизведения ключевых элементов информации
7. Структур исходного и переводящего языков
8. Профессиональных стандартов и профессиональной этики;

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

Стрессоустойчивость
межкультурная и межнациональная толерантность
культура и этика
коллегиальность
аналитический склад ума
высокий профессионализм

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Переводчик (письменный)

5

Переводчик (письменный)

6

Переводчик (письменный)

4

Переводчик устной речи

4

Переводчик устной речи

6

Устный синхронный переводчик

5

Устный синхронный переводчик

8. Карточка профессии "Переводчик (письменный)":

Код группы:

2643-2

Код наименования занятия:

2643-2-001

Наименование профессии:

Переводчик (письменный)

Уровень квалификации по ОРК:

5

подуровень квалификации по ОРК:

-

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
Параграф 7. Переводчик

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
послесреднее образование (прикладной бакалавриат)

Специальность:
Переводческое дело (по видам)

Квалификация:

Уровень образования:
высшее образование (бакалавриат, специалитет, ординатура)

Специальность:
Подготовка учителей по языкам и литературе

Квалификация:
-

Требования к опыту работы:

переводчик II категории: высшее (или послевузовское) образование по соответствующему направлению подготовки кадров и стаж работы в должности переводчика без категории не менее 3 лет;

Связь с неформальным и информальным образованием:

Курсы повышения квалификации переводчиков

Другие возможные наименования профессии:

2642-2-011 - Редактор-переводчик
2643-2-002 - Переводчик технической литературы
2643-3-001 - Официальный переводчик
2643-3-003 - Переводчик дипломатический
2643-9-003 - Лингвист
2642-2-005 - Редактор контрольный переводов

Основная цель деятельности:

Осуществление межъязыкового письменного перевода

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Осуществление межъязыкового письменного перевода в специальных профессиональных областях

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Осуществление межъязыкового письменного перевода в специальных профессиональных областях



Навык 1:
Осуществление письменного перевода официальных, деловых и технических документов

Умения:
1.Понимать коммуникативную направленность и жанровую специфику текстов в области официальных, деловых и технических документов;
2. Владеть спецификой перевода деловой документации (контракты, инструкции, спецификации и другие формы документации);
3. Применять элементы автоматизированного и автоматического перевода для ускорения процесса, при этом обеспечивая точность и адекватность перевода;
4. Использовать современные компьютерные программы для корректного оформления и редактирования переведенных текстов, а также работы с числами и графическими изображениями, где это необходимо;
5. Осуществлять точный перевод терминов с использованием специализированных словарей и базы данных;
6.Редактировать текст перевода с учетом специфики исходного языка и языка перевода, соблюдая требования заказчика и юридические нормы.
 
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Различий в форматировании документов, обращениях, стилях изложения;
3. Терминологии предметной области в исходном языке и ее эквивалентного соответствия в переводящем языке в объеме, необходимом и достаточном для осуществления письменного перевода;
4. Способов поиска и вычленения словарных и переводческих соответствий лексическим, в том числе терминологическим, единицам исходного языка в переводящем языке;
5. Приемов и способов достижения эквивалентности и адекватности текста перевода;
6. Приемов автоматизированного и автоматического перевода;
7. Правил оформления письменного текста в переводящем языке;
8. Грамматики и стилистики казахского (русского) и иностранного языков;
9. Профессиональной этики переводчика.
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 2:
Осуществление письменного перевода научных и научно-популярных текстов в специальных предметных областях

Умения:
1. Понимать научные концепции и терминологию, чтобы обеспечить адекватность перевода;
2. Выявлять ключевые научные термины, исследуя их контекст и используя специализированные базы данных и словари;
3. Владеть методами предпереводческого анализа, включая выделение специфических терминов и научных понятий, что позволяет повысить точность перевода;
4. Использовать методы автоматизированного перевода, при этом контролируя адекватность и точность передачи научных фактов и идей;
5. Владеть навыками саморедактирования и корректировки перевода, включая проверку на точность и соблюдение жанровых норм научных текстов;
6. Осуществлять перевод с терминологией в области естественных, точных, технических, гуманитарных или социальных наук.
 
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Техники перевода;
3. Приемов и способов достижения эквивалентности и адекватности текста перевода;
4. Приемов автоматизированного и автоматического перевода;
5. Компьютерных программ работы с текстом, числами и графическими изображениями;
6. Правил оформления письменного текста в переводящем языке;
7. Норм и правил редактирования текста;
8. Профессиональной этики переводчика.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 3:
Осуществление письменного перевода публицистических текстов

Умения:
1. Понимать особенности жанра публицистики и коммуникативных целей текста;
2. Переводить лексические единицы с сохранением их эмоциональной окраски и стиля;
3. Сохранять индивидуальные особенности стиля автора;
4. Осуществлять перевод с учетом жанровых норм и специфики публицистического текста (например, политические или экономические комментарии);
5. Редактировать перевод для соответствия нормам исходного языка;
6. Оформлять текст перевода в соответствии с нормами, принятыми в переводящем языке;
7. Осуществлять саморедактирование текста.
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях С1 или С2, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Социально значимых явлений и процессов, в том числе политического и экономического характера;
3. Особенностей лингвокультур исходного и переводящего языков;
4. Теории и практики перевода;
5. Основ публицистических материалов;
6. Приемов и способов достижения эквивалентности и адекватности текста перевода;
7. Норм и правил редактирования текста;
8. Этических и правовых норм в области публицистического перевода.
 
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 4:
Владение профессиональной терминологией в области технической, медицинской, юридической, экономической

Умения:
1. Использовать специализированную терминологию в различных областях (технической, медицинской, юридической, экономической);
2. Владеть узкоспециализированными словарями и ресурсами для точной передачи терминов и понятий, соответствующих контексту и отрасли;
3. Определять однозначные и многозначные термины, выявляя их точное значение в зависимости от контекста;
4. Понимать контекст и специфику области, включая актуальные тенденции и новые научные и технологические достижения, для точности перевода;
5. Применять терминологические стандарты и особенности перевода в разных областях, учитывая международные различия в терминологии;
6. Осуществлять международные различия в стандартах и системах перевода для корректного применения терминов в зависимости от региона.

Знания:
1. Научных, технических и других специализированных дисциплин;
2. Региональных, международных различий стандартов и систем для определения норм и правил перевода;
3. Источников и справочников при переводе;
4. Онлайн базы данных для различных областей;
5. Глоссария и специализированных словарей.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 5:
Умение передавать смысл исходного текста, сохраняя стилистическую и жанровую специфику

Умения:
1. Определять жанровые и стилистические особенности текста, включая форму, структуру и характер языка в различных типах текстов;
2. Передавать смысл исходного текста с сохранением всех жанровых характеристик;
3. Сохранять структуру и стиль текста в переводе, учитывая жанровую специфику (например, технический перевод, юридические документы, художественная литература);
4. Адаптировать стиль перевода с учетом культурных, социально-экономических и возрастных особенностей целевой аудитории;
5. Использовать соответствующие языковые средства для передачи индивидуально-авторского стиля, сохраняя оригинальную значимость и контекст;
6. Обеспечивать смысловую нагрузку структурных особенностей и общего тона текста в рамках жанровых и культурных различий.

Знания:
1. Специализированной терминологии и дисциплинарных особенностей;
2. Стилистических особенностей разных жанров, так как это влияет на стиль и структуру перевода;
3. Культурных и контекстуальных различий между источником и целевой аудиторией для сохранения адекватности перевода и избежание ошибок;
4. Социальных и экономических ситуаций разных стран (аудитории) для кого осуществляется перевод.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 6:
Владение языковыми нормами как исходного, так и целевого языка

Умения:
1. Определять грамматические, синтаксические и лексические нормы как исходного, так и переводящего языков;
2. Сохранять точность и логику изложения;
3. Использовать словари и контекст для правильного выбора терминов и устойчивых выражений (например, идиомы, фразеологизмы);
4. Адаптировать стиль и структуру перевода, учитывая культурные и социальные особенности;
5. Использовать при переводе идиоматические выражения, фразеологические обороты и специфическую лексику;
6. Соблюдать нормы письменной коммуникации, включая этику, форматирование и стилистические требования исходного и переводящего языков.

Знания:
1. Грамматических норм для точности мышления;
2. Лексических норм исходного языка для сохранения точности и адекватности перевода;
3. Синтаксических норм для сохранения логики и звучания текста;
4. Стилистических норм исходного языка для передачи стиля текста;
5. Прагматических норм исходного и переводящего языков для интерпретирования значения;
6. Культурных и исторических контекстов исходного и переводящего языков.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

межкультурная и межнациональная толерантность
культура и этика поведения
способность работать самостоятельно и в команде
высокий профессионализм

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Переводчик (письменный)

6

Переводчик (письменный)

4

Переводчик устной речи

5

Переводчик устной речи

6

Переводчик устной речи

5

Переводчик синхронный

6

Переводчик синхронный

9. Карточка профессии "Переводчик устной речи":

Код группы:

2643-3

Код наименования занятия:

2643-3-005

Наименование профессии:

Переводчик устной речи

Уровень квалификации по ОРК:

4

подуровень квалификации по ОРК:

-

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
Параграф 7. Переводчик

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
Переводческое дело (по видам)

Квалификация:

Уровень образования:
ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
Педагогика и методика преподавания языка и литературы основного среднего образования

Квалификация:

Уровень образования:
ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
Педагогика и методика преподавания языка и литературы основного среднего образования

Квалификация:

Требования к опыту работы:

Не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:

Курсы повышения квалификации переводчиков

Другие возможные наименования профессии:

2643-3-001 - Официальный переводчик
2643-3-004 - Переводчик синхронный
2643-9-003 - Лингвист
2643-9-006 - Менеджер по кросскультурной коммуникации

Основная цель деятельности:

Осуществление межязыкового устного перевода

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Осуществление межъязыкового устного перевода в бытовой и общеделовой сферах

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Осуществление межъязыкового устного перевода в бытовой и общеделовой сферах



Навык 1:
Осуществление устного последовательного перевода в бытовой сфере

Умения:
1. Подбирать эквиваленты для фраз и выражений, используемых в бытовом общении;
2. Иметь хороший уровень разговорной речи, включая грамматически правильную речь и знание повседневной лексики;
3. Говорить четко и достаточно быстро, чтобы обеспечить эффективное общение между сторонами;
4. Фиксировать ключевую информацию для последовательного перевода в бытовой сфере;
5. Владеть функциональными стилями речи в исходном и переводящем языках;
6. Переключаться быстро с одного языка на другой;
7. Осуществлять устный перевод, сохраняя точный смысл, но изменяя формулировку для понимания.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях В2 или С1, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Основ законодательства касательно бытовых ситуаций (например жилье, социальные услуги);
3. Основ переводческой этики;
4.Терминов, используемых в бытовой жизни, включая темы покупок, транспорта, аренды, медицины, услуг и т. д.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 2:
Осуществление устного последовательного перевода в обшеделовой сфере

Умения:
1.Владеть техникой устного последовательного перевода;
2. Понимать и использовать сложные языковые конструкции, характерные для делового общения;
3. Воспринимать и анализировать информацию для точного перевода;
4. Владеть терминами, используемыми в переговорах, презентациях, отчетах, обсуждении договоров и т.д.
5. Владеть техникой записи и использование сокращений при переводе;
6. Осуществлять перевод с учетом культурных и лингвистических особенностей;
7. Использовать приложения и инструменты для поддержки устного последовательного перевода (цифровые словари, глоссарии, база данных терминов);
8. Работать в тесном взаимодействии с участниками делового процесса.
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях В2 или С1, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Основ экономики, права, финансов, маркетинга или других сфер, связанных с контекстом перевода;
3. Основ переводческой этики;
4. Структуры и содержания деловых документов (контрактов, соглашений, протоколов).

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 3:
Осуществление перевода для обеспечения неформального межкультурного общения (устный последовательный перевод беседы)

Умения:
1. Передавать эмоциональную окраску и стилистику речи, сохраняя естественность неформального общения;
2. Использовать лексические и грамматические структуры, подходящие для неформального общения;
3. Пользоваться системой переводческой скорописи;
4. Воспринимать и правильно интерпретировать намерения и подтекст высказываний;
5.Осуществлять устный последовательный перевод, учитывая эмоции и настроение участников беседы, адаптируя стиль общения;
6. Переключаться с одного языка на другой.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях В2 или С1, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Тем, которые часто обсуждаются в неформальной беседе (культура, хобби, еда, путешествия, социальные вопросы);
3. Основ переводческой этики;
4. Культурных и социальных норм, традиций и обычаев, характерных для обеих сторон общения.
 

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 4:
Осуществление устного перевода (перевод с листа) типовых материалов информационного (неаналитического) характера

Умения:
1.Осуществлять устный перевод (с листа), передавая суть текста в сжатой и понятной форме;
2. Анализировать текст и выделять ключевые элементы для перевода;
3.Соблюдать темпоральные характеристики перевода с листа;
4.Владеть навыками поиска необходимой информации в справочной литературе, электронных базах данных и поисковых системах интернета для решения профессиональных задач;
5.Осуществлять устный перевод (перевод с листа) типовых материалов информационного (неаналитического) характера;
6. Адаптировать перевод в соответствии с требованиями для типовых материалов информационного (неаналитического) характера;
7.Применять лексику, связанную с повседневной жизнью, культурой, событиями, общественными или официальными мероприятиями;
8. Ориентироваться в материале, выделяя основную информацию.
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях В2 или С1, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Предметной области в соответствии с тематикой текста;
3. Лексики, характерной для информационных текстов (сообщений, объявлений, инструкций);
4. Структуры и особенностей таких документов, как объявления, инструкции, пресс-релизы, описания.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

способность работать самостоятельно и в команде
высокий профессионализм
межкультурная и межнациональная толерантность
культура и этика поведения

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

4

Переводчик (письменный)

5

Переводчик (письменный)

6

Переводчик (письменный)

5

Переводчик устной речи

6

Переводчик устной речи

5

Переводчик синхронный

6

Переводчик синхронный

10. Карточка профессии "Переводчик (письменный)":

Код группы:

2643-2

Код наименования занятия:

2643-2-001

Наименование профессии:

Переводчик (письменный)

Уровень квалификации по ОРК:

4

подуровень квалификации по ОРК:

-

Уровень квалификации по ЕТКС, КС и др типовых квалификационных характеристик:

Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и иных служащих Приказ Министра труда и социальной защиты населения Республики Казахстан от 30 декабря 2020 года № 553 "Об утверждении Квалификационного справочника должностей руководителей, специалистов и других служащих" (зарегистрирован в Реестре государственной регистрации нормативных правовых актов за № 22003)
Параграф 7. Переводчик

Уровень профессионального образования:

Уровень образования:
ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
Переводческое дело (по видам)

Квалификация:

Уровень образования:
ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
Педагогика и методика преподавания языка и литературы основного среднего образования

Квалификация:

Уровень образования:
ТиПО (специалист среднего звена)

Специальность:
Педагогика и методика преподавания языка и литературы основного среднего образования

Квалификация:

Требования к опыту работы:

не требуется

Связь с неформальным и информальным образованием:

Курсы повышения квалификации переводчиков

Другие возможные наименования профессии:

2642-2-011 - Редактор-переводчик
2643-2-002 - Переводчик технической литературы
2643-3-001 - Официальный переводчик
2643-3-003 - Переводчик дипломатический
2642-2-005 - Редактор контрольный переводов
2643-9-003 - Лингвист

Основная цель деятельности:

Осуществление межъязыкового письменного перевода

Описание трудовых функций

Перечень трудовых функций:

Обязательные трудовые функции:

1. Осуществление письменного перевода в бытовой и общеделовой сфере

Дополнительные трудовые функции:


Трудовая функция 1:
Осуществление письменного перевода в бытовой и общеделовой сфере



Навык 1:
Осуществление письменного перевода в бытовой сфере

Умения:
1. Разбираться в тематике текста и характерной для нее терминологии;
2. Определять коммуникативную направленность переводимого текста;
3. Применять тематическую лексику, относящуюся к бытовой сфере (ремонт, бытовая техника, покупки, социальные услуги, жилье и аренда, повседневное общение);
4. Владеть широким лексическим запасом, относящимся к бытовой сфере (повседневная лексика, фразеологизмы, идиомы);
5. Осуществлять перевод текста в соответствии с жанрово-стилистическими нормами переводящего языка;
6. Применять элементы автоматизированного и автоматического перевода;
7. Редактировать текст перевода в соответствии с принятыми в переводящем языке нормами и требованиями заказчика;
8. Писать грамотно и понимать структуру предложений на обоих языках.

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях В2 или С1, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Культурных особенностей языков (обращение, вежливость, повседневные нормы);
3. Грамматики и стилистики казахского (русского) и иностранного языков;
4. Техники оформления письменного текста в переводящем языке;
5. Терминологии по тематике переводов на казахском (русском) и иностранного языках;
6. Словарей, терминологических стандартов, сборников и справочников;
7. Правил оформления документов, например, квитанций, заявлений, писем;
8. Трудового законодательства, порядка внутреннего трудового распорядка по безопасности и охране труда, производственной санитарии, требований пожарной безопасности.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Навык 2:
Осуществление письменного перевода в общеделовой сфере

Умения:
1. Определять коммуникативную направленность переводимого текста;
2. Подбирать точные эквиваленты для слов и фраз, соблюдая нормы официального и делового стиля;
3. Интерпретировать сложные фразы, специфические для делового общения;
4. Выполнять перевод в соответствии с требованиями официальной и деловой сферы;
5. Адаптировать текст в зависимости от типа документа: деловые письма, контракты, отчеты, коммерческие предложения, официальные уведомления;
6. Использовать технику компьютерных программ для работы с официальной и деловой документацией;
7. Передавать смысл текста, сохраняя его стиль и тон (официальный, формальный, нейтральный);
8. Понимать структуру и формат деловых писем, меморандумов, договоров, отчетов, предложений.
 

Знания:
1. Казахского (русского) и иностранного языков на уровнях В2 или С1, включая современные языковые тенденции и цифровую лексику;
2. Современных методик перевода, включая деловые письма, контракты и отчеты;
3. Грамматики и стилистики казахского (русского) и иностранного языков;
4. Техники оформления деловой и официальной документации в переводящем языке;
5. Терминологии по общедолевой сфере на казахском (русском) и иностранном языках;
6. Словарей, терминологических стандартов, сборников и справочников;
7. Делового стиля, официальной и полуофициальной лексики;
8. Правил этикета и стандартов делового общения исходного языка;
9. Этических и правовых норм в области профессионального перевода общедолевой сферы;
10. Трудового законодательства, порядка внутреннего трудового распорядка по безопасности и охране труда, производственной санитарии, требований пожарной безопасности.

Возможность признания навыка:

рекомендуется

Требования к личностным компетенциям:

культура и этика поведения
способность работать самостоятельно и в команде
высокий профессионализм
межкультурная и межнациональная толерантность

Список технических регламентов и национальных стандартов:


Связь с другими профессиями в рамках ОРК:

Уровень ОРК:

Наименование профессии:

5

Переводчик устной речи

6

Переводчик устной речи

4

Переводчик устной речи

5

Переводчик синхронный

6

Переводчик синхронный

5

Переводчик (письменный)

6

Переводчик (письменный)

Глава 4. Технические данные профессионального стандарта

      9. Наименование государственного органа: Министерство науки и высшего образования Республики Казахстан Қарымсақова Әйгерім Кенжеқұлқызы, 74-15-94, a.karymsakova@sci.gov.kz

      10. Организации (предприятия) участвующие в разработке: Евразийский национальный университет им. Л.Н.Гумилева – Кульдеева Гульнара Ильинична, Товарищества с ограниченной ответственностью "Гала Глобал Гpyпп" – Алиева-Тюфек Кульшан Эйваз гызы, Товарищества с ограниченной ответственностью "Казахстанская Академия перевода" – Лоенко Анна Васильевна, Казахский национальный педагогический университет имени Абая – Жумабекова Айгуль Казкеновна, Высший Колледж Евразийского гуманитарного института – Заурбекова Сауле Сайлауевна, Павлодарский педагогический университет имени Әлкей Марғұлан – Асылбеков Ерболат Калымжанович, Евразийский национальный университет им. Л.Н.Гумилева – Ескиндирова Маншук Жумабаевна, Евразийский национальный университет им. Л.Н.Гумилева – Акижанова Диана Муратовна.

      11. Отраслевой совет по профессиональным квалификациям: №3, 10.03.2026 г.

      12. Национальный орган по профессиональным квалификациям: 25.05.2026 г.

      13. Национальная палата предпринимателей Республики Казахстан "Атамекен": 29.06.2026 г.

      14. Номер версии и год выпуска: версия 2, 2026 г.

      15. Дата ориентировочного пересмотра: 01.12.2029 г.

"Аудармашы" кәсіптік стандартын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2025 жылғы 5 ақпандағы № 35 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы

Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің м.а. 2026 жылғы 1 қыркүйектегі № 421 бұйрығы

      БҰЙЫРАМЫН:

      1. "Аудармашы" кәсіптік стандартын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің 2025 жылғы 5 ақпандағы № 35 бұйрығына мынадай өзгерістер енгізілсін:

      тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын:

      "Аударма саласындағы қызмет" кәсіптік стандартын бекіту туралы";

      1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын:

      "1. Осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес "Аударма саласындағы қызмет" кәсіптік стандарты бекітілсін.";

      көрсетілген бұйрықпен бекітілген "Аудармашы" кәсіптік стандарты осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын.

      2. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Тіл саясаты комитеті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

      1) осы бұйрыққа қол қойылған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде оны ресми жариялау және электрондық нысанда қазақ және орыс тілдерінде Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне енгізу үшін "Заңнама және құқықтық ақпарат институты" шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жіберуді;

      2) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің интернет-ресурсында орналастыруды қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім вице-министріне жүктелсін.

      4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияларған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

      Министрдің міндетін атқарушы С. Нұрбек

      "КЕЛІСІЛДІ"

      Қазақстан Республикасы

      Еңбек және халықты әлеуметтік

      қорғау министрлігі

  Қазақстан Республикасы
Ғылым және жоғары білім
министрінің
2026 жылғы 1 қыркүйектегі
№ 421 бұйрығына қосымша
Қазақстан Республикасы
Ғылым және жоғары білім
министрінің
2025 жылғы "5" ақпандағы
№ 35 бұйрығымен бекітілген

Кәсіптік стандарт: "Аударма саласындағы қызмет"

1-тарау. Жалпы ережелер

      1. Кәсіптік стандарттың қолдану аясы: "Аударма саласындағы қызмет" кәсіптік стандарты "Кәсіптік біліктілік туралы" Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабына сәйкес әзірленді, тұрмыстық және жалпы іскерлік салаларда, арнаулы кәсіптік салаларда, мемлекетаралық қатынастар саласында жазбаша аударманы жүзеге асыруға, тұрмыстық және жалпы іскерлік салаларда және мемлекеттік қатынастар саласында тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыруға қойылатын талаптарды айқындайды.

      2. Осы кәсіптік стандартта мынадай терминдер, анықтамалар мен қысқартулар қолданылады:

      1) Аударма – әртүрлі тілде сөйлеушілер арасындағы тіларалық, мәдениетаралық қарым-қатынастың бір түрі, оның нәтижесінде түпнұсқа тілдегі мәтін мазмұны аударма тіліне тілдік дәнекерліктің нәтижесі ретінде аударма мәтіні түрінде беріледі; бұл аудармашы жүзеге асыратын қызмет, ол қарым-қатынастың толықтығы, тиімділігі және табиғилығы бойынша жанама екі тілді коммуникацияны қарапайым біртілді коммуникацияға жақындату мақсатында бір тілде жасалған мәтінді басқа тілдегі мәтінде вариативті қайта түсіндіру, мәтінді қайта кодтау;

      2) Аудармашы – аудармамен, яғни белгілі бір тілдегі жазбаша немесе ауызша мәтінге өзге тілде (аударма тілі деп аталатын) балама болатын жазбаша немесе ауызша мәтін құрумен айналысатын маман;

      3) Аударма қызметі – аудармашының (фрилансер-аудармашының, аударма бюросының, аударма компаниясының, коммерциялық және мемлекеттік ұйымдар қызметкерінің) қызметі;

      4) Біліктілік деңгейі/біліктілігінің деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестігін және жауапкершілігін көрсететін қызметкердің біліктілігіне (құзыреттеріне) қойылатын талаптар деңгейі;

      5) Біліктілік – қызметкердің нақты еңбек функциясын сапалы орындауға дайындық дәрежесі;

      6) Білім – кәсіптік міндет шеңберінде іс-әрекеттерді орындау үшін қажетті зерделенген және меңгерілген ақпарат;

      7) Дағды – кәсіптік міндетті толығымен орындауға мүмкіндік беретін білім мен машықты қолдану қабілеті;

      8) Еңбек функциясы – бизнес-үдерісінде анықталып, еңбек қызметінің белгілі бір түрі аясында оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек әрекеттерінің біріктірілген және салыстырмалы түрдегі дербес жиынтығы; еңбек үдерісінің бір немесе бірнеше міндетін шешуге бағытталған өзара байланысты әрекеттер жиынтығы;

      9) Жұмыс тілдері – аудармашының аударма жасайтын тілдері, яғни түпнұсқа тілі мен аударма тілі;

      10) Кәсіби топ – жалпы интеграциялық негізі бар (ұқсас немесе жақын мақсаттар, объектілер, технологиялар, оның ішінде еңбек құралдары) және оларды орындау үшін еңбек функциялары мен құзыреттерінің ұқсас жиынтығын көздейтін кәсіби кіші топтардың жиынтығы;

      11) Кәсіби кіші топ – еңбек функциялары мен оларды жүзеге асыру үшін қажетті құзыреттердің тұтас жиынтығынан құрылған бір кәсіптің адамдарының жиынтығы;

      12) Кәсіби стандарт – формалды және (немесе) формалды емес, және (немесе) информалды білім беру ескеріле отырып, білімге, машыққа, дағдыға, жұмыс тәжірибесіне, біліктілік деңгейі мен құзыреттілікке, кәсіптік қызметтің нақты бір саласындағы еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын жалпы талаптарды белгілейтін жазбаша ресми құжат;

      13) Кәсіп – адамның арнайы дайындығы нәтижесінде алынған және білімі тиісті құжаттармен расталған белгілі бір білім-білікті және практикалық дағдыларды қажет ететін еңбек қызметінің негізгі түрі;

      14) Машық – кәсіптік міндет шеңберінде жекелеген бірлі-жарым іс-әрекетті физикалық тұрғыдан және (немесе) ақыл-оймен орындау қабілеті;

      15) Салалық біліктілік шеңбері – кәсіби салада танылатын біліктілік деңгейлерінің құрылымдық сипаттамасы;

      16) Сала/негізгі топ – шығарылатын өнімнің, өндіріс технологиясының, қызметкерлердің негізгі қорлары мен кәсіби дағдыларының ортақтығына тән кәсіпорындар мен ұйымдардың жиынтығы;

      17) Тілді меңгерудің С1 деңгейі – тілдік құзыреттіліктің жалпыеуропалық шкаласы бойынша әртүрлі тақырыптағы көлемді күрделі мәтіндерді түсіне отырып, оның астарлы, жасырын мағынасын аша білу, ғылыми және кәсіби қызметте тілдесу үшін тілді икемді әрі тиімді пайдалана білу деңгейі;

      18) Тілді меңгерудің С2 деңгейі – тілдік құзыреттіліктің жалпыеуропалық шкаласы бойынша ауызша және жазбаша хабарламаны еркін түсіне отырып, жоғары қарқынмен және жоғары нақты дәлдікпен тосыннан сөйлеп, тілді жетік меңгеру деңгейі;

      19) Ұлттық біліктілік шеңбері – еңбек нарығында танылатын біліктілік деңгейлерінің құрылымдық сипаттамасы.

      3. Осы кәсіптік стандартта мынадай қысқартулар қолданылады:

      1) БТБА – жұмыстар мен жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы;

      2) БА – біліктілік анықтамалығы;

      3) КААКҚ – кәсіби аудармашылар мен аударма компанияларының қауымдастығы;

      4) ҚР – Қазақстан Республикасы;

      5) СБШ – салалық біліктілік шеңбері;

      6) ЭҚЖЖ – экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші.

2-тарау. Кәсіптік стандарттың паспорты

      4. Кәсіптік стандарттың атауы: Аударма саласындағы қызмет.

      5. Кәсіптік стандарттың коды: M74300113.

      6. ЭҚЖЖ секциясын, бөлімін, тобын, сыныбын және кіші сыныбын көрсету:

      M Кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет.

      74 Өзге де кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет.

      74.3 Ауызша және жазбаша аударма қызметі.

      74.30 Ауызша және жазбаша аударма қызметі.

      74.30.0 Ауызша және жазбаша аударма қызметі.

      7. Кәсіптік стандарттың қысқаша сипаттамасы: "Аударма саласындағы қызмет" кәсіптік стандарты ауызша, жазбаша, аудиовизуалды аударма саласында қызмет көрсету арқылы тіларалық, мәдениетаралық қарым-қатынасты қамтамасыз ету үшін жалпы талаптарды белгілейді.

      8. Кәсіптер карточкаларының тізімі:

      1) Аудармалардың бақылау редакторы - 7 СБШ-нің деңгейі

      2) Сурдоаудармашы - 6 СБШ-нің деңгейі

      3) Аудармашы (жазбаша) - 6 СБШ-нің деңгейі

      4) Ауызша аудармашы - 6 СБШ-нің деңгейі

      5) Аудармашы-дактилолог - 6 СБШ-нің деңгейі

      6) Аудиодескриптор - 6 СБШ-нің деңгейі

      7) Ауызша аудармашы - 5 СБШ-нің деңгейі

      8) Аудармашы (жазбаша) - 5 СБШ-нің деңгейі

      9) Ауызша аудармашы - 4 СБШ-нің деңгейі

      10) Аудармашы (жазбаша) - 4 СБШ-нің деңгейі

3-тарау. Кәсіптер карточкалары

1. Кәсіптің карточкасы "Аудармалардың бақылау редакторы":

Топтың коды:

2642-2

Қызмет атауының коды:

2642-2-005

Кәсіптің атауы:

Аудармалардың бақылау редакторы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

7

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:

-

БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
7-параграф. Аудармашы

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары оқу орнынан кейінгі білім (магистратура, резидентура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

І санатты аудармашы: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және ІІ санаттағы аудармашы лауазымында кемінде 2 жыл жұмыс өтілі;

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:

Аудармашылардың біліктілігін арттыру курстары

Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2643-2-001 - Аудармашы (жазбаша)
2642-2-011 - Редактор-аудармашы
2643-9-003 - Лингвист
2643-9-004 - Лингвистикалық корректор
2643-1-002 - Ғылыми қызметкер (филология саласындағы)

Қызметтің негізгі мақсаты:

Аударма сапасын бақылау

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Аударылған мәтіндерді техникалық өңдеу және локализациялау

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Аударылған мәтіндерді техникалық өңдеу және локализациялау



Дағды 1:
Аударманың өндірістік үдерісін басқару

Машықтар:
1. Үлгілік алгоритмдер мен үлгілік технологиялық үдерістерді әзірлеуді жүзеге асыру;
2. Аударма кәсіпорны жекелеген қызметкерлерінің, топтары мен бөлімдерінің өзара қарым-қатынас тәртібін әзірлеп, жоспарлау;
3. Аударма сапасын басқаруды ұйымдастыру;
4. Аударма жасау мерзімін қысқарту жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру;
5. Аударма тапсырмасын орындау мәселелері бойынша мүдделі тараптарға кеңес беру;
6. Бірнеше жұмыс тілін пайдалана отырып, халықаралық хаттамалық іс-шараларды ұйымдастыру;
7. Халықаралық хаттамалық іс-шараларға ақпараттық-құжаттамалық қолдауды қамтамасыз ету;
8. Технологиялық үдерістердің типтік алгоритмдерін және аударма орындаушыларының өзара әрекеттесу шарттарын әзірлеу.

Білімдер:
1. Жалпы, арнайы және жеке аударма теориялары және практикалық аударма әдістері;
2. Аударма үдерістерінің тиімділігі көрсеткіштерінің жүйесі;
3. Аударма қызметі бойынша нормативтік материалдар мен стандарттар;
4. Еңбек қатынастары мен жауапкершілікке қатысты бөліктегі нормативтік құқықтық актілер;
5. Тапсырыс берушілермен және орындаушылармен шарттар жасау тәртібі;
6. Аударма және локализация жобаларына қатысушылардың еңбегіне ақы төлеуді есептеу тәртібі;
7. Бизнес-үдерістерді оңтайландыру және еңбек өнімділігін арттыру технологиялары;
8. Салалық ұйымдардың аударма қызметінің озық тәжірибесі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 2:
Аударма сапасын талдау

Машықтар:
1. Мәтінге аударма алдындағы талдау жүргізу;
2. Аударманың сапасын тексеру және бақылау;
3. Локализациялық жобаларда дайын материалдарды құрастыру;
4. Сыртқы түрін, форматын тексеріп, аударманы түпкілікті түрде рәсімдеу;
5. Бағдарламалық қамтамасыз етуді оқшаулаудың бағдарламалық-аппараттық құралдарын пайдалану;
6. Мәтінді тану бағдарламалық құралында жұмыс істеу;
7. Аударманы бастапқы мәтінмен салыстыру;
8. Аударма саласының перспективалық бағыттарының дамуын талдау.

Білімдер:
1. Аударма, мәдениетаралық коммуникацияның жалпы теориясы мен практикасының негіздері;
2. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар;
3. Мәтіндік редакторлармен жұмыс және аударма тіліндегі мәтінді пішімдеу, беттеу, түзету негіздері;
4. Бағдарламалық өнімдерді оқшаулау негіздері;
5. Жұмыс тілдерінің графикалық жүйелері;
6. Аударманы басқару жүйелері;
7. Аударма сапасын басқару жүйелері;
8. Көлемді деректерді талдау әдістемесі ;
9. Бастапқы және аударма тілдерінің лингвомәдениеттерінің ерекшеліктері;
10. Шет және ана тілдерінің стилистикалық нормалары;
11. Аударылатын мәтін және салалық терминология салалары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 3:
Дайын аударма мәтінін өңдеу процесін жүзеге асыру

Машықтар:
1. Салалық және ішкі сапа стандарттарының, стиль бойынша нұсқаулықтардың талаптарына сәйкес аударманы орындау;
2. Аударма тіліндегі мәтінді пішімдеу, ретке келтіру және реттеу;
3. Бағдарламалармен жұмыс істеу (электрондық сөздіктер, CAT құралдары және т. б. цифрлық өнімдер), сондай-ақ қарамай басуды меңгеру;
4. Аударма мәтінін графикалық элементтерге және күрделі форматтағы файлдарға тасымалдау;
5. Локализациялық жобаларда дайын материалдарды құрастыру. Бағдарламалық қамтамасыз етуді локализациялаудың бағдарламалық-аппараттық құралдарын пайдалану;
6. Мазмұнды басқару жүйелерімен бастапқы және аударма мәтіндерінің үйлесімділігі мен алмасуын тексеру;
7. Материалдарды бастапқы және аударма тілдерінде орналастыру құралдарын қолдану;
8. Мәтінді тану бағдарламалық құралында жұмыс істеу;
9. Бастапқы және аударма тілдерінде материалдарды беттеу және астына қою құралдарын қолдану;
10. Мәтіндік редакторларда және аударма үшін мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз етуде жұмыс істеу;
11. Аударманы технологиялық басқарудың бағдарламалық құралдарын қолдану; мазмұнды басқару жүйелерін қолдану.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С2 немесе С1 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма, мәдениетаралық коммуникацияның жалпы теориясы мен практикасының негіздері;
3. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар;
4. Мәтіндік редакторлармен жұмыс және аударма тіліндегі мәтінді пішімдеу, беттеу, түзету негіздері;
5. Автоматтандырылған аударма қағидаттары;
6. Бағдарламалық өнімдерді оқшаулау негіздері;
7. Аударма сапасын басқару жүйелері;
8. Көлемді деректерді талдау әдісі;
9. Бағдарламалық жасақтама және цифрлық технологиялар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 4:
Аударманы редакциялық-техникалық бақылау

Машықтар:
1. Түпнұсқа мәтін мен аударма тапсырмасын аудармаалды талдау;
2. Аударманы түпнұсқа тілмен салыстыру;
3. Аударылған материалдарға техникалық бақылауды жүзеге асыру;
4. Аударма сапасын бағалау және аудармашылардың рейтингі;
5. Аударма тапсырмасын орындау үшін лингвистикалық, уақытша, қаржылық және технологиялық ресурстарды талдау;
6. Бастапқы және аударылған мәтіндерді тексеру;
7. Аударма мәтініне стилистикалық түзетулер енгізу;
8. Аударма мәтінін пішімдеу;
9. Аударма қателіктерінің себептерін анықтау;
10. Аударма сапасын бағалау.

Білімдер:
1. Мамандандырылған ақпараттық-анықтамалық жүйелер және бағдарламалық жасақтама;
2. Жалпы, арнайы аударма теориялары және практикалық аударма әдістері;
3. Аударма пәнінің терминологиясы және арнайы кәсіби лексика;
4. Терминдерге, белгілеулерге және өлшем бірліктеріне арналған мемлекеттік стандарттар;
5. Терминдерді біріздендіру қағидаттары;
6. Терминдерді стандарттау қағидаттары;
7. Аударма нәтижелерін редакциялау, талдау және бағалаудың бағдарламалық-аппараттық құралдары;
8. Аударма сапасын бақылауды бағалау өлшемшарттары;
9. Құжаттарды пішімдеудің және пішімдеу сапасын бақылаудың негізгі қағидаттары, жүйелері мен құралдары;
10. Түзету ережелері және стандартты түзету белгілері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 5:
Аударма сапасы саласында кеңесу

Машықтар:
1. Ауызша және жазбаша аударма сапасына тәуелсіз сараптама жасау;
2. Аударма қызметі шеңберінде мәдениетаралық коммуникацияның нәтижелілігін арттыру саласында кеңес беру;
3. Аударма сапасын жақсартатын іс-шаралар әзірлеу;
4. Мәдениетаралық өзара іс-қимылдың әртүрлі жағдайындағы ұлттық мінез-құлықтың ерекшеліктерін түсіндіру;
5. Аударма сапасын жақсарту бойынша практикалық ұсыныстар әзірлеу;
6. Аударма кәсіпорындары мен бөлімдерінің күнделікті жұмысында тәлімгерлік қызметті іске асыру және үйлестіру;
7. Аударма сапасын жақсарту бойынша өндірістік іс-шаралардың нәтижелерін сыни талдау және қисынды құрылымдау;
8. Аударма саласындағы ғылыми жұмыстар мен үздік тәжірибелерге сараптамалық бағалау жүргізу.

Білімдер:
1. Аударманың жалпы теориясы және аударма әдіс-тәсілдері;
2. Ауызша және жазбаша аудармаға лингвистикалық сараптама жүргізу қағидалары мен тәсілдері;
3. Ауызша және жазбаша аударманы оқыту әдістемесі;
4. Тәлімгерлік әдіснама;
5. Аударма қызметін сертификаттау қағидалары мен тәртібі;
6. Аударма сапасын жақсарту әдістері мен технологияларын болжау және бағалау тәсілдері;
7. Жетекші озық тәжірибелер мен қолданбалы инновациялар;
8. Аударма ғылымы мен аударма лингводидактикасын дамытудың озық бағыттары;
9. Кәсіби және академиялық әдеп, іскерлік әдеп.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 6:
Аударма және локализация жобаларын автоматтандыру

Машықтар:
1. Материалдардың бастапқы мазмұнын машиналық, автоматты немесе аралас аударма үшін жарамды мәтінге қайта өңдеу;
2. Параллель мәтіндер мен аудармалар жадынан глоссарийлер мен терминологиялық базаларды автоматты түрде және қолмен шығару;
3. Аудармалардың, глоссарийлердің және терминологиялық базалардың жады үйлесімін таңдау;
4. Аударма, глоссарий және терминологиялық базалар жадына негізделген автоматты аударма және қолмен аудару;
5. Глоссарий және терминологиялық база құру;
6. Параллель мәтіндерді аударма жадына сәйкестендіру;
7. Аударма жадының параллель мәтіндерін глоссарийлермен, терминологиялық базалармен, тапсырыс берушінің талаптарымен сәйкестендіру;
8. Автоматтандырылған немесе машиналық аударманы кейінірек қолдану үшін материалдарды бастапқы тілде өңдеу;
9. Терминологиялық базалар мен глоссарийлерді аударманы автоматтандыру жүйелеріне жарамды форматқа түрлендіру;
10. Машиналық аударма жүйелерін таңдау бойынша тапсырыс берушінің талаптарын ескеру.

Білімдер:
1. Әртүрлі мәтінге машиналық аударманы қолдану ұсыныстары;
2. Аударманы автоматтау жүйесі;
3. Аударманың жалпы теориясы мен практикасының негіздері;
4. Машиналық аударма қағидаттары;
5. Жадыны басқарудың аударма жүйелері;
6. Терминге кіріспе негіздері;
7. Электрондық терминологиялық базамен жұмыс істеу қағидаттары;
8. Аударма сапасын басқару жүйесі;
9. Көлемді деректерді өңдеу жолдары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Аналитикалық ойлау
Көп мәдениеттілік және ашықтық
Күйзеліске тұрақтылық
Эмпатия

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

4

Аудармашы (жазбаша)

5

Аудармашы (жазбаша)

6

Аудармашы (жазбаша)

5

Ауызша аудармашы

6

Ауызша аудармашы

6

Аудармашы-дактилолог

6

Аудиодескриптор

2. Кәсіптің карточкасы "Сурдоаудармашы ":

Топтың коды:

2643-9

Қызмет атауының коды:

2643-9-007

Кәсіптің атауы:

Сурдоаудармашы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:


БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
Параграф 8. Аудармашы-дактилолог

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет

Біліктілік:
-

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет бойынша мұғалімдерді даярлау

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

I санаттағы аудармашы-дактилолог: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және II санаттағы аудармашы-дактилолог лауазымында кемінде 2 жыл жұмыс өтілі; II санаттағы аудармашы–дактилолог: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және санатсыз аудармашы–дактилолог лауазымында кемінде 3 жыл жұмыс өтілі; Санатсыз аудармашы–дактилолог: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім, жұмыс өтіліне талаптар қойылмайды немесе тиісті мамандық (біліктілік) бойынша техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі (арнайы орта, кәсіптік орта) білім және мамандығы бойынша кемінде 3 жыл жұмыс өтілі.

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:


Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2643-9-002 - Саңырау жұмысшыларға қызмет көрсететін инструктор-аудармашы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Есту қабілеті бар және есту қабілетінен айрылған азаматтар арасындағы байланыстырушы сурдоаударма және ымдау тілінен жазбаша мәтінге немесе ауызша сөйлеуге кері аудару

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Естуі қиын адамдарға арналған сурдоаударманы іске асыру

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Естуі қиын адамдарға арналған сурдоаударманы іске асыру



Дағды 1:
Есту қабілеті бұзылған адамдар үшін жазбаша сөзді ымдау тіліне (сурдоаударма) аударуды іске асыру

Машықтар:
1. Жазбаша мәтінді (тақырып, мақсат, жанр, адресат) талдау және құрылымдау, негізгі мағынасы мен логикалық байланысты айрықшалау, аударма жоспарын құру.
2. Ымдау тілінің нормаларын ескере отырып, жазбаша сөйлеуді ымдау тіліне түрлендіру: мағынаны бұрмаламай, ақпаратты ұсыну синтаксисі мен тәртібін қайта құру.
3. Мазмұнды визуалды қабылдауға бейімдеу: екіұштылықты жою, компрессия/өрістету, стиль мен прагматиканы қолжетімді нысанда жеткізу.
4. Дактильді және/немесе түсіндірмені қолдана отырып, дәл ақпаратты (терминдер, жалқы есімдер, аббревиатуралар, сандар, күндер, деректемелер) қисынды беру.
5. Сапа мен кәсіби талаптарды қамтамасыз ету: өзін-өзі бақылау және қателерді түзету, қажет болған жағдайда түсінуді тексеру/нақтылау, этиканы сақтау (құпиялылық, бейтараптық), күндізгі/қашықтан форматында визуалды қолжетімділікті ұйымдастыру.

Білімдер:
1. Сурдоаударманың нормативтік-этикалық негіздері: құпиялылық, бейтараптық, дәлдік қағидаттары, құзыреттілік шекаралары және аударма сапасына қойылатын талаптар.
2. Ымдау тілінің лингвистикалық жүйесі: лексика, грамматика, синтаксис, мануалды емес компоненттер, қолдану нұсқалары мен нормалары.
3. Жазбаша сөз бен оны ымдау тіліне трансформациялаудың ерекшеліктері: мәтін жанрлары мен стильдері, мағыналық компрессия/өрістету, мазмұнын жоғалтпай, екіұштылықты жою тәсілдері.
4. Дактильді әліпби және дәл ақпаратты беру тәсілдері: жалқы есімдер, терминдер, аббревиатуралар, сандар, күндер мен деректемелерге арналған дактильді қолдану ережелері.
5. Аударматаным негіздері: эквиваленттілік, аудармашылық трансформация, жазбаша мәтіннің прагматикасы мен мәдени-өзгешелік элементтерді беру.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 2:
Есту қабілеті бұзылған адамдар үшін ауызша сөйлеуді ымдау тіліне (сурдоаударма) аударуды іске асыру

Машықтар:
1. Ақпаратты дұрыс есту және жаңғырту;
2. Ресми-іскери жағдаяттардағы (білім беру, медицина, құқық) сурдоаударма кезінде дактильді коммуникацияны қолдану: дәл атаулар мен деректемелерді тіркеу және жаңғырту.
3. Ұйымның есту қабілеті нашар қызметкерлері үшін ымдау тілі арқылы ауызша сөйлеуді (телефон келіссөздері, радиотелевизиялық хабарлар, өндірістік жиындар, жиналыстар, әңгімелер, оқу сабақтары) тікелей аударуды жүзеге асыру;
4. Есту қабілетінен айырылғандар тобы бар ұйымдағы есту қабілетінен айырылған қызметкерлерді өзара жақсы түсінуге қол жеткізу үшін ишараттарды біріздендіру бойынша тұрақты жұмыс жүргізу;
5. Ымдау тіліне және ымдау тілінен аударуды жүзеге асыру;
6. Есту қабілеті бұзылған жұмысшыларды оңалтудың әлеуметтік психологиясын, медициналық және техникалық аспектілерін түсіну;
7. Ауызша сөйлеу қарқынымен салыстырылатын және ұйымның есту қабілетінен айырылған жұмысшылары үшін ең қолайлы жылдамдықта коммуникацияның әртүрлі тәсілін (ымдау тілі, алақанға жазу) қолдану;

Білімдер:
1. Сурдоаударманың нормативтік-этикалық негіздері. Кәсіби этика қағидаттары (құпиялылық, бейтараптық, дәлдік), сурдоаудармашының құзыреттілік шекаралары мен ресми және күнделікті коммуникациядағы аударма сапасына қойылатын талаптар.
2. Ымдау тілінің лингвистикалық жүйесі. Мануалды емес компоненттерді (мимика, артикуляция, корпустың орналасуы), ишараттардың вариативтілігі мен дискурстың ерекшеліктерін қоса алғанда, ымдау тілінің лексикасы, грамматикасы және синтаксисі;
3. Дактильді әліпби және оны аудару кезінде қолдану ережелері (оның ішінде жалқы есімдерді, терминдерді, сандарды дактильдеу; қажет болған жағдайда – дактильді оқу);
4. Аударма теориясы мен технологиясы. Аударманың базалық ұғымдары (эквиваленттілік, трансформация, компрессия/өрістету, шындықты аудару), дәлдікті қамтамасыз ету стратегиялары және мағыналы бұрмалануды болдырмау тәсілдері.
5. Есту қабілетінен айырылғандар қауымдастығының коммуникациясы және мәдениеті. Ымдау тілін меңгерудің әртүрлі деңгейіндегі адамдармен өзара әрекеттестік ерекшеліктерін қоса алғанда, есту қабілетінен айырылғандар мен нашар еститіндер қауымдастығының мәдени нормалары, коммуникативтік ережелері және әлеуметтік-лингвистикалық ерекшеліктері;
6. Қарым-қатынас психологиясы және коммуникацияны басқару. Ретті және ілеспе сурдоаударма жағдайында тұлғааралық өзара әрекеттестік психологиясының негіздері, түсінуді нақтылау және тексеру техникасы, репликалардың кезектілігі мен қарқынын басқару әдістері.
7. Негізгі салалар бойынша пәндік терминология. Білім берудегі, денсаулық сақтаудағы, әлеуметтік саладағы, еңбек қатынастарындағы/HR және құқықтық саладағы базалық терминология мен типтік коммуникативтік сценарийлер білу (бейінді мамандардың рөлін ауыстырмай, рәсімдер мен терминдер деңгейінде);
8. Техникалық негіздер және жұмысты ұйымдастыру (оның ішінде қашықтан форматы). Тапсырыс берушімен және командамен өзара әрекеттестікке, дайындыққа қойылатын талаптар (бриф, материалдар, глоссарий), сондай-ақ күндізгі және қашықтан сурдоаударманың техникалық шарттары (көрінім, кадрлау, байланыс сапасы) білу;
9. Еңбекті қорғау және кәсіби қызметтің эргономикасы. Жұмыс орнын қауіпсіз ұйымдастыру, кәсіптік асқын жүктелу мен жарақаттардың (қолбасы, иық белдеуі) алдын алу ережелері, еңбек және демалыс режимдері, сондай-ақ есту бұзылыстарының негізгі аспектілері (сапалы коммуникация үшін қажетті көлемде).

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 3:
Өзара әрекеттесуге қатысатын есту қабілеті бұзылған және еститін адамдар арасындағы екіжақты коммуникацияны қамтамасыз ету үшін ымдау тілін ауызша сөйлеуге (кері сурдоаударма) аударуды жүзеге асыру

Машықтар:
1. Бастапқы хабарламаны (ауызша/жазбаша) талдау: негізгі мағынаны, мақсатты, адресатты, логикалық байланыстарды айрықшалау.
2. Ымдау тілінің нормаларын сақтай отырып, ымдау тіліне сурдоаударманы орындау: синтаксисті қайта құру, жеткізудің байланыстылығы мен анықтығын қамтамасыз ету.
3. Дактильді және/немесе түсіндірмені қолдана отырып, дәл ақпаратты (есімдер, терминдер, аббревиатуралар, сандар, күндер, деректемелер) беру.
4. Коммуникацияны басқару стратегияларын қолдану: қарқын, репликалардың кезектілігі, нақтылау, түсінуді тексеру, қайта тұжырымдау.
5. Жұмыстың сапасы мен этикасын қамтамасыз ету: өзін-өзі бақылау және қателерді түзету, құпиялылық, бейтараптық, визуалды қолжетімділікті (күндізгі/қашықтан) ұйымдастыру

Білімдер:
1. Сурдоаударманың нормативтік-этикалық негіздері: құпиялылық, бейтараптық, жауаптылық, құзыреттілік шекаралары.
2. Ымдау тілінің лингвистикалық жүйесі: лексика, грамматика, синтаксис, мануалды емес компоненттер, вариативтілік.
3. Дактильді әліпби және оны сурдоаударма (дактильдеу және оқып алу; міндетті пайдалану жағдайлары) кезінде қолдану ережелері;
4. Аударма теориясының негіздері: эквиваленттілік, трансформациялар, компрессия/өрістету, прагматика мен болмысты жеткізу.
5. Сурдоаударма технологиясы мен ұйымдастыру: дайындау (бриф, глоссарий), визуалды қолжетімділікке және қашықтан форматына қойылатын талаптар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 4:
Кәсіби этиканы сақтай отырып, дәл ақпаратты (атаулар, терминдер, сандар) беру үшін дактильдің және өзін-өзі бақылау мен нақтылау әдістерін қолданумен, коммуникацияның әртүрлі жағдайларында (күндізгі/қашықтан, жеке/көпшілік алдында) сурдоаударманың дәлдігін, қолжетімділігін және сапасын қамтамасыз ету

Машықтар:
1. Күндізгі және қашықтан форматында аударманың визуалды қолжетімділік шарттарын (позициялау, фон, жарықтандыру, қолдың/өңінің көрінуі) ұйымдастыру.
2. Ақпаратты берудің дәлдігін қамтамасыз ету: жалқы есімдер, терминдер, аббревиатуралар, сандар, күндер, деректемелер үшін дактильді және/немесе түсіндірмені қолдану.
3. Коммуникация үдерісін басқару: қарқынды, репликалардың кезектілігін, қатысушылардың түсінуін нақтылау және тексеруді орындау.
4. Аударма сапасына өзін-өзі бақылауды жүзеге асыру: ағаттықтарды/бұрмалануларды анықтау, қателерді жедел түзету, байланыстылық пен қисындылықты сақтау.
5. Кәсіби этика мен рөлдің шекарасын сақтау: құпиялылықты, бейтараптықты сақтау, құзыреттілік шектеулерін қисынды белгілеу және қиын жағдайларда хаттама бойынша әрекет ету.

Білімдер:
1. Сурдоаударма сапасының өлшемшарттары: дәлдік, толықтық, түсініктілік, прагматиканы/стильді сақтау, бұрмалануға жол бермеу.
2. Этикалық нормалар мен кәсіптік стандарттар: құпиялылық, бейтараптық, жауаптылық, мүдделер қақтығысы, құзыреттілік шектері.
3. Дактильді қолдану және дәл ақпаратты беру ережелері: міндетті пайдалану жағдайлары, деректерді нақтылау және тіркеу әдістері.
4. Күндізгі және қашықтан сурдоаудармаға қойылатын техникалық талаптар: байланыс, камера, кадрлау, кідіріс, бейне/дыбыс сапасы, деректер қауіпсіздігі.
5. Жұмыстың ұйымдастырушылық хаттамасы: дайындау (бриф, материалдар, глоссарий), тапсырыс берушімен/командамен өзара әрекеттестік, ауысымдық және ауысымды беру ережелері (жұпта жұмыс істеу кезінде).

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Күйзеліске тұрақтылық
Аналитикалық ойлау
Көп мәдениеттілік және ашықтық
эмпатия

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

4

Аудармашы (жазбаша)

5

Аудармашы (жазбаша)

6

Аудармашы (жазбаша)

4

Ауызша аудармашы

5

Ауызша аудармашы

6

Ауызша аудармашы

6

Аудармашы-дактилолог

3. Кәсіптің карточкасы "Аудармашы (жазбаша)":

Топтың коды:

2643-2

Қызмет атауының коды:

2643-2-001

Кәсіптің атауы:

Аудармашы (жазбаша)

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:

-

БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
7-параграф. Аудармашы

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет

Біліктілік:
-

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет бойынша мұғалімдерді даярлау

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

І санатты аудармашы: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және ІІ санаттағы аудармашы лауазымында кемінде 2 жыл жұмыс өтілі;

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:

Аудармашылардың біліктілігін арттыру курстары

Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2642-2-011 - Редактор-аудармашы
2643-2-002 - Техникалық әдебиет аудармашысы
2643-3-001 - Ресми аудармашы
2643-3-003 - Дипломатиялық аудармашы
2642-2-005 - Аудармалардың бақылау редакторы
2643-9-003 - Лингвист

Қызметтің негізгі мақсаты:

Тіларалық жазбаша аударманы жүзеге асыру

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Мемлекетаралық қатынастар саласында жазбаша аударманы жүзеге асыру

Қосымша еңбек функциялары:

1. Аудиовизуалды контенттің тіларалық және интерсемиотикалық аудармасын жүзеге асыру
2. Аудиовизуалды контентті редакциялау

Еңбек функциясы 1:
Мемлекетаралық қатынастар саласында жазбаша аударманы жүзеге асыру



Дағды 1:
Халықаралық-құқықтық құжаттардың жазбаша аудармасын жүзеге асыру

Машықтар:
1. Мәтіннің коммуникативтік бағытын анықтау мақсатында оған аударма алдындағы талдауын жүргізу;
2. Бастапқы мәтіннің мазмұндық және формалды ерекшеліктерін анықтау;
3. Бастапқы тілдің лексикалық, оның ішінде терминологиялық бірліктеріне аударма тіліндегі сөздік және аударма сәйкестігін табу;
4. Жазбаша аударманың кешенді техникалық тәсілдерін меңгеру;
5. Мәтінді халықаралық-құқықтық салада қабылданған жанрлық-стилистикалық нормаларға сәйкес аудару;
6. Мәтінмен, сандармен және графикалық кескіндермен жұмыс істеудің компьютерлік бағдарламаларын қолдану;
7. Автоматтандырылған және автоматты аударма құралдарын пайдалану;
8. Өздігінен редакциялауды, орындалған аударманы, рефератты редакциялауды жүзеге асыру;
9. Аудармадан кейінгі редакциялауды жүзеге асыру (автоматты немесе автоматтандырылған аударма құралдарын қолданған жағдайда);
10. Аударма мәтінін тапсырыс берушінің аударма тілінде қабылданған нормалары мен талаптарына сәйкес рәсімдеу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы мен практикасы;
3. Аударманы жүзеге асыру үшін жеткілікті көлемдегі халықаралық құқық;
4. Бастапқы және аударма тілдеріндегі халықаралық құқық терминологиясы;
5. Бастапқы тілдің лексикалық, оның ішінде терминологиялық бірліктеріне аударма тілінде сөздік және аударма сәйкестігін табу;
6. Жазбаша аударманы жүзеге асыру тәсілдері мен амалдары;
7. Автоматтандырылған және автоматты аударма құралдары;
8. Мәтінді редакциялау нормалары мен ережелерін; аударма тіліндегі мәтінді ресімдеу нормалары мен ережелері;
9. Рефераттаудың техникалық тәсілдері;
10. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 2:
Әскери және ұлттық қауіпсіздік саласына қатысты құжаттардың жазбаша аудармасын жүзеге асыру

Машықтар:
1. Мәтіннің коммуникативтік бағытын анықтау үшін оған аударма алдындағы талдауын жүргізу;
2. Бастапқы және аударма мәтіндерін түзудің коммуникативтік сипатын анықтау;
3. Бастапқы мәтіннің мазмұндық және формалды ерекшеліктерін анықтау;
4. Аударма тіліндегі бастапқы тілдің лексикалық, оның ішінде терминологиялық бірліктеріне сөздік және аударма сәйкестігін табу;
5. Жазбаша аударманың кешенді техникалық тәсілдерін меңгеру;
6. Мәтінді аударма алдындағы талдау нәтижесін ескере отырып және әскери сала мен ұлттық қауіпсіздік саласында қабылданған аударма тілінің жанрлық-стилистикалық нормаларына сәйкес аудару;
7. Мәтінмен, сандармен және графикалық кескіндермен жұмыс істеудің компьютерлік бағдарламаларын пайдалану;
8. Автоматтандырылған және автоматты аударма құралдарын қолдану;
9. Өздігінен редакциялауды, орындалған аударманы, рефератты редакциялауды жүзеге асыру;
10. Аударманы редакциялағаннан кейін қайта қарау (автоматты немесе автоматтандырылған аударма құралдарын қолданған жағдайда);
11. Аударма мәтінін тапсырыс берушінің аударма тілінде қабылданған нормалары мен талаптарына сәйкес рәсімдеу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы мен практикасы;
3. Аударманы жүзеге асыру үшін жеткілікті көлемде әскери және ұлттық қауіпсіздік саласы;
4. Бастапқы және аударма тілдеріндегі әскери және ұлттық қауіпсіздік саласының терминологиясы;
5. Жазбаша аударманы жүзеге асырудың амалдары мен тәсілдері;
6. Рефераттаудың техникалық тәсілдері;
7. Мәтінді редакциялау нормалары мен ережелері;
8. Аударма тіліндегі мәтінді ресімдеу нормалары мен ережелері;
9. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 3:
Сот жүйесіне қатысты құжаттарды жазбаша аударуды жүзеге асыру

Машықтар:
1. Әртүрлі құқықтық (қылмыстық, азаматтық, әкімшілік, халықаралық құқық) тақырыптағы мәтіндермен жұмыс істей білу;
2. Құқықтық жүйелердегі айырмашылықтарды ескере отырып, мақсатты тілдегі құқықтық ұғымдардың баламасын табу және бейімдеу;
3. Күрделі құқықтық құрылымдарды талдай білу және оларды мақсатты тілге бейімдеу;
4. Бастапқы және аударылған мәтіндерді құрудың коммуникативті жағдайларының сипатын анықтау;
5. Бастапқы мәтіннің мазмұндық және формалды ерекшеліктерін анықтау;
6. Аударма тіліндегі бастапқы тілдің лексикалық, оның ішінде терминологиялық бірліктеріне сөздік және аударма сәйкестігін табу;
7. Жазбаша аударманың техникалық тәсілдер кешенін меңгеру;
8. Сот құжаттарының құрылымы мен мазмұнын түсіну;
9. Мәтінмен, сандармен және графикалық кескіндермен жұмыс істеудің компьютерлік бағдарламаларын пайдалану;
10. Автоматтандырылған және автоматты аударма құралдарын қолдану;
11. Орындалған аударманы, редакциялауды және өздігінен редакциялауды жүзеге асыру;
12. Аудармадан кейінгі редакциялауды жүзеге асыру (автоматты немесе автоматтандырылған аударым құралдары қолданылған жағдайда);
13. Тапсырыс берушінің аударма тілінде қабылданған нормалары мен талаптарына сәйкес аударма мәтінін ресімдеу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы мен практикасы;
3. Аударманы жүзеге асыру үшін жеткілікті көлемде сот құжаттары;
4. Бастапқы және аударма тілдеріндегі сот жүйесінің терминологиясы;
5. Ресми заң терминдерін, заңдар;
6. Жазбаша аударманы жүзеге асырудың амалдары мен тәсілдері;
7. Аударманың техникалық тәсілдері;
8. Мәтінді редакциялау нормалары мен ережелері;
9. Аударма тіліндегі мәтінді ресімдеу нормалары мен ережелері;
10. Кәсіби аударма саласындағы әдеп және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Қосымша еңбек функциясы 1:
Аудиовизуалды контенттің тіларалық және интерсемиотикалық аудармасын жүзеге асыру



Дағды 1:
Аудиовизуалды (мультимедиалық) аударманы кадр сыртындағы дыбыстандыруға, дубляждауға, субтитрлеуге жүзеге асыру

Машықтар:
1. Көркем фильмнің диалогтық парағына, деректі фильмнің түсініктеме мәтініне, таймкоды бар субтитр парағына, аудиожазбаға және бейнеқатарға аударма алдындағы талдау жүргізу;
2. Көркем фильмді дубляждау үшін аударма мәтінін пайдалану мақсатында диалог парағын аудару әдістері мен тәсілдерін меңгеру;
3. Экранда көрсету уақытын ескере отырып, субтитрлерді аудару әдістері мен тәсілдерін меңгеру;
4. Кинематографиялық өнімді дыбыстандыру үшін аударма мәтінін пайдалану мақсатында түсініктеме мәтінін аудару әдістері мен тәсілдерін меңгеру;
5. Аударылған мәтінді фонетикалық синхрондауды, оның ішінде ашық және жартылай ашық дауысты және дауыссыз дыбыстарды ескере отырып, мәтінді артикуляцияға қоюды жүзеге асыру;
6. Қатысушы кейіпкерлердің дене қимылдарын, ымдауын және өзге де вербалды емес әрекетін ескере отырып, аударма мәтінін кинестетикалық синхрондауды жүзеге асыру;
7. Мәтінді дубляждауға, кадр сыртындағы дыбыстандыруға, субтитрлеуге бейімдеуді ескере отырып, аудиовизуалды материалды аударма тіліне аудару;
8. Енгізілетін ортаның (стереотуындылардың, толықтырылған, виртуалды және аралас шындық форматы) ерекшеліктері мен талаптарын ескеру;
9. Аударманы жүзеге асыру кезінде коммуникативті жағдайдың сипатын дұрыс анықтау.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы мен практикасы;
3. Кинотаным негіздері;
4. Сценарий өнерінің негіздері;
5. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар;
6. Дубляждау, кадр сыртындағы дыбыстандыру, субтитрлеу үшін мәтінмен жұмыстың негізгі қағидаттары;
7. Аудиовизуалды материалды локализациялау және қосымша мәнмәтінмен жұмыс істеу қағидаттары;
8. Аудиовизуалды аударманы жүзеге асыру үшін қажетті және жеткілікті көлемде берілген пәндік аумақ;
9. Бастапқы және аударма тілдерінің лингвомәдени ерекшеліктері;
10. Диалог парақтарын, түсініктеме мәтіндерін және субтитр парақтарын құрудың техникалық стандарттары мен параметрлері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Қосымша еңбек функциясы 2:
Аудиовизуалды контентті редакциялау



Дағды 1:
Аудиовизуалды контентті аударма алдындағы талдау және аудармадан кейінгі редакциялау

Машықтар:
1. Аудиовизуалды материалды оны бейімдеу қажеттілігін ескере отырып, аударма алдындағы талдауды жүзеге асыру;
2. Шығарманы бастапқы тілде жасау кезінде пайдаланылатын глоссарийлер мен өзге де материалдарды (жалқы есімдердің транскрипциясының глоссарийлері, бұрын аударылған және шығармалардың негізі ретінде алынған әдеби, комикстік, ойын материалдары) зерделеу;
3. Аудиовизуалды аудармаға корректорлық түзетуді жүзеге асыру;
4. Аудиовизуалдық шығарманы локализациялау үшін мәтінді редакциялау;
5. Аударылатын тілде кейінгі дубляждау үшін мәтінді редакциялау;
6. Аударма тіліндегі субтитр мәтінін редакциялау;
7. Аудиовизуалды материалдың аудармасын редакциялау;
8. Аударылған аудиовизуалды материалды өздігінен редакциялауды жүзеге асыру;
9. Аударылған материалды тапсырыс беруші ұйыммен бірлесіп редакциялауды жүзеге асыру;
10. Жасалған аудиовизуалдық шығарманы тестілеу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы мен практикасы;
3. Кинотаным негіздері;
4. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормаларды;
5. Кадр сыртындағы дыбыстандыруға арналған аударма талдауының негіздері;
6. Дубляждау үшін мәтінмен жұмыс істеудің негізгі қағидаттары;
7. Аудиовизуалды шығарманы локализациялау және қосымша мәнмәтінмен жұмыс істеу қағидаттары;
8. Аудиовизуалды аударманы жүзеге асыру үшін қажетті және жеткілікті көлемде берілген пәндік сала;
9. Диалогтық парақтарды, түсініктеме мәтіндерін және субтитр парақтарын құрудың техникалық нормалары мен параметрлері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 2:
Есту қабілеті нашар адамдарға арналған субтитрлерді қоса алғанда, аудиовизуалды мәтіндерге субтитрлер жасау және аудару

Машықтар:
1. Мәтінді қабылдау ерекшеліктері бар екінші мәдениет пен аудиторияның ерекшеліктеріне бейімдеу (нашар еститін және есту қабілетінен айырылған);
2. Материалды бейімдеу үшін арнайы технологиялар мен әдістерді қолдана отырып ымдау тіліне және ымдау тіліне аудиовизуалды мәтіндерді аудару;
3. Локализациялауға дайындық үшін аудиовизуалдық шығарманы бастапқы тілде талдау;
4. Кәсіби мәселелерді шешу үшін қажетті ақпарат алу көздерін пайдалану;
5. Енгізілетін ортаның (стереотуынды, толықтырылған, виртуалды және аралас шындық форматы) ерекшеліктері мен талаптарын ескеру;
6. Субтитр мәтіндерін бастапқы тілде де, аударма тілінде де, оның ішінде есту қабілеті нашар адамдарға арналған субтитрлерді де дайындау және өңдеу;
7. Тиісті ортада аударманың қабылдануы туралы деректерді ескеру;
8. Субтитрлерді құру, аудару, жанды субтитрлеу/түсініктеме беру, сондай-ақ әртүрлі жолды (бейне, дыбыс, субтитрлер) таза файлға келтіру үшін ақпараттық технологиялар мен құралдарды, атап айтқанда субтитрлеу бағдарламаларын қолдану;
9. Құрамында мақсатты аудитория өкілдері бар фокус-топтармен және есту қабілеті нашар адамдарға арналған субтитрлерді тестілеу үшін нашар еститін немесе есту қабілетінен айырылған сарапшы-кеңесшілермен жұмыс істеу;
10. Коммуникативті жағдайдың сипатын және есту қабілеті нашар аудиторияның ақпаратты қабылдау деңгейін дұрыс анықтау.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік тенденциялар мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейлерінде қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Субтитрлеудің негізгі қағидаттары;
3. Есту қабілеті нашар адамдарға арналған субтитрлеу қағидаттары;
4. Қолжетімділік және әмбебап дизайн ережелері;
5. Кинотаным негіздері;
6. Есту қабілетінің жоғалу ерекшелігіне байланысты қызмет алушылардың әртүрлі санатының ақпаратты қабылдау ерекшеліктері;
7. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 3:
Көру қабілеті бұзылған адамдар үшін аудиовизуалды контентке аудиодескрипция жасау, синхронды аудиодескрипция

Машықтар:
1. Айрықша когнитивті талаптары бар аудиториялар үшін аудиовизуалды материалды бейімдеу қажеттілігін анықтау;
2. Аудиовизуалды материалды мақсатты аудиториялардың қабылдауының ерекшелігін ескере отырып, бастапқы тілде және аударма тілінде талдау;
3. Мәтінді "түсінікті тілде" құру және (немесе) бейімдеу;
4. Мәтінді аудиодескрипцияға бейімдеу;
5. Қандай да бір аудиовизуалды әрекетті немесе мәдениет, өнер, спорт объектісін сипаттау үшін, оның ішінде кинофильмдердің, концерттік бағдарламалардың, түрлі қойылым мен спорттық жарыстың бейнероликтерін синхрондау және ауыстыру кезінде осы мәтінді кейіннен жазу үшін мәтіндер жасау;
6. Іс-әрекетті нақты уақыт режимінде сипаттау үшін синхронды аудиодескрипт ретінде бұқаралық іс-шараларда жұмыс істеу;
7. Кино және телекомпаниялармен, театрлармен, мұражайлармен олардың өнімін көру қабілетінен айырылған және нашар көретін адамдардың қажеттіліктеріне бейімдеу үшін консультациялық жұмыстар жүргізу;
8. Тиісті ортада аудиодескрипцияның қабылдануы туралы деректерді ескеру;
9. Аудиодескрипция, синхронды аудиодескрипция жасау үшін ақпараттық технологиялар мен жабдықты пайдалану;
10. Аудиодескрипцияны сынау үшін мақсатты аудитория өкілдерінен тұратын фокус-топтармен және көру қабілетінен айырылған сарапшы-кеңесшілермен жұмыс істеу;
11. Коммуникативтік жағдайдың сипатын және көру қабілеті бұзылған аудиторияның ақпаратты қабылдау деңгейін дұрыс анықтау.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Субтитрлеудің негізгі қағидаттары;
3. Есту қабілеті нашар адамдарға арналған субтитрлеу қағидаттары;
4. Қолжетімділік және әмбебап дизайн ережелері;
5. Кинотаным негіздері;
6. Есту қабілетінің жоғалу ерекшелігіне байланысты қызмет алушылардың әртүрлі санаттарының ақпаратты қабылдау ерекшеліктері;
7. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

жоғары кәсібилік
мәдениетаралық және ұлтаралық толеранттылық
мінез-құлық мәдениеті мен әдебі
өз бетінше және топта жұмыс істеу қабілеті

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

4

Аудармашы (жазбаша)

5

Аудармашы (жазбаша)

4

Ауызша аудармашы

5

Ауызша аудармашы

6

Ауызша аудармашы

5

Синхрондық аудармашы

6

Синхрондық аудармашы

4. Кәсіптің карточкасы "Ауызша аудармашы":

Топтың коды:

2643-3

Қызмет атауының коды:

2643-3-005

Кәсіптің атауы:

Ауызша аудармашы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:

-

БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
7-параграф. Аудармашы

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет

Біліктілік:
-

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет бойынша мұғалімдерді даярлау

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

І санатты аудармашы: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және ІІ санаттағы аудармашы лауазымында кемінде 2 жыл жұмыс өтілі;

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:

Аудармашылардың біліктілігін арттыру курстары

Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2643-3-004 - Синхрондық аудармашы
2643-3-002 - Ресми тарату аудармашысы
2643-9-003 - Лингвист
2643-9-006 - Кросс-мәдени коммуникация жөніндегі менеджер
2643-3-001 - Ресми аудармашы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Мемлекеттік қатынастар саласындағы тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Мемлекеттік қатынастар саласындағы тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру



Дағды 1:
Ресми мемлекетаралық келіссөздерді ауызша ізбе-із аударуды жүзеге асыру

Машықтар:
1. Аударманы жүзеге асыру кезінде коммуникативтік жағдай сипатын дұрыс анықтау;
2. Нормативтік және мәнмәтіндік баламалылық сәйкестікті анықтау мақсатында халықаралық қатынастар саласындағы терминологияны салыстырмалы зерттеу;
3. Аудармашы жасауда шапшаң жазу жүйесін пайдалану;
4. Дәлдік туралы ақпаратты естіп, қабылдап, дұрыс жаңғырту;
5. Аударма мәтіннің баламалылығы мен барабарлығын сақтай отырып, бір жұмыс тілінен екіншісіне ауызша ізбе-із аударманы жүзеге асыру;
6. Көпшілік алдында сөйлеу кезінде дауыс пен дикцияны дұрыс қойып, сөйлеуді меңгеру;
7. Коммуникацияны оңтайлы жүзеге асыру мақсатында шешенмен және тыңдаушылармен өзара тілдік қарым-қатынаста болу;
8. Ауызша аударманы сыбырлап орындау (шушутаж) техникасын меңгеру;
9. Дәйекті аударым кезінде микрофонды және басқа да техникалық құралдарды дұрыс пайдалану;
10. Ресми халықаралық келіссөздер жүргізу барысында аудармашы жұмысының хаттамалық нормаларын басшылыққа алу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы;
3. Бастапқы және аударма тілдерінің лингвомәдени ерекшеліктері;
4. Халықаралық құқық;
5. Халықаралық ұйымдар;
6. Халықаралық қатынастар теориясының негіздері;
7. Берілген пәндік салада ауызша аударманы жүзеге асыру үшін қажетті және жеткілікті көлемде лексикалық бір мәнді және нұсқалық сәйкестіктер;
8. Аударма жасауда шапшаң жазу жүйесін қолдану қағидаттарын;
9. Ресми келіссөздер жүргізудің хаттамалық нормалары;
10. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 2:
Әскери және ұлттық қауіпсіздік салаларында ауызша ретті аударманы жүзеге асыру

Машықтар:
1. Кәсіби міндеттерді шешуге қажетті ақпарат алу көздерін пайдалану;
2. Аударманы жүзеге асыру кезінде коммуникативтік жағдай сипатын дұрыс анықтау;
3. Нормативтік және мәнмәтіндік баламалылық сәйкестіктерді анықтау мақсатында әскери және ұлттық қауіпсіздік сала терминологияларын салыстырмалы түрде зерделеу;
4. Аударма жасауда шапшаң жазу жүйесін пайдалану;
5. Дәлдік туралы ақпаратты естіп, қабылдап, дұрыс жаңғырту;
6. Аударма мәтіннің баламалылығы мен барабарлығын сақтай отырып, бір жұмыс тілінен екіншісіне ауызша ретті аударманы жүзеге асыру;
7. Көпшілік алдында сөйлеу кезінде дауыс пен дикцияны дұрыс қойып, сөйлеуді меңгеру;
8. Коммуникацияны оңтайлы жүзеге асыру мақсатында шешенмен және тыңдаушылармен өзара тілдік қарым-қатынаста болу;
9. Ретті аударманы жүзеге асыру кезінде микрофонды және басқа да техникалық құралдарды дұрыс пайдалану.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы;
3. Мәдениетаралық коммуникация теориясы;
4. Кәсіби міндеттерді орындау үшін қажетті көлемде әскери істер мен ұлттық қауіпсіздік саласы;
5. Қарулы күштердің ұйымдастырылуын, әскери атақтар жүйесін, жұмыс тілдері елдерінде әскери қызметшілерге жүгіну ережесі;
6. Берілген пәндік салада ауызша аударманы жүзеге асыру үшін қажетті және жеткілікті көлемде лексикалық бір мәнді және нұсқалық сәйкестіктер;
7. Аударма жасауда шапшаң жазу жүйесін қолдану қағидаттары;
8. Кәсіби аударма саласындағы әдеп- құқық нормалары;
9. Ресми келіссөздер жүргізудің хаттамалық нормалары;
10. Түпнұсқа және аударма тілдерінің лингвомәдени ерекшеліктер.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 3:
Ресми мемлекетаралық келіссөздерді ілеспе аударуды жүзеге асыру

Машықтар:
1. Кәсіби міндеттерді шешу үшін қажетті ақпарат алу көздерін пайдалану;
2. Аударманы жүзеге асыру кезінде коммуникативтік жағдай сипатын дұрыс анықтау;
3. Нормативтік және мәнмәтіндік баламалалық сәйкестікті анықтау мақсатында халықаралық қатынастар саласындағы терминологияны салыстырмалы зерттеу;
4. Бір уақытта визуалды және дыбыстық ақпараттың бірнеше көзін қабылдау және талдау;
5. Коммуникативтік жағдайдың өзгеруіне жылдам бейімделу;
6. Қысқа уақыт ішінде прецизионды ақпаратты тандау арқылы қабылдап, дұрыс жеткізе білу;
7. Ілеспе аударманың техникалық тәсілдерін меңгеру (ықтималды болжау, мәтінді ықшамдау, қайта фразалау);
8. Түрнұсқа мәтінді қатарлас қабылдауды және аударма мәтінді жаңғыртуды болжайтын ілеспе аударманы жүзеге асыру;
9. Басқа тілдердің аудармашыларына арналған пилот-кабина (реле) функциясын орындау және пилот-кабинадан дыбыс ала отырып, ілеспе аударманы жүзеге асыру;
10. Ілеспе аударманы қамтамасыз ететін техникалық құралдардың жұмыс қабілеттілігін (техникалық персоналмен бірге) тексеру;
11. Синхронды аударманы қамтамасыз ететін техникалық құралдарды дұрыс пайдалану;
12. Зейінді шоғырландыру және сақтау;
13. Дауыс пен дикцияға ие болу, сыртқы шу мен хезитациялық дыбыстардан арылған ритақты және тегіс сөйлеуді сақтау.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Мәдениетаралық коммуникация теориясы;
3. Халықаралық құқық;
4. Халықаралық ұйымдар;
5. Халықаралық қатынастар теориясының негіздері;
6. Ілеспе аударманың уақытша параметрлері;
7. Ілеспе аударманы ұйымдастыру схемалары;
8. Ілеспе аударымды қамтамасыз етудің техникалық құралдары;
9. Ресми халықаралық келіссөздер жүргізудің хаттамалық нормалары;
10. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 4:
Сот жүйесінде ілеспе аударманы жүзеге асыру

Машықтар:
1. Кәсіби міндеттерді шешуге қажетті ақпарат алу көздерін пайдалану;
2. Аударманы жүзеге асыру кезінде коммуникативтік жағдай сипатын дұрыс анықтау;
3. Нормативтік және мәнмәтіндік баламалылық сәйкестіктерді анықтау мақсатында әскери және ұлттық қауіпсіздік сала терминологияларын салыстырмалы түрде зерделеу;
4. Бір уақытта визуалды және дыбыстық ақпараттың бірнеше көзін қабылдау және талдау;
5. Дәлдік туралы ақпаратты өте шектеулі уақытта естіп, тыңдап, дұрыс жаңғырту;
6. Коммуникативтік жағдайдың өзгеруіне жылдам бейімделу;
7. Ілеспе аударманың техникалық әдістерін меңгеру (ықтималды болжау, мәтінді жинақтау, перефраз жасау)
8. Түпнұсқа мәтінді қатарлас қабылдауды және аударма мәтінді жаңғыртуды болжайтын ілеспе аударманы жүзеге асыру;
9. Техникалық персоналмен бірлесіп тексеру жүргізу, ілеспе аударманы қамтамасыз етудің техникалық құралдарын дұрыс пайдалану;
10. Зейінді шоғырландыру және ұстап тұру, дауыс пен дикцияға ие болу, сыртқы шу мен хезитациялық дыбыстардан бос сөйлеу ритағы мен тегістігін сақтау;
11. Ауызша аударманы сыбырлап орындау (шушутаж) техникасын меңгеру.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Ресми заң терминдері, заңдар;
3. Кәсіби міндеттерді орындау үшін қажетті көлемде сот құжаттары;
4. Құқықтану, халықаралық құқық саласындағы бастапқы және аударма тілдеріндегі терминология;
5. Мәдениетаралық коммуникация теориясы;
6. Бастапқы және аударма тілдерінің лингвомәдени ерекшеліктері;
7. Ілеспе аударманы ұйымдастыру схемалары;
8. Ілеспе аударманы қамтамасыз етудің техникалық құралдары;
9. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

алқалылық
жоғары кәсібилік
мәдениетаралық және ұлтаралық толеранттылық
мәдениеттілік және әдеп
аналитикалық ақыл құрылымы
күйзеліске төзімділік

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

4

Аудармашы (жазбаша)

5

Аудармашы (жазбаша)

6

Аудармашы (жазбаша)

4

Ауызша аудармашы

5

Ауызша аудармашы

5

Синхронды аудармашы

6

Синхронды аудармашы

5. Кәсіптің карточкасы "Аудармашы-дактилолог":

Топтың коды:

2643-3

Қызмет атауының коды:

2643-3-006

Кәсіптің атауы:

Аудармашы-дактилолог

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:

-

БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
Параграф 8. Аудармашы-дактилолог

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет

Біліктілік:
-

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет бойынша мұғалімдерді даярлау

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

I санаттағы аудармашы-дактилолог: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және II санаттағы аудармашы-дактилолог лауазымында кемінде 2 жыл жұмыс өтілі; II санаттағы аудармашы–дактилолог: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және санатсыз аудармашы–дактилолог лауазымында кемінде 3 жыл жұмыс өтілі; Санатсыз аудармашы–дактилолог: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім, жұмыс өтіліне талаптар қойылмайды немесе тиісті мамандық (біліктілік) бойынша техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі (арнайы орта, кәсіптік орта) білім және мамандығы бойынша кемінде 3 жыл жұмыс өтілі.

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:

Аудармашылардың біліктілігін арттыру курстары

Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2643-9-002 - Саңырау жұмысшыларға қызмет көрсететін инструктор-аудармашы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Есту қабілеті бар және есту қабілетінен айрылған азаматтар арасындағы байланыстырушы дактилоаударма

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Естуі қиын адамдарға арналған дактилоаударманы іске асыру

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Естуі қиын адамдарға арналған дактилоаударманы іске асыру



Дағды 1:
Дактильді әліпбиді (дактилоаударма) қолдана отырып, есту қабілеті бұзылған адамдарға арналған ауызша сөйлеуді аудару.

Машықтар:
1. Ақпаратты дұрыс есту және жаңғырту;
2. Ұйымның есту қабілеті нашар қызметкерлері үшін ымдау әліпбиі (дактилология) арқылы ауызша сөйлеуді (телефон келіссөздері, радиотелевизиялық хабарлар, өндірістік жиындар, жиналыстар, әңгімелер, оқу сабақтары) тікелей аударуды жүзеге асыру;
3. Есту қабілетінен айырылғандар тобы бар ұйымдағы есту қабілетінен айырылған қызметкерлерді өзара жақсы түсінуге қол жеткізу үшін дактильді әліпбиді біріздендіру бойынша тұрақты жұмыс жүргізу;
4. Дактильді әліпбиді қолдана отырып, аударманы іске асыру;
5. Есту қабілетінің бұзылуы бар қызметкерлерді оңалтудың әлеуметтік психологиясын, медициналық және техникалық аспектілерін түсіну;

Білімдер:
1. Дактильді әліпби, дактилді-ымдау әліпбиі және оны жетілдіру әдістемесі;
2. Дактильдеу және дактильдеуді жасап тұрған қолдан оқу техникасы;
3. Негізгі технологиялық жабдықтар және оның жұмыс істеу қағидаттары;
4. Ымдау тілі мен ымдау әліпбиі;
5. Коммуникацияның әртүрлі әдісі (дактилология, ымдау әліпбиі);
6. Түйiспелiк жаңғырту үшін дактилология мен ымдау тілін қолдану ерекшеліктері;
7. Қарым-қатынас психологиясы;
8. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 2:
Дактильді әліпбиді (дактилоаударма) қолдана отырып, есту қабілетінің бұзылуы бар адамдар үшін жазбаша сөйлеуді аудару

Машықтар:
1. Дактильді әліпбиді қолдана отырып, есту қабілеті бойынша мүмкіндігі шектеулі тұлғаларға субтитрлерді тестілеу үшін нашар еститін немесе есту қабілетінен айырылған сарапшы кеңесшілер мен мақсатты аудиторияның өкілдері құрамына кіретін фокус-топтармен жұмыс істеу;
2. Дактильді әліпбиді қолдана отырып, аударуды жүзеге асыру кезінде есту қабілеті бойынша мүгедектігі бар аудиторияның ақпаратты қабылдау деңгейі мен коммуникативті жағдайдың сипатын дұрыс анықтау;
3. Енгізілетін ортаның (стереотуынды, толықтырылған, виртуалды және аралас шындық форматы) ерекшеліктері мен талаптарын ескеру;
4. Субтитрлерді құру, аудару, жанды субтитрлеу/түсініктеме беру, сондай-ақ әртүрлі жолды (бейне, дыбыс, субтитрлер) таза файлға келтіру үшін ақпараттық технологиялар мен құралдарды, атап айтқанда субтитрлеу бағдарламаларын қолдану;
5. Дактильді әліпбиді қолдана отырып, бастапқы тілде де, аударылатын тілде де есту қабілеті бойынша мүгедектігі бар адамдар үшін субтитрлердің мәтінін дайындау және редакциялау;
6. Экрандағы локализациялау түріне мәтінді (субтитрлер) бейімдеу.

Білімдер:
1. Дактильді әліпби, дактильді-ымдау әліпбиі және оны жетілдіру әдістемесі;
2. Дактильдеу және дактильденетін қолмен оқу техникасы;
3. Негізгі технологиялық жабдық және оның жұмыс істеу қағидаттары;
4. Қарым-қатынастың әртүрлі тәсілі (дактилология, ымдау әліпбиі);
5. Түйiспелiк жаңғырту үшін дактилология мен ымдау әліпбиін қолдану ерекшеліктері;
6. Қарым-қатынас психологиясы;
7. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 3:
Есту қабілетінен айрылған адамдар үшін контентті (бейнематериалдар, презентациялар, онлайн курстар) субтитрлеу және бейімдеу

Машықтар:
1. Ақпаратты жақсы түсіну үшін инфографика мен графикалық материалдарды дайындау;
2. Аудиторияның қажеттіліктерін анықтау және олардың сұрауына контентті бейімдеу;
3. Дауысты тану және автоматты субтитрлеу жүйелерімен жұмыс істеу;
4. Субтитрлер мен ымдау тілін толықтырылған және виртуалды шындыққа біріктіруді меңгеру;
5. Күрделі сөз орамы мен терминдерді есту қабілетінің бұзылуы бар адамдарға түсінікті жеңілдетілген мәтінге айналдыру техникасын меңгеру.

Білімдер:
1. Дактильді әліпби, дактильді-ымдау әліпбиі және оны жетілдіру әдістемесі;
2. Дактильдеу және дактильденетін қолмен оқу техникасы;
3. Негізгі технологиялық жабдық және оның жұмыс істеу қағидаттары;
4. Қарым-қатынастың әртүрлі тәсілі (дактилология, ымдау әліпбиі);
5. Түйiспелiк жаңғырту үшін дактилология мен ымдау әліпбиін қолдану ерекшеліктері;
6. Ерекше когнитивті қажеттіліктері бар тұлғалардың ымдау тілінің ілімі, дефектология, жас ерекшелік педагогикасы, гигиена, физиология және психологиясы негіздері;
7. Қарым-қатынас психологиясы;
8. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 4:
Есту қабілеті бұзылған адамдарды қоғамға және жұмыс ортасына интеграциялау үшін жағдай жасау

Машықтар:
1. Тақырыпты оқып үйрену, сөздік қорымен және сөз сөйлеуде қолданылатын терминологиямен танысу;
2. Сөйлеушінің тоны, эмоциялары, ишараттарының нюансын түсіну және оларды тыңдаушыларға дәл жеткізу;
3. Мәдени айырмашылықтарын ескеру. Есту қабілетінен айырылғандардың мәдениеті, инклюзияның әлеуметтік, тарихи контексті туралы хабардар болу;
4. Ымдау тілінің әртүрлі диалектісі мен вариацияларымен таныс болу;
5. Жеке клиенттердің дербес коммуникативті қажеттіліктерін түсіну;
6. Этикалық ережелерді және құпиялылықты сақтау;
7. Кәсібиліктің жоғары деңгейін сақтау. Сурдоаударманың, сурдопедагогиканың соңғы өзгерістері туралы хабардар, қосымша білім алады, біліктілігін арттырады, дағдыларын дамытады, білімін кеңейтеді.

Білімдер:
1. Дактильді әліпби, дактилді-ымдау әліпбиі және оны жетілдіру әдістемесі;
2. Дактильдеу және дактильденетін қолмен оқу техникасы;
3. Негізгі технологиялық жабдық және оның жұмыс істеу қағидаттары;
4. Қарым-қатынастың әртүрлі тәсілі (дактилология, ымдау әліпбиі);
5. Түйiспелiк жаңғырту үшін дактилология мен ымдау әліпбиін қолдану ерекшеліктері;
6. Ерекше когнитивті қажеттіліктері бар тұлғалардың ымдау тілінің ілімі, дефектология, жас ерекшелік педагогикасы, гигиена, физиология және психологиясы негіздері;
7. Қарым-қатынас психологиясы;
8. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Күйзеліске тұрақтылық
Аналитикалық ойлау
Көп мәдениеттілік және ашықтық
Эмпатия

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

4

Аудармашы (жазбаша)

5

Аудармашы (жазбаша)

6

Аудармашы (жазбаша)

4

Ауызша аудармашы

5

Ауызша аудармашы

6

Ауызша аудармашы

6

Аудиодескриптор

6. Кәсіптің карточкасы "Аудиодескриптор":

Топтың коды:

2643-9

Қызмет атауының коды:

2643-9-009

Кәсіптің атауы:

Аудиодескриптор

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

6

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:

-

БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
7-параграф. Аудармашы

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет бойынша мұғалімдерді даярлау

Біліктілік:
-

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

І санатты аудармашы: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және ІІ санаттағы аудармашы лауазымында кемінде 2 жыл жұмыс өтілі;

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:

Аудармашы біліктілігін жетілдіру курстары

Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2643-3-005 - Ауызша сөйлеу аудармашылары
2643-3-004 - Синхрондық аудармашы
2643-3-002 - Ресми тарату аудармашысы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Көру қабілеті бар және көру қабілетінен айрылған (көру қабілетінің толық жоғалуымен, көру қабілетінің ішінара жоғалуымен) азаматтар арасындағы делдалдық аудиодескрипция (аудиовизуалды аударма)

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Көру қабілетінің нашарлауы бар адамдар үшін аударма (көрудің толық/жартылай жоғалуы)

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Көру қабілетінің нашарлауы бар адамдар үшін аударма (көрудің толық/жартылай жоғалуы)



Дағды 1:
Көру мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған аудиосипаттама

Машықтар:
1. Мәтінді қабылдау ерекшеліктері (нашар көретін және көру қабілетінен айырылған, нашар еститін және есту қабілетінен айырылған) бар екінші мәдениет пен аудиторияның ерекшеліктеріне бейімдеу;
2. Аудиодескрипцияны аудару және өңдеу;
3. Аудиовизуалды материалды мақсатты аудиториялардың қабылдауының ерекшелігін ескере отырып, бастапқы тілде және аударма тілінде талдау;
4. Мәдениет, өнер, спорт, оның ішінде кинофильмдердің, концерттік бағдарламалардың, түрлі қойылым мен спорттық жарыстың бейнеқатарын синхрондау және ауыстыру кезінде осы мәтінді кейіннен жазу үшін кез келген аудиовизуалды әрекетті немесе нысанды сипаттау үшін мәтін құрастыру;
5. Іс-әрекеттің дыбыстық сипаттамасының тұжырымдамаларын әзірлеу, оның оқиғалық және эмоционалды мазмұнын мүмкіндігінше толық және түрлі-түсті жеткізуге мүмкіндік береді;
6. Нақты уақыттағы әрекетті сипаттау үшін синхронды аудио сценарий ретінде жаппай іс-шараларда жұмыс істеу;
7. Олардың өнімін көру қабілетінен айырылған және нашар көретін адамдардың қажеттіліктеріне бейімдеу үшін кино және телекомпаниялармен, театрлармен, мұражайлармен консультациялық жұмыс жүргізу:
8. Аудиодескрипция, синхронды аудиодескрипция жасау үшін ақпараттық технологиялар мен жабдықты пайдаланыңыз;
9. Аудиодескрипцияны сынау үшін мақсатты аудитория өкілдерінен тұратын фокус-топтармен және зағип сарапшы-кеңесшілермен жұмыс істеу;
10. Коммуникативтік жағдайдың сипатын және көру қабілеті бұзылған аудиторияның ақпаратты қабылдау деңгейін дұрыс анықтау.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы мен практикасы;
3. Әртүрлі мақсатты аудитория үшін аудиодескрипция, синхронды аудиодескрипция және транскреацияның негізгі қағидаттары;
4. Кинотаным негіздері;
5. Қолжетімділік және әмбебап дизайн ережелері;
6. Көру қабілетінің жоғалу ерекшеліктеріне байланысты қызмет
алушылардың әртүрлі категорияларымен ақпаратты қабылдау ерекшеліктері;
7. Кәсіби аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар;
8. Аудиовизуалдық шығарманы локализациялау қағидаттары және қосымша
мәнмәтінмен жұмыс;
9. Аудиодескрипция мәтінінің аудиожолын жазу, аудару үшін арнайы бағдарламалық жасақтаманы, синхронды аудиодескрипция
жабдығы;
10. Еңбекті қорғау ережелері мен нормалары, Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 2:
Ерекше когнитивті қажеттіліктері бар аудиторияға мәтіндерді бейімдеу

Машықтар:
1. Мәтінді ерекше когнитивтік талабы бар аудитория үшін бейімдеу қажеттігін айқындау;
2. Мәтіннің негізгі мағынасын сақтай отырып, оны кез келген оқырман үшін қолжетімді етіп жасау және/немесе бейімдеу;
3. "Түсінікті тілде" әзірленген мәтінді өңдеу;
4. "Түсінікті тілге" жататын мәтіннің тілдік-мәдени ерекшелігін
ескеру;
5. Тиісті ортада "түсінікті тілде" әзірленген мәтіннің қабылдауны
туралы деректерді ескеру;
6. Кәсіби міндеттерді шешуге қажетті ақпарат алу көздерін
пайдалану;
7. Мақсатты аудитория өкілдерінен тұратын фокус-топтармен және "түсінікті тілде" әзірленген мәтіндерді қабылдауды тестілеу үшін сарапшы-кеңесшілермен жұмыс істеу;
8. Коммуникативтік жағдайдың сипатын және зияткерлік кемістігі бар адамдар аудиторияның ақпаратты қабылдау деңгейін дұрыс анықтау.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. "Түсінікті тілде" мәлімет әзірлеп, бейімдеудің теориясы мен
практикасы;
3. "Түсінікті тілде" мәтін әзірлеуге қойылатын талаптар;
4. Түпнұсқа және аударма тілдерінің тілдік-мәдени ерекшеліктері;
5. Бағдарламалық қамсыздандыру және цифрлық технологиялар;
6. Зияткерлік кемістігінің сипатына байланысты қызмет алушылардың әртүрлі санатының ақпаратты ерекшеліктерін қабылдау;
7. Кәсіби аудиовизуалды аудармаға қатысты бөліктегі этикалық және құқықтық нормалар;
8. Қолжетімділік және әмбебап дизайн нұсқаулары;
9. Ерекше когнитивті қажеттіліктері бар адамдардың сурдопедагогика, дефектология, сурдология, жас ерекшелігі педагогикасы, гигиена, физиология және психология негіздері;
10. Еңбекті қорғау ережелері мен нормалары, Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 3:
Контенттің әртүрлі жанрлары мен стильдеріне мәтіндер құру және бейімдеу

Машықтар:
1. Көру қабілетінен айырылған және нашар көретін адамдардың көру сапасын аудиосипаттамалар жақсарту үшін қарқынын, уақытын және мәнінін ескеру;
2. Қысқа және объективті сипаттама жазу. Қажетті визуалды ақпаратты диалогты және басқа аудиоэлементтерді үзбей жеткізуі тиіс;
3. Көрерменнің жеке қалауына сәйкес сипаттаманың егжей-тегжейлі деңгейін, стилін немесе қарқынын реттеу;
4. Жаңа әдістерді тез меңгеру және жобаның өзгеретін талаптарына бейімделу;
5. Аудиодескрипция, синхронды аудиодескрипция жасау үшін ақпараттық технологиялар мен жабдықты пайдалану.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Ақпаратты "түсінікті тілде" құру және бейімдеу теориясы мен практикасы;
3. "Түсінікті тілде" мәтін жасауға қойылатын талаптар;
4. Бастапқы және аударма тілдерінің лингвомәдениеттерінің ерекшеліктер.
5. Бағдарламалық жасақтама және сандық технологиялар;
6. Интеллект бұзылыстарының ерекшеліктеріне байланысты қызмет алушылардың әртүрлі санатының ақпаратты қабылдау ерекшеліктері;
7. Кәсіби аудиовизуалды аудармаға қатысты бөліктегі этикалық және құқықтық нормалар;
8. Қолжетімділік және әмбебап дизайн ережелері;
9. Дефектология, сурдология, жас педагогикасы, гигиена, физиология және ерекше когнитивті қажеттіліктері бар адамдар психологиясының негіздері;
10. Еңбекті қорғау ережелері мен нормалары, Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 4:
Аударма және локализация аудиодескрипция

Машықтар:
1. Көрнекі элементтерді тиімді тұжырымдау және сипаттау.
2. Мазмұнның қарқынын, уақытын және контекстін ескеру.
3. Мағыналы және бір мағыналы лексиканы қолдану.
4. Сипаттамалардың ұзақтығын диалогтарға, әрекет қарқынына, өтетін көріністердің динамикасына бейімдеу.
5. Өз бетіңізше жұмыс жасаңыз және мерзімдерді сақтау.
6. Икемді және жаңа әдістерді тез үйренуге және жобаның өзгеретін талаптарына бейімделуге қабілетті болу.
7. Аудиосипаттаманың жаңа әдістері мен технологияларын меңгеру.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Ақпаратты "түсінікті тілде" құру және бейімдеу теориясы мен практикасы;
3. "Түсінікті тілде" мәтіндер жасауға қойылатын талаптар;
4. Бастапқы және аударма тілдерінің лингвомәдениеттерінің ерекшеліктері;
5. Бағдарламалық жасақтама және цифрлық технологиялар;
6. Интеллект бұзылыстарының ерекшеліктеріне байланысты қызмет алушылардың әртүрлі санатының ақпаратты қабылдау ерекшеліктері;
7. Кәсіби аудиовизуалды аудармаға қатысты бөліктегі этикалық және құқықтық нормалар;
8. Қолжетімділік және әмбебап дизайн ережелері;
9. Дефектология, сурдология, жас педагогикасы, гигиена, физиология және ерекше когнитивті қажеттіліктері бар адамдар психологиясының негіздері;
10. Еңбекті қорғау ережелері мен нормалары, Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Дағды 5:
Аударма жасауда цифрлық құралдарды қолдану

Машықтар:
1.Аудио сипаттағы мәтіндерді аудару және синхрондау үшін бағдарламалық жасақтамамен жұмыс істеу.
2. Жұмыс тиімділігін арттыру үшін CAT құралдарына (Computer-Assisted Translation) иелік ету.
3. Жобалық нұсқаларды дайындау үшін машиналық аударма технологияларын конфигурациялау және пайдалану.
4. Аудиовизуалды материалды мақсатты аудиториялардың қабылдауының ерекшелігін ескере отырып, бастапқы тілде және аударма тілінде талдау;
5. Кәсіби міндеттерді шешуге қажетті ақпарат алу көздерін
пайдалану.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Бастапқы және аударма тілдерінің лингвомәдениетінің ерекшеліктері;
3. Бағдарламалық жасақтама және цифрлық технологиялар;
4. Интеллект бұзылыстарының ерекшеліктеріне байланысты қызмет алушылардың әртүрлі санатының ақпаратты қабылдау ерекшеліктері;
5. Кәсіби аудиовизуалды аудармаға қатысты бөліктегі этикалық және құқықтық нормалар;
6. Дефектология, сурдология, жас педагогикасы, гигиена, физиология және ерекше когнитивті қажеттіліктері бар адамдар психологиясының негіздері;
7. Еңбекті қорғау ережелері мен нормаларын, Қазақстан Республикасы еңбек заңнамасының негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылмайды

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Күйзеліске тұрақтылық
Аналитикалық ойлау
Көп мәдениеттілік және ашықтық
Эмпатия

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

5

Аудармашы (жазбаша)

6

Аудармашы (жазбаша)

4

Аудармашы ауызша

5

Аудармашы ауызша

6

Аудармашы ауызша

6

Аудармашы-дактилолог

4

Аудармашы (жазбаша)

7. Кәсіптің карточкасы "Ауызша аудармашы":

Топтың коды:

2643-3

Қызмет атауының коды:

2643-3-005

Кәсіптің атауы:

Ауызша аудармашы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

5

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:

-

БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
7-параграф. Аудармашы

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі (қолданбалы бакалавриат)

Мамандық:
Аударма ісі (түрлері бойынша)

Біліктілік:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет бойынша мұғалімдерді даярлау

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

ІІ санатты аудармашы: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және санатсыз аудармашы лауазымында кемінде 3 жыл жұмыс өтілі;

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:

Аудармашылардың біліктілік арттыру курстары

Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2643-3-001 - Ресми аудармашы
2643-9-003 - Лингвист
2643-9-006 - Кросс-мәдени коммуникация жөніндегі менеджер
2643-3-004 - Синхрондық аудармашы
2643-3-002 - Ресми тарату аудармашысы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Арнайы кәсіби салаларда тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру

Қосымша еңбек функциялары:

1. Кәсіби және іскерлік жағдайларда ауызша синхронды аударманы жүзеге асыру

Еңбек функциясы 1:
Арнайы кәсіби салаларда тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру



Дағды 1:
Іскерлік келіссөздерді ауызша тізбекті аударманы жүзеге асыру

Машықтар:
1. Кәсіби міндеттерді орындау үшін қажетті ақпаратты алу көздерін пайдалану;
2. Аударма жасау кезінде коммуникативтік жағдаяттың сипатын анықтау;
3. Аудармашылық шапшаң жазу жүйесін пайдалану;
4. Нормативтік және мәнмәтіндік балама сәйкестіктерді айқындау мақсатында тиісті нысаналық салада терминологияға салыстырмалы зерделеу жүргізу;
5. Баламалықты сақтай отырып, ауызша ізбе-із аударма дағдыларын қолдану;
6. Бір тілден екінші тілге жылдам ауысу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы және практикасы;
3. Мәдениетаралық коммуникация теориясы мен практикасының негіздерін;
4. Психолингвистика негіздері;
5. Аудармашылық шапшаң жазу жүйесі;
6. Лексикалық, терминологиялық және жағдаяттық анықтамалықтар мен сөздіктер;
7. Аудармашының кәсіби әдебі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 2:
Іскерлік келіссөздерді ілеспе аударуды жүзеге асыру

Машықтар:
1. Ілеспе аударманы орындау үшін қажетті ақпаратты алу көздерін пайдалану;
2. Ілеспе аударма жасау кезінде коммуникативтік жағдаяттың сипатын анықтау;
3. Нормативтік және мәнмәтіндік балама сәйкестіктерді айқындау мақсатында терминологияны зерделеу;
4. Көрнекі және дыбыстық ақпарат көздерін талдау;
5. Шектелген уақыт шарттарында прецизионалды ақпарат ұсыну;
6. Ілеспе аударманың техникалық тәсілдерін (ықтималдық болжау, мәтінді ықшамдау, өзгертіп айту) меңгеру;
7. Бір мезгілде бастапқы мәтінді қабылдау және аударылатын мәтінді қайта жеткізуді меңзейтін ілеспе аударма жасау;
8. Басқа тілдерден аудармашыларға пилот-кабинаның (реле) қызметін атқару және пилот-кабинадан дыбысты ала отырып, ілеспе аударма жасау;
9. Ілеспе аударманы қамтамасыз ететін техникалық құралдардың жұмысқа қабілеттілігін тексеру (техникалық персоналмен бірге);
10. Ілеспе аударманы қамтамасыз ететін техникалық құралдарды пайдалану.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма теориясы және практикасы;
3. Мәдениетаралық коммуникация теориясы мен практикасының негіздері;
4. Ілеспе аударманың темпоралдық параметрлері;
5. Ілеспе аударманы ұйымдастыру сызбалары;
6. Ілеспе аударманы қамтамасыз ететін техникалық құралдар;
7. Аудармашының моральдық кодексі;
8. Аудармашылық шапшаң жазу жүйесінің негіздері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 3:
Ауызша әлеуметтік аударманы жүзеге асыру

Машықтар:
1. Қажетті ақпарат көздерін пайдалану;
2. Коммуникативтік жағдаяттың сипатын анықтау;
3. Табысты коммуникацияны қамтамасыз ету тәсілдерін пайдалану;
4. Аудармашылық шапшаң жазу жүйесін пайдалану;
5. Прецизионалды лексиканы естіп қабылдау және қайта жеткізу;
6. Бастапқы тілді естіп қабылдау және түсіну;
7. Ауызша ізбе-із аударма жасау;
8. Лексикаға сай сөздік және аудармашылық сәйкестіктерді пайдалану.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аудармашылық шапшаң жазу жүйелерін ұйымдастыру қағидаттары;
3. Бастапқы және аударылатын тілдерде сөйлейтін адамдардың коммуникативтік мінез-құлқындағы ұлттық ерекшеліктер;
4. Аударма теориясы және практикасы;
5. Психология негіздері;
6. Мәдениетаралық коммуникация теориясы мен практикасы;
7. Аудармашының кәсіби әдебі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 4:
Туристік экскурсияны басқа тілге аударма жасауды жүзеге асыру

Машықтар:
1. Бастапқы және аударылатын тілдердегі функционалдық сөйлеу стильдерін меңгеру;
2. Ауызша ізбе-із аударма жасау негіздерін меңгеру;
3. Бір тілден екінші тілге жылдам ауысу;
4. Туристік топты сүйемелдеу кезінде қолданылатын техникалық құрал-жабдықты пайдалану;
5. Мәдениетаралық қарым-қатынас кезінде туындайтын кикілжің жағдаяттарын шешу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Ана тілі және шет тіліндегі экскурсия бағдарламалары;
3. Бастапқы және аударылатын тілдердің лингвомәдениет ерекшеліктері;
4. Туристік экскурсия тақырыбына сәйкес нысаналық сала;
5. Кәсіби аударма саласындағы әдеп және құқық нормалары;
6. Қазақстан Республикасының аумағында шетел азаматтарының болу қағидаларын реттейтін нормативтік құжаттар және шетел азаматтарынан тұратын туристік топтарды сүйемелдеудің құқықтық нормалары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Қосымша еңбек функциясы 1:
Кәсіби және іскерлік жағдайларда ауызша синхронды аударманы жүзеге асыру



Дағды 1:
Белсенді тыңдау және бір мезгілде сөйлеу әдістерін меңгеру

Машықтар:
1. Талқылаудың басқа бөліктерін, тақырып ерекшелігі мен аудиторияны ескере отырып, мәнмәтінді түсіну және ақпаратты түсіндіру;
2. Негізгі ақпаратты жеткізу үшін басты идеяларды анықтау;
3. Аударманың дәлдігіне әсер етуі мүмкін сөйлеу ерекшеліктерін ескеру;
4. Аударманың дәлдігі мен сәйкестігін қамтамасыз ету;
5. Ақпарат ағынын мағынасын жоғалтпай үйлестіру;
6. Әріптестермен тиімді өзара қарым-қатынас жасау және қолдау үшін жұппен жұмыс істеу;
7. Екі тілдік ағынмен жұмыс істеу үшін бірнеше когнитивті міндетті орындау;
8. Бастапқы аударма тілінің жазбаша нысанын меңгеру;
9. Аудармаға жеткілікті дейгейде ЖК бағдарламаларын пайдалану;
10. Мәтінді өзгертіп айту.

Білімдер:
1. Ақпаратты дәл қабылдау және аударма үшін басты тұстарын таңдау іскерлігіне арналған белсенді тыңдау негіздері;
2. Ауызша аударма негіздері;
3. Қабылдау және аудару үшін когнитивті талпыныстарды қалай барынша азайтуды, мидың ақпаратты қалай өңдейтінін және шектен тыс жүктемені болдырмауды түсіну үшін когнитивті және сөйлеу ілімі;
4. Ілеспе аударманың практикалық әдістері;
5. Ілеспе аударма техникасы және құралдары;
6. Басқа аудармашымен жұппен жұмыс істеу тиімділігі.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 2:
Түпнұсқаның дәлдігі мен мағынасын сақтай отырып, ақпаратты қабылдау, талдау және беру

Машықтар:
1. Аударылатын мәтіннің басты элементтерін айқындау;
2. Аударманы дұрыс жеткізу үшін интонация мен эмоцияны анықтау;
3. Терминдер мен сөз орамдарын дұрыс түсіндіру үшін мәнмәтінді түсіну;
4. Аударманы жеңіл қабылдау үшін сөйлеуді мағыналық блоктарға бөлу;
5. Тиісті лексикалық базаны пайдалану үшін тақырып ерекшелігін ескеру;
6. Мағынаны сақтау үшін дұрыс лексика таңдау;
7. Мәдени элементтерді аудармада бейімдеу;
8. Түпнұсқаның дәлдігі мен мағынасын сақтай отырып, ілеспе аударма жасау.

Білімдер:
1. Бастапқы және аударылатын тілдердің тілдік нормалары;
2. Бейімдеу және дұрыс мағынаны жеткізу үшін мәдени және мәнмәтіндік айырмашылықтары;
3. Кәсіби терминология;
4. Ілеспе аударма үдерісі және аударма техникасы;
5. Ілеспе аудармаға арналған құрал-жабдықтарды, оларды пайдалану;
6. Іскерлік әдеп және қарым-қатынас нормалары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 3:
Минималды кідіріспен нақты уақыттағы синхронды Аударымды жүзеге асыру

Машықтар:
1. Ақпаратты қабылдау және жылдам өңдеу;
2. Ақпаратты барынша аз кешіктіріп жеткізу;
3. Зерде мен фрагментарлық өңдеуді жаттықтыру;
4. Қателіктер мен түзетулерді барынша азайту;
5. Техникалық құралдармен жұмыс істеу;
6. Аударма мәтініндегі негізгі тұстарды айқындау;
7. Тілдік қиындықтар және баламалармен жұмыс істеу;
8. Шынайы уақытта ілеспе аударма жасау;
9. Кәсіби әдепті пайдалану.

Білімдер:
1. Ілеспе аударма жасау үшін дұрыс уақыт бөлу;
2. Мәдениетаралық коммуникация және мәдениетаралық айырмашылықтар;
3. Аударма кезінде қателіктер мен кешіктіруді болдырмау үшін мамандандырылған терминологияны;
4. Когнитивті үдерістер және зердемен тиімді жұмыс істеу әдістері;
5. Аударма үдерісін қарқындатуға арналған технология және құрал-жабдықтар;
6. Басты ақпарат элементтерін қайта жеткізу;
7. Бастапқы және аударылатын тілдердің құрылымы;
8. Кәсіби стандарттар және кәсіби әдеп.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

Күйзеліске тұрақтылық
мәдениетаралық және ұлтаралық толеранттылық
мәдениеттілік және әдеп
алқалылық
аналитикалық ақыл құрылымы
жоғары кәсібилік

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

4

Аудармашы (жазбаша)

5

Аудармашы (жазбаша)

6

Ауызша аудармашы

4

Синхрондық аудармашы

4

Ауызша аудармашы

6

Синхрондық аудармашы

5

Синхрондық аудармашы

8. Кәсіптің карточкасы "Аудармашы (жазбаша)":

Топтың коды:

2643-2

Қызмет атауының коды:

2643-2-001

Кәсіптің атауы:

Аудармашы (жазбаша)

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

5

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:

-

БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
7-параграф. Аудармашы

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
орта білімнен кейінгі (қолданбалы бакалавриат)

Мамандық:
Аударма ісі (түрлері бойынша)

Біліктілік:

Білім деңгейі:
жоғары білім (бакалавриат, маман дәрежесі, ординатура)

Мамандық:
Тілдер және әдебиет бойынша мұғалімдерді даярлау

Біліктілік:
-

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

ІІ санатты аудармашы: кадрларды даярлаудың тиісті бағыты бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім және санатсыз аудармашы лауазымында кемінде 3 жыл жұмыс өтілі;

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:

Аудармашылардың біліктілігін арттыру курстары

Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2642-2-011 - Редактор-аудармашы
2643-2-002 - Техникалық әдебиет аудармашысы
2643-3-001 - Ресми аудармашы
2643-3-003 - Дипломатиялық аудармашы
2643-9-003 - Лингвист
2642-2-005 - Аудармалардың бақылау редакторы

Қызметтің негізгі мақсаты:

Тіларалық жазбаша аударманы жүзеге асыру

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Арнайы кәсіби салаларда жазбаша аударманы жүзеге асыру

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Арнайы кәсіби салаларда жазбаша аударманы жүзеге асыру



Дағды 1:
Ресми, іскерлік және техникалық құжаттардың жазбаша аудармасын жүзеге асыру

Машықтар:
1. Ресми, іскерлік және техникалық құжаттар саласындағы мәтіндердің коммуникативтік бағыты мен жанрлық ерекшелігін түсіну;
2. Іскерлік құжаттаманы аудару ерекшелігін (келісімшарттар, нұсқаулықтар, ерекшеліктер және құжаттаманың басқа да нысандары) меңгеру;
3. Аударманың дәлдігі мен сәйкестігін қамтамасыз ете отырып, үдерісті жеделдету үшін автоматтандырылған және автоматты аударма элементтерін қолдану;
4. Аударылған мәтіндерді дұрыс жобалау және редакциялау, сондай-ақ қажет болған жағдайда сандар мен графикалық кескіндермен жұмыс істеу үшін заманауи компьютерлік бағдарламаларды қолдану;
5. Мамандандырылған сөздіктер мен мәліметтер базасын қолдана отырып, терминдерді дәл аударуды жүзеге асыру;
6. Тапсырыс берушінің талаптары мен заң нормаларын сақтай отырып, аударма мәтінін түпнұсқа тіл мен аударма тілінің ерекшелігін ескере отырып өңдеу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдерін;
2. Құжаттарды пішімдеудегі, өтініштердегі, презентация стиліндегі айырмашылықтар;
3. Жазбаша аударманы жүзеге асыру үшін қажетті және жеткілікті көлемде түпнұсқа тілдегі пәндік саланың терминологиясы және оның аударма тіліндегі баламалы сәйкестігі;
4. Аударма тіліндегі бастапқы тілдің лексикалық, оның ішінде терминологиялық бірліктеріне сөздік және аударма сәйкестіктерін іздеу және оқшаулау тәсілдері;
5. Аударма мәтінінің эквиваленттілігі мен сәйкестігіне қол жеткізу әдістері мен тәсілдері;
6. Автоматтандырылған және автоматты аударма әдістері;
7. Аударма тіліндегі жазбаша мәтінді ресімдеу ережесі;
8. Қазақ (орыс) және шет тілдерінің грамматикасы мен стилистикасы;
9. Аудармашының кәсіби этикасы.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылады

Дағды 2:
Ғылыми және ғылыми-танымал мәтіндердің жазбаша аудармасын жүзеге асыру

Машықтар:
1. Аударманың жеткіліктілігін қамтамасыз ету үшін ғылыми тұжырымдамалар мен терминологияны түсіну;
2. Негізгі ғылыми терминдерді олардың контекстін зерттеу және мамандандырылған мәліметтер базасы мен сөздіктерді қолдану арқылы анықтау;
3. Аударманың дәлдігін арттыруға мүмкіндік беретін нақты терминдер мен ғылыми ұғымдарды бөлектеуді қоса алғанда, аударма алдындағы талдау әдістерін меңгеру;
4. Ғылыми фактілер мен идеяларды берудің барабарлығы мен дәлдігін бақылай отырып, автоматтандырылған аударма әдістерін қолдану;
5. Ғылыми мәтіндердің жанрлық нормаларының дәлдігі мен сақталуын тексеруді қоса алғанда, аударманың өзін-өзі өңдеу және түзету дағдыларын меңгеру;
6. Жаратылыстану, нақты, техникалық, гуманитарлық немесе әлеуметтік ғылымдар саласындағы терминологиямен аударманы жүзеге асыру.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма техникасы;
3. Аударма мәтінінің эквиваленттілігі мен сәйкестігіне жетудің техникасы мен әдістері;
4. Автоматтандырылған және автоматты аударма техникасы;
5. Мәтінмен, сандармен және графикалық кескіндермен жұмыс істеуге арналған компьютерлік бағдарламалар;
6. Аударылатын тілде жазба мәтінді пішімдеу ережелері;
7. Мәтінді өңдеудің нормалары мен ережелері;
8. Аудармашының кәсіби этикасы.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 3:
Публицистикалық мәтіндердің жазбаша аудармасын жүзеге асыру

Машықтар:
1. Публицистика жанрының ерекшеліктерін және мәтіннің коммуникативті мақсаттарын түсіну;
2. Лексикалық бірліктерді олардың эмоционалды бояуы мен стилін сақтай отырып аудару;
3. Автор стилінің жеке ерекшеліктерін сақтау;
4. Жанрлық нормалар мен публицистикалық мәтіннің ерекшеліктерін ескере отырып аударманы жүзеге асыру (мысалы, саяси немесе экономикалық түсініктемелер);
5. Түпнұсқа тілдің нормаларына сәйкес аударманы өңдеу;
6. Аударма мәтінін аударма тілінде қабылданған нормаларға сәйкес ресімдеу;
7. Мәтінді өзін-өзі өңдеуді жүзеге асыру.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, С1 немесе С2 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Әлеуметтік маңызы бар құбылыстар мен үдерістер, оның ішінде саяси және экономикалық сипаттағы құбылыстар;
3. Бастапқы және аударма тілдерінің лингвомәдени ерекшеліктері;
4. Аударма теориясы мен практикасы;
5. Публицистикалық материалдардың негіздері;
6. Аударма мәтінінің эквиваленттілігі мен сәйкестігіне қол жеткізу әдістері мен тәсілдері;
7. Мәтінді редакциялау нормалары мен ережелері;
8. Публицистикалық аударма саласындағы этикалық және құқықтық нормалар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 4:
Техникалық, медициналық, заңгерлік, экономикалық салаларда кәсіби терминологияны меңгеру

Машықтар:
1. Әртүрлі салада (техникалық, медициналық, құқықтық, экономикалық) мамандандырылған терминологияны қолдану;
2. Контекстке және салаға сәйкес терминдер мен ұғымдарды дәл жеткізу үшін жоғары мамандандырылған сөздіктер мен ресурстарға ие болу;
3. Контекстке байланысты олардың нақты мағынасын анықтау арқылы бір мағыналы және көпмағыналы терминдерді анықтау;
4. Аударманың дәлдігі үшін саланың контексті мен ерекшелігін, оның ішінде өзекті үрдістер мен жаңа ғылыми және технологиялық жетістіктерді түсіну;
5. Терминологиядағы халықаралық айырмашылықтарды ескере отырып, әртүрлі салада терминологиялық стандарттар мен аударма ерекшеліктерін қолдану;
6. Аймаққа байланысты терминдерді дұрыс қолдану үшін стандарттар мен аударма жүйелерінде халықаралық айырмашылықтарды жүзеге асыру.

Білімдер:
1. Ғылыми, техникалық және басқа да мамандандырылған пәндер;
2. Аударма нормалары мен ережелерін анықтау үшін аймақтық және халықаралық стандарттар мен жүйелердің айырмашылықтары;
3. Аударма кезіндегі дереккөздер мен анықтамалықтар;
4. Әртүрлі салаға арналған онлайн мәліметтер базасы;
5. Глоссарийлер мен арнайы сөздіктер.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 5:
Стилистикалық және жанрлық ерекшеліктерін сақтай отырып, бастапқы мәтіннің мағынасын жеткізе білу

Машықтар:
1. Мәтіннің жанрлық және стилистикалық ерекшеліктерін, соның ішінде әртүрлі мәтіндегі тілдің пішінін, құрылымын және сипатын анықтау;
2. Барлық жанрлық сипаттаманы сақтай отырып, бастапқы мәтіннің мағынасын жеткізу;
3. Жанрлық ерекшеліктерді ескере отырып, аудармада мәтіннің құрылымы мен стилін сақтау (мысалы, техникалық аударма, заңды құжаттар, көркем әдебиет);
4. Мақсатты аудиторияның мәдени, әлеуметтік-экономикалық және жас ерекшеліктерін ескере отырып, аударма стилін бейімдеу;
5. Түпнұсқа маңыздылығы мен контекстін сақтай отырып, жеке авторлық стильді жеткізу үшін тиісті тілдік құралдарды пайдалану;
6. Жанрлық және мәдени айырмашылықтар шеңберінде мәтіннің құрылымдық ерекшеліктері мен жалпы тонусының семантикалық жүктемесін қамтамасыз ету.

Білімдер:
1. Мамандандырылған терминология және тәртіптік ерекшеліктер;
2. Аударманың стилі мен құрылымына әсер ететін әртүрлі жанрдың стилистикалық ерекшеліктер;
3. Аударманың дәлдігін сақтау және қателіктерден аулақ болу үшін дереккөз бен мақсатты аудитория арасындағы мәдени және контекстік айырмашылықтар;
4. Аударма жүзеге асырылатын әртүрлі елдің (аудиторияның) әлеуметтік және экономикалық жағдайлары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 6:
Бастапқы және мақсатты тілдің тілдік нормаларын білу

Машықтар:
1. Бастапқы және аударма тілдерінің грамматикалық, синтаксистік және лексикалық нормаларын анықтау;
2. Презентацияның дәлдігі мен логикасын сақтау;
3. Терминдер мен тұрақты өрнектерді дұрыс таңдау үшін сөздіктер мен контекстті қолдану (мысалы: идиомалар, фразеологизмдер);
4. Мәдени және әлеуметтік ерекшеліктерді ескере отырып, аударма стилі мен құрылымын бейімдеу;
5. Аударма кезінде идиоматикалық өрнектерді, фразеологиялық айналымдарды және нақты лексиканы қолдану;
6. Бастапқы және аударма тілдерінің этикасын, форматтауын және стилистикалық талаптарын қоса алғанда, жазбаша коммуникация нормаларын сақтау.

Білімдер:
1. Ойлау дәлдігі үшін грамматикалық нормалар;
2. Аударманың дәлдігі мен сәйкестігін сақтау үшін бастапқы тілдің лексикалық нормалары;
3. Мәтіннің логикасы мен дыбысын сақтаудың синтаксистік нормалары;
4. Мәтін стилін беру үшін бастапқы тілдің стилистикалық нормалары;
5. Мағынаны түсіндіру үшін бастапқы және аударма тілдерінің прагматикалық нормалары;
6. Бастапқы және аударма тілдерінің мәдени және тарихи контексттері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

мәдениетаралық және ұлтаралық толеранттылық
мінез-құлық мәдениеті мен әдебі
өз бетінше және топта жұмыс істеу қабілеті
жоғары кәсібилік

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

4

Аудармашы (жазбаша)

6

Аудармашы (жазбаша)

4

Ауызша аудармашы

5

Ауызша аудармашы

6

Ауызша аудармашы

5

Синхрондық аудармашы

6

Синхрондық аудармашы

9. Кәсіптің карточкасы "Ауызша аудармашы ":

Топтың коды:

2643-3

Қызмет атауының коды:

2643-3-005

Кәсіптің атауы:

Ауызша аудармашы

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

4

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:

-

БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
7-параграф. Аудармашы

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
Аударма ісі (түрлері бойынша)

Біліктілік:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
Негізгі орта білім берудегі тіл мен әдебиетті оқытудың педагогикасы мен әдістемесі

Біліктілік:

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етілмейді

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:

Аудармашылардың біліктілігін арттыру курстары

Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2643-3-001 - Ресми аудармашы
2643-3-004 - Синхрондық аудармашы
2643-9-003 - Лингвист
2643-9-006 - Кросс-мәдени коммуникация жөніндегі менеджер

Қызметтің негізгі мақсаты:

Тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Тұрмыстық және жалпы іскерлік салаларда тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Тұрмыстық және жалпы іскерлік салаларда тіларалық ауызша аударманы жүзеге асыру



Дағды 1:
Тұрмыстық салада ауызша тізбектелген аударманы жүзеге асыру

Машықтар:
1. Тұрмыстық қарым-қатынаста пайдаланылатын сөз орамдары мен сөздерге баламалар табу;
2. Грамматикалық тұрғыдан дұрыс сөйлеу және күнделікті лексиканы білуді қоса алғанда ауызекі сөйлеудің жақсы деңгейін меңгеру;
3. Тараптар арасында тиімді қарым-қатынасты қамтамасыз ету үшін анық және жеткілікті дәрежеде жылдам сөйлеу;
4. Тұрмыстық саладағы ізбе-із аударма үшін басты ақпаратты анықтау;
5. Бастапқы және аударылатын тілдердегі функционалдық сөйлеу стильдерін меңгеру;
6. Бір тілден екінші тілге жылдам ауысу;
7. Түсіну үшін нақты мағынасын сақтап, бірақ тұжырымдамасын өзгерте отырып, ауызша аударма жасау.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, В2 немесе С1 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Тұрмыстық жағдаяттарға (мысалы: тұрғын үй, әлеуметтік қызметтер) қатысты заңнама негіздері;
3. Аудармашылық әдеп негіздері;
4. Сатып алу, көлік, жалдау, медицина, қызмет көрсетуді қоса алғанда тұрмыстық өмірде пайдаланылатын терминдер.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 2:
Жалпы іскерлік салада ауызша дәйекті аударманы жүзеге асыру

Машықтар:
1. Ауызша ізбе-із аударма техникасын меңгеру;
2. Іскерлік қарым-қатынасқа тән күрделі тілдік құрылымдарды түсіну және пайдалану;
3. Дәл аударма үшін ақпаратты қабылдау және талдау;
4. Келіссөздер, презентациялар, есептер, шарттарды талқылау және пайдаланылатын терминдерді меңгеру;
5. Аударма кезінде жазып алу техникасын меңгеру және қысқартылған сөздерді пайдалану;
6. Мәдени және лингвистикалық ерекшеліктерді ескере отырып, аударма жасау;
7. Ауызша ізбе-із аударманы қолдауға арналған қосымшалар мен құралдарды пайдалану (цифрлық сөздіктер, глоссарийлер, терминдердің деректер базасы);
8. Іскерлік үдеріске қатысушылармен тығыз өзара қарым-қатынаста жұмыс істеу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, В2 немесе С1 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Аударма мәнмәтінімен байланысты экономика, құқық, қаржы, маркетинг немесе басқа да салалардың негіздері;
3. Аудармашылық әдеп негіздері;
4. Іскерлік құжаттардың (шарттар, келісімдер, хаттамалар) құрылымдары мен мазмұны.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 3:
Бейресми мәдениетаралық қарым-қатынасты қамтамасыз ету үшін аударманы жүзеге асыру (сұхбаттың ауызша тізбекті аудармасы)

Машықтар:
1. Бейресми қарым-қатынас табиғилығын сақтай отырып, сөйлеудің эмоциялық бояуы мен стилистикасын жеткізу;
2. Бейресми қарым-қатынасқа сай келетін лексикалық және грамматикалық құрылымдарды пайдалану;
3. Аудармашылық шапшаң жазу жүйесін пайдалану;
4. Сөздердің пиғылы мен астарын қабылдау және дұрыс түсіндіру;
5. Әңгімеге қатысушылардың эмоциялары мен көңіл-күйлерін ескеріп, қарым-қатынас стилін бейімдей отырып, ауызша ізбе-із аударма жасау;
6. Бір тілден екінші тілге ауысу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, В2 немесе С1 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Бейресми әңгімеде жиі талқыланатын тақырыптар (мәдениет, хобби, тағам, саяхат, әлеуметтік мәселелер);
3. Аудармашылық әдеп негіздері;
4. Қарым-қатынастың екі тарапына да тән мәдени және әлеуметтік нормалар, дәстүрлер және салттар.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

ұсынылады

Дағды 4:
Ақпараттық (аналитикалық емес) сипаттағы типтік матриалдардың ауызша аудармасын (парақтан аудару) жүзеге асыру

Машықтар:
1. Мәтіннің мәнін ықшамдалған және түсінікті нысанда жеткізе отырып, ауызша аударма жасау (дайындықсыз);
2. Мәтінді талдау және аудару үшін басты элементтерін айқындау;
3. Дайындықсыз аударманың темпоралдық сипаттамаларын сақтау;
4. Кәсіби міндеттерді орындау үшін қажетті ақпаратты анықтамалық әдебиет, электрондық деректер базасы және ғаламтордағы іздеу жүйелерінен іздеу дағдыларын меңгеру;
5. Ақпараттық (талдамалық емес) сипаттағы үлгілік материалдарға ауызша аударма жасау;
6. Аударманы ақпараттық (талдамалық емес) сипаттағы үлгілік материалдарға арналған талаптарға сәйкес бейімдеу;
7. Күнделікті өмір, мәдениет, оқиғалар, қоғамдық немесе ресми іс-шаралармен байланысты лексиканы қолдану;
8. Негізгі ақпаратты айқындап, материалдан хабардар болу.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, В2 немесе С1 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Мәтін тақырыбына сәйкес нысаналық сала;
3. Ақпараттық мәтіндерге (хабарламалар, хабарландырулар, нұсқаулықтар) тән лексика;
4. Хабарландырулар, нұсқаулықтар, баспасөз хабарламалары, сипаттамалар секілді құжаттардың құрылымдары мен ерекшеліктері.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылады

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

өз бетінше және топта жұмыс істеу қабілеті
жоғары кәсібилік
мәдениетаралық және ұлтаралық толеранттылық
мінез-құлық мәдениеті мен әдебі

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

4

Аудармашы (жазбаша)

5

Аудармашы (жазбаша)

6

Аудармашы (жазбаша)

5

Ауызша аудармашы

6

Ауысша аудармашы

5

Синхрондық аудармашы

6

Синхрондық аудармашы

10. Кәсіптің карточкасы "Аудармашы (жазбаша)":

Топтың коды:

2643-2

Қызмет атауының коды:

2643-2-001

Кәсіптің атауы:

Аудармашы (жазбаша)

СБШ бойынша біліктілік деңгейі:

4

СБШ бойынша біліктілік ішкі деңгейі:

-

БТБА, БА, үлгілік біліктілік сипаттамалары бойынша біліктілік деңгейі:

Басшылар, мамандар және басқа да қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2020 жылғы 30 желтоқсандағы № 553 бұйрығы (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 22003 тіркелген).
7-параграф. Аудармашы

Кәсіптік білім деңгейі:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
Аударма ісі (түрлері бойынша)

Біліктілік:

Білім деңгейі:
ТжКБ (орта деңгейдегі маман)

Мамандық:
Негізгі орта білім берудегі тіл мен әдебиетті оқытудың педагогикасы мен әдістемесі

Біліктілік:

Жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар:

Талап етпейді

Формалды емес және информалы біліммен байланыс:

Аудармашылардың біліктілігін арттыру курстары

Кәсіптің басқа ықтимал атаулары:

2642-2-011 - Редактор-аудармашы
2643-2-002 - Техникалық әдебиет аудармашысы
2643-3-001 - Ресми аудармашы
2643-3-003 - Дипломатиялық аудармашы
2642-2-005 - Аудармалардың бақылау редакторы
2643-9-003 - Лингвист

Қызметтің негізгі мақсаты:

Тіларалық жазбаша аударманы жүзеге асыру

Еңбек функциялардың сипаттамасы

Еңбек функцияларының тізбесі:

Міндетті еңбек функциялары:

1. Тұрмыстық және жалпы іскери салаларда жазбаша аударманы жүзеге асыру

Қосымша еңбек функциялары:


Еңбек функциясы 1:
Тұрмыстық және жалпы іскери салаларда жазбаша аударманы жүзеге асыру



Дағды 1:
Тұрмыстық салада жазбаша аударманы жүзеге асыру

Машықтар:
1. Мәтін тақырыбы мен оған тән терминологияны ұғыну;
2. Аударылатын мәтіннің коммуникативтік бағыттылығын анықтау;
3. Тұрмыстық салаға (жөндеу, тұрмыстық техника, сатып алу, әлеуметтік қызметтер, тұрғын үй және жалдау, күнделікті қарым-қатынас) жататын тақырыптық лексиканы қолдану;
4. Тұрмыстық салаға жататын ауқымды лексикалық қорды (күнделікті лексика, фразеологизмдер, идиомалар) меңгеру;
5. Мәтін аудармасын аударылатын тілдің жанрлық-стилистикалық нормаларына сәйкес жасау;
6. Автоматтандырылған және автоматты аударма элементтерін қолдану;
7. Аударма мәтінін аударылатын тілде қабылданған нормаларға және тапсырыс берушінің талаптарына сәйкес редакциялау;
8. Екі тілде де сауатты жазу және сөйлемдердің құрылымын түсіну.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, В2 немесе С1 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Тілдердің мәдени ерекшеліктері (жүгіну, сыпайылық, күнделікті нормалар);
3. Қазақ (орыс) және шет тілдерінің грамматикасы мен стилистикасы;
4. Жазбаша мәтінді аударылатын тілде ресімдеу техникасы;
5. Қазақ (орыс) және шет тілдеріне аудару тақырыптары бойынша терминология;
6. Сөздіктер, терминологиялық стандарттар, жинақтар және анықтамалықтары;
7. Құжаттарды, мысалы түбіртектер, өтініштер, хаттар ресімдеу қағидалары;
8. Еңбек заңнамасын, еңбек қауіпсіздігі және оны қорғау бойынша ішкі еңбек тәртібін, өндірістік санитария, өрт қауіпсіздігі талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылады

Дағды 2:
Жалпы іскерлік салада жазбаша аударманы жүзеге асыру

Машықтар:
1. Аударылатын мәтіннің коммуникативтік бағыттылығын анықтау;
2. Ресми және іскерлік стиль нормаларын сақтай отырып, сөздер мен сөз орамдарына нақты баламалар табу;
3. Іскерлік қарым-қатынасқа тән күрделі сөз орамдарын түсіндіру;
4. Аударманы ресми және іскерлік сала талаптарына сәйкес орындау;
5. Мәтінді құжат түріне қарай бейімдеу: іскерлік хаттар, келісімшарттар, есептер, коммерциялық ұсыныстар, ресми хабарламалар;
6. Ресми және іскерлік құжаттамамен жұмыс істеуге арналған компьютерлік бағдарламалар техникасын пайдалану;
7. Мәтін стилі мен сарынын (ресми, бейресми, бейтарап) сақтай отырып, оның мағынасын жеткізу;
8. Іскерлік хаттар, меморандумдар, шарттар, есептер, ұсыныстардың құрылымы мен форматын түсіну.

Білімдер:
1. Заманауи тілдік үрдістер мен цифрлық лексиканы қоса алғанда, В2 немесе С1 деңгейіндегі қазақ (орыс) және шет тілдері;
2. Іскерлік хаттар, шарттар мен есептерді қоса алғанда заманауи аударма әдістемелері;
3. Қазақ (орыс) және шет тілдерінің грамматикасы мен стилистикасы;
4. Іскерлік және ресми құжаттаманы аударылатын тілде рәсімдеу техникасы;
5. Жалпы іскерлік сала бойынша қазақ (орыс) және шет тілдеріндегі терминологиясы;
6. Сөздіктер, терминологиялық стандарттар, жинақтар және анықтамалықтар;
7. Іскерлік стиль, ресми және жартылай ресми лексика;
8. Бастапқы тілдің іскерлік қарым-қатынас этикетінің қағидалары мен стандарттары;
9. Жалпы іскерлік салада кәсіби аударма саласындағы әдеп және құқық нормалары;
10. Еңбек заңнамасын, еңбек қауіпсіздігі және оны қорғау бойынша ішкі еңбек тәртібі, өндірістік санитария, өрт қауіпсіздігі талаптары.

Дағдыны тану мүмкіндігі:

Ұсынылады

Жеке құзыреттерге қойылатын талаптар:

мінез-құлық мәдениеті мен әдебі
өз бетінше және топта жұмыс істеу қабілеті
жоғары кәсібилік
мәдениетаралық және ұлтаралық толеранттылық

Техникалық регламенттер мен ұлттық стандарттардың тізімі:


СБШ -нің ішіндегі басқа кәсіптермен байланыс:

СБШ-нің деңгейі:

Кәсіптің атауы:

5

Аудармашы (жазбаша)

6

Аудармашы (жазбаша)

4

Ауызша аудармашы

5

Ауызша аудармашы

6

Ауызша аудармашы

5

Синхрондық аудармашы

6

Синхрондық аудармашы

4-тарау. Кәсіптік стандарттың техникалық деректері

      9. Мемлекеттік органның атауы: Қазакстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі, Қарымсақова Әйгерім Кенжеқұлқызы, 74-15-94. a.karymsakova@sci.gov.kz

      10. Әзірлеуге қатысатын ұйымдар (кәсіпорындар): Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті – Кульдеева Гульнара Ильинична, "Гала Глобал Групп" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі – Алиева-Тюфек Кульшан Эйваз гызы, "Қазақстан аударма академиясы" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі – Лоенко Анна Васильевна, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетті – Жумабекова Айгуль Казкеновна, Еуразия гуманитарлық институтының жоғары колледжі – Заурбекова Сауле Сайлауевна, Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті –Асылбеков Ерболат Калымжанович, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті – Ескиндирова Маншук Жумабаевна, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті – Акижанова Диана Муратовна.

      11. Кәсіптік біліктілік жөніндегі салалық кеңес: №3, 10.03.2026 ж.

      12. Кәсіптік біліктілік жөніндегі ұлттық орган: 25.05.2026 ж.

      13. "Атамекен" Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы: 29.06.2026 ж.

      14. Нұсқа нөмірі және шығарылған жылы: нұсқа 2, 2026 ж.

      15. Болжамды қайта қарау күні: 01.12.2029 ж.